มีอำเภอไหนบ้างที่ไม่มีรถสองแถว เปิดข้อมูลพื้นที่ที่ยังต้องพึ่งรถส่วนตัว

ถ้าถามว่า “อำเภอไหนไม่มีรถสองแถวหรือรถโดยสารประจำทาง?” คำตอบอาจไม่ได้ตรงไปตรงมาอย่างที่คิด

เพราะคำว่า “ไม่มีรถโดยสาร” กับ “ไม่มีรถโดยสารประจำทางในเขตเมือง” เป็นคนละเรื่องกัน

ข้อมูลของกรมการขนส่งทางบกแบ่งรถโดยสารประจำทางออกเป็นหลายหมวด โดย หมวด 1 เป็นรถที่ให้บริการในเขตกรุงเทพฯ เทศบาล เมือง และเส้นทางต่อเนื่อง ขณะที่ หมวด 4 สามารถให้บริการจากเส้นทางหลักไปยังอำเภอ หมู่บ้าน หรือชุมชนได้

ดังนั้น จังหวัดที่ไม่มีรถหมวด 1 จึงไม่ได้หมายความว่าอำเภอต่าง ๆ ในจังหวัดนั้นไม่มีรถโดยสาร

23 จังหวัดไม่มีรถโดยสารประจำทางในเขตเมือง

ข้อมูล ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2567 ที่ The Active รวบรวมจากสถิติกรมการขนส่งทางบก พบว่า มี 23 จังหวัดที่ไม่มีรถโดยสารประจำทางหมวด 1 ในเขตเมืองหรือเทศบาล

ได้แก่

• ภาคเหนือ: ลำพูน พิจิตร แม่ฮ่องสอน พะเยา

• ภาคกลาง: ปทุมธานี อ่างทอง ชัยนาท

• ภาคตะวันตก: นครปฐม

• ภาคตะวันออก: นครนายก ปราจีนบุรี จันทบุรี

• ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ: บึงกาฬ นครพนม ชัยภูมิ ร้อยเอ็ด หนองคาย มุกดาหาร บุรีรัมย์ เลย สุรินทร์

• ภาคใต้: ปัตตานี ยะลา นราธิวาส

แต่ตัวเลขนี้ต้องอ่านให้ถูกความหมาย เพราะ ไม่ได้หมายความว่า 23 จังหวัดนี้ไม่มีรถโดยสารเลย

ข้อมูลเดียวกันระบุว่า ทุกจังหวัดยังมีรถหมวด 4 ซึ่งทำหน้าที่เดินทางระหว่างอำเภอ หรือเชื่อมตัวเมืองกับอำเภอต่าง ๆ

แล้วทำไมจึงยังรู้สึกว่า “ไม่มีรถ”

ปัญหาสำคัญอยู่ที่ ความครอบคลุมของเส้นทาง

การมีรถโดยสาร 1 เส้นทางไม่ได้แปลว่าคนทั้งอำเภอสามารถใช้บริการได้ง่าย บ้านอาจอยู่ห่างจากถนนสายหลัก จุดจอดอาจอยู่ไกล หรือรถอาจมีรอบน้อยจนไม่เหมาะกับการเดินทางไปทำงานหรือไปโรงเรียน

ข้อมูลจากการศึกษาด้านระบบขนส่งยังพบปัญหาในหลายเมือง เช่น เส้นทางไม่ทั่วถึง เส้นทางไม่แน่นอน และการเชื่อมต่อระหว่างระบบเดินทางที่ไม่สะดวก

ดังนั้นคำถามที่สำคัญกว่า “มีรถหรือไม่” คือ

รถวิ่งผ่านตรงไหน และคนเข้าถึงรถได้จริงหรือไม่?

พะเยา: มีรถโดยสาร แต่ยังไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่

จังหวัดพะเยาเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัด

ข้อมูลจังหวัดระบุว่ามีเส้นทางเดินรถโดยสารสาธารณะ 15 เส้นทาง มีผู้ประกอบการ 6 ราย และมีรถโดยสารประจำทางรวม 225 คัน

แต่เอกสารจังหวัดระบุด้วยว่า รถโดยสารสาธารณะยังให้บริการไม่ครอบคลุมทุกพื้นที่ และการเดินทางด้วยรถส่วนบุคคลจึงมีความจำเป็น

จุดนี้สะท้อนว่า จำนวนรถกับการเข้าถึงบริการเป็นคนละเรื่องกัน

ดังนั้นมี “อำเภอไม่มีรถสองแถว” จริงหรือไม่

คำตอบที่ปลอดภัยที่สุดจากข้อมูลที่ตรวจสอบได้คือ มีพื้นที่ที่ระบบรถโดยสารไม่ครอบคลุม แต่ยังไม่ควรจัดทำรายชื่ออำเภอทั่วประเทศว่า “ไม่มีรถสองแถวเลย” จากข้อมูลชุดนี้

เหตุผลคือ รถโดยสารหนึ่งประเภทอาจไม่มี แต่พื้นที่เดียวกันอาจมีรถหมวดอื่น รถตู้ รถรับจ้าง รถโดยสารระหว่างจังหวัด หรือรถที่วิ่งเชื่อมจากอำเภออื่น

ยิ่งไปกว่านั้น รถหมวด 4 ถูกกำหนดให้สามารถเชื่อมเส้นทางหลักไปยังอำเภอ หมู่บ้าน และชุมชนได้

จึงต้องแยกให้ชัดระหว่าง

ไม่มีรถหมวด 1
กับ
ไม่มีรถโดยสารประจำทางทุกประเภท

สองข้อความนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

คนที่ไม่มีรถส่วนตัวได้รับผลกระทบมากกว่า

เมื่อระบบขนส่งไม่ครอบคลุม คนที่มีรถยนต์หรือรถจักรยานยนต์ส่วนตัวอาจยังเดินทางได้

แต่สำหรับคนที่ไม่มีรถ ทางเลือกจะลดลงทันที

อาจต้องใช้รถรับจ้าง เดินทางไปขึ้นรถที่ถนนสายหลัก หรือพึ่งพาคนในครอบครัว

ในบางพื้นที่ ต้นทุนไม่ได้เกิดจากค่าโดยสารเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงเวลาในการเดินทางและค่าเดินทางเพื่อไปต่อรถอีกทอดหนึ่ง

ข้อมูลที่ The Active รวบรวมยังพบว่า ใน 23 จังหวัดที่ไม่มีรถโดยสารประจำทางหมวด 1 ครัวเรือนมีการถือครองรถจักรยานยนต์เฉลี่ยประมาณ 74% และรถยนต์ประมาณ 21% เมื่อคำนวณจากจำนวนรถจดทะเบียนสะสมเทียบกับจำนวนครัวเรือน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2567

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ไม่ควรตีความว่าเป็นสัดส่วน “คนที่มีรถ” โดยตรง เพราะรถบางคันอาจจดทะเบียนอยู่คนละจังหวัดกับที่ใช้งานจริง

สรุป: ปัญหาไม่ได้อยู่แค่ “ไม่มีรถ”

ข้อมูลที่มีอยู่บอกเราได้ชัดว่า หลายพื้นที่ของประเทศไทยยังมีปัญหาการเข้าถึงระบบขนส่งสาธารณะ

แต่การตอบว่า “อำเภอไหนไม่มีรถสองแถว” จำเป็นต้องใช้ข้อมูลเส้นทางเดินรถระดับอำเภอและตำบลแบบละเอียด ไม่ใช่ดูเพียงว่าจังหวัดนั้นมีหรือไม่มีรถหมวด 1

สิ่งที่เห็นชัดกว่าคือ

ไม่มีรถหมวด 1 ≠ ไม่มีรถโดยสารเลย

และ

มีรถโดยสาร ≠ คนในทุกพื้นที่เข้าถึงรถได้

สำหรับคนที่อาศัยอยู่นอกตัวเมือง ความแตกต่างสองเรื่องนี้อาจเป็นตัวกำหนดว่า การเดินทางไปโรงเรียน โรงพยาบาล ตลาด หรือที่ทำงาน จะง่ายหรือยากเพียงใด

หากต้องการทำ “รายชื่ออำเภอที่ไม่มีรถโดยสาร” ให้แม่นจริง ๆ ขั้นต่อไปควรตรวจสอบใบอนุญาตและเส้นทางเดินรถของสำนักงานขนส่งจังหวัดเป็นรายจังหวัด แล้วจึงไล่ลงไปถึงระดับอำเภอ

นั่นจะตอบคำถามได้ตรงกว่าการใช้ข้อมูลระดับจังหวัดเพียงอย่างเดียว