เคี้ยวหมากฝรั่งตอนหั่นหอมใหญ่ช่วยไม่ให้น้ำตาไหลจริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาหั่นหอมใหญ่ หลายคนยังไม่ทันตัดเสร็จก็ต้องหรี่ตา น้ำตาไหล และรีบถอยออกจากเขียง จึงมีเคล็ดลับที่ถูกเล่าต่อกันมาว่าให้เคี้ยวหมากฝรั่งไว้ในปากระหว่างหั่น เพราะจะทำให้หายใจทางปากและช่วยพัดสารระคายเคืองออกไปจากดวงตา ฟังดูเป็นวิธีที่ทำได้ง่ายมาก แต่กลไกนี้ตรงกับสิ่งที่เกิดขึ้นจริงแค่ไหน

คำตอบคือ หมากฝรั่งอาจทำให้บางคนรู้สึกแสบตาน้อยลง แต่ยังไม่มีหลักฐานทดลองที่ยืนยันว่าเป็นวิธีป้องกันน้ำตาไหลได้อย่างสม่ำเสมอ การหายใจทางปากไม่ได้ปิดกั้นสารระเหยจากหอมใหญ่ไม่ให้เข้าตา และลมจากการหายใจก็ไม่ได้แรงหรือมีทิศทางคงที่พอจะเป็นกำแพงป้องกันได้ จึงควรมองว่าเป็นเคล็ดลับที่ลองได้ตามความสะดวก ไม่ใช่สูตรรับประกัน

สาเหตุที่หอมใหญ่ทำให้แสบตาไม่ได้เกิดจาก “แก๊สซัลเฟอร์” แบบเดียวกับควันจากการเผาไหม้ แต่เกิดจากปฏิกิริยาในเนื้อหอม เมื่อมีดทำลายเซลล์ของหัวหอม เอนไซม์และสารตั้งต้นที่แยกกันอยู่จะทำปฏิกิริยาต่อเนื่อง จนเกิดสารระเหยชื่อ (Z)-propanethial-S-oxide หรือ lachrymatory factor ซึ่งเป็นตัวกระตุ้นน้ำตา

สารนี้ลอยออกจากบริเวณที่ถูกหั่นและไปสัมผัสกระจกตา เส้นประสาทรับความระคายเคืองจึงส่งสัญญาณให้ต่อมน้ำตาหลั่งน้ำออกมาชะล้างสิ่งระคายเคือง งานศึกษาด้านโครงสร้างเอนไซม์ของหอมใหญ่ยืนยันเส้นทางการสร้างสารดังกล่าว ขณะที่งานทดลองด้านฟิสิกส์ของการหั่นพบว่า ละอองจากชั้นหอมอาจถูกดันออกมาเป็นจังหวะ โดยมีดทื่อหรือการหั่นเร็วทำให้จำนวนและพลังงานของละอองเพิ่มขึ้น

หมากฝรั่งเกี่ยวข้องตรงไหน

เหตุผลที่คนเชื่อว่าเคี้ยวหมากฝรั่งช่วยได้ มาจากการสังเกตว่าเวลามีของอยู่ในปาก เราอาจหายใจออกทางปากบ่อยขึ้น และลมที่พ่นออกมาอาจเปลี่ยนการไหลเวียนอากาศบริเวณใบหน้า อย่างไรก็ตาม การเคี้ยวไม่ได้บังคับให้หายใจทางปากเสมอไป คนเรายังเคี้ยวพร้อมหายใจทางจมูกได้ตามปกติ ที่สำคัญ จุดที่ทำให้แสบอยู่ที่ดวงตา ไม่ใช่แค่ทางเดินหายใจ

ถ้าบางครั้งเคี้ยวแล้วรู้สึกดีขึ้น อาจเป็นเพราะหัวหอมลูกนั้นฉุนไม่เท่ากัน ตำแหน่งเขียงเปลี่ยน ความเร็วในการหั่นต่างกัน หรือมีลมช่วยพาสารระเหยออกไป การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ทำให้ประสบการณ์ของแต่ละครั้งไม่เหมือนกัน แต่ยังไม่ใช่หลักฐานว่าหมากฝรั่งเป็นตัวกำจัดสารระคายเคือง

วิธีลดน้ำตาที่มีเหตุผลกว่า

เริ่มจากใช้มีดที่คมและหั่นด้วยจังหวะสม่ำเสมอ ไม่กดหรือกระแทกหัวหอมแรงเกินไป งานศึกษาที่ติดตามการเกิดละอองระหว่างหั่นพบว่าใบมีดที่คมกว่าช่วยลดทั้งจำนวนและความเร็วของละอองได้ ส่วนการหั่นเร็วหรือใช้มีดทื่อมีแนวโน้มทำให้ชั้นหัวหอมถูกบีบก่อนขาด จึงกระจายสารระคายเคืองออกมามากขึ้น ผลนี้ไม่ได้รับรองว่าจะไม่เสียน้ำตาเลย แต่เป็นวิธีที่มีเหตุผลทางกลศาสตร์รองรับมากกว่า

จัดเขียงไว้ใกล้บริเวณที่อากาศถ่ายเท เปิดเครื่องดูดควันหรือหน้าต่าง และวางทิศทางลมให้พาสารออกจากใบหน้า ไม่ใช่เป่าจากหัวหอมเข้าหาตัว หากต้องหั่นจำนวนมาก การตัดอย่างใจเย็นและเว้นระยะใบหน้าออกจากแนวละอองก็ช่วยลดโอกาสระคายเคืองได้

สำหรับคนที่มีอาการมาก แว่นตานิรภัยแบบกระชับรอบดวงตาเป็นแนวกั้นทางกายภาพที่ตรงจุดกว่า เพราะลดโอกาสที่สารระเหยจะสัมผัสผิวกระจกตา แว่นสายตาทั่วไปหรือแว่นที่เปิดช่องด้านข้างอาจกันได้ไม่เต็มที่

ถ้าเริ่มแสบตาระหว่างหั่น ให้หยุดวางมีดก่อน แล้วถอยออกจากบริเวณนั้น อย่าขยี้ตา เพราะจะยิ่งเพิ่มการเสียดสี หากยังระคายเคืองให้ล้างด้วยน้ำสะอาด และถ้ามีอาการปวดมาก ตามัว หรือไม่ดีขึ้นหลังออกจากครัว ควรพบแพทย์

ดังนั้น การเคี้ยวหมากฝรั่งอาจเป็นกิจกรรมที่ทำแล้วรู้สึกสบายขึ้นสำหรับบางคน แต่ยังไม่ควรบอกต่อว่าใช้แทนวิธีป้องกันได้แน่นอน หากอยากลดน้ำตาแบบพึ่งหลักการที่ชัดกว่า ให้เริ่มจากมีดคม การหั่นช้าลงอย่างควบคุมได้ และการระบายอากาศ ส่วนคนที่ตาไวมาก การใช้แว่นตาป้องกันจะตรงจุดที่สุด