มัสตาร์ดช่วยคลายตะคริวระหว่างแข่งได้แค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

นักวิ่งที่กำลังเร่งฝีเท้าบนลู่วิ่งอาจต้องหยุดกะทันหันเมื่อกล้ามเนื้อน่องเกร็งจนขยับต่อไม่ได้ ข้างสนามจึงมีภาพที่ดูแปลกตาอยู่บ้าง เช่น เพื่อนร่วมทีมยื่นซองมัสตาร์ดสีเหลืองให้ แล้วนักกีฬาบีบลงช้อนหรือกลืนจากซองทันที

การใช้มัสตาร์ดในสถานการณ์แบบนี้มีที่มาจากประสบการณ์ของนักกีฬาและผู้ฝึกสอนบางกลุ่ม โดยเฉพาะกีฬาที่ต้องออกแรงต่อเนื่อง คนที่เชื่อว่าวิธีนี้ช่วยได้มักอธิบายว่า ความเปรี้ยวจากน้ำส้มสายชูและความฉุนของเมล็ดมัสตาร์ดส่งสัญญาณไปยังระบบประสาทผ่านปากและคอ

หลักฐานที่มีตอนนี้ตอบได้เพียงว่า มัสตาร์ดอาจช่วยลดเวลาที่เป็นตะคริวในบางคน แต่ยังไม่มีงานทดลองตรง ๆ ที่ยืนยันว่าการกินมัสตาร์ด 1 ช้อนแก้ตะคริวได้ทุกกรณี ผลที่ถูกอ้างถึงบ่อยที่สุดมาจากการทดลองกับน้ำดองแตงกวา ไม่ใช่มัสตาร์ด และเป็นการทำให้กล้ามเนื้อเป็นตะคริวด้วยการกระตุ้นไฟฟ้าในห้องทดลอง

กรดอะซิติกมีส่วนไหนในเรื่องนี้

มัสตาร์ดเหลืองมีน้ำส้มสายชูเป็นส่วนประกอบ จึงมีกรดอะซิติกอยู่จริง งานวิเคราะห์ส่วนผสมที่เผยแพร่ในปี 2020 ตรวจมัสตาร์ดเหลือง น้ำดอง และผลิตภัณฑ์สำหรับนักกีฬา พบว่ากลุ่มมัสตาร์ดมีกรดอะซิติกในระดับปานกลาง ไม่ใช่ปริมาณสูงมากตามคำเล่าบางแบบ งานชิ้นนี้วัดส่วนประกอบทางเคมี ไม่ได้ทดสอบว่ากินแล้วตะคริวหยุดหรือไม่

ความเปรี้ยวและความฉุนสามารถกระตุ้นตัวรับความรู้สึกในช่องปากและคอ นักวิจัยจึงเสนอว่าสัญญาณดังกล่าวอาจไปเปลี่ยนวงจรประสาทที่เกี่ยวข้องกับการหดตัวของกล้ามเนื้อได้เร็วกว่าเวลาที่อาหารจะถูกย่อยและดูดซึมเข้าเลือด แนวคิดเรื่องตัวรับกลุ่ม TRP เป็นคำอธิบายที่เป็นไปได้ แต่ยังไม่มีหลักฐานพอจะระบุว่าตัวรับชนิดใด หรือกรดอะซิติกเป็นตัวออกฤทธิ์เพียงตัวเดียว จึงยังไม่ควรสรุปว่าเป็นการรีเซ็ตระบบประสาทแบบแน่ชัด

งานทดลองให้ข้อมูลอะไร

การทดลองของ Miller และคณะในปี 2010 ใช้ผู้เข้าร่วมชายที่มีภาวะขาดน้ำเล็กน้อย นักวิจัยทำให้กล้ามเนื้อบริเวณฝ่าเท้าเป็นตะคริวด้วยการกระตุ้นเส้นประสาท แล้วให้ดื่มน้ำดองแตงกวาหรือน้ำเปล่าในปริมาณประมาณ 1 มิลลิลิตรต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม หรือเฉลี่ยราว 74 มิลลิลิตร

ตะคริวหลังดื่มน้ำดองกินเวลาประมาณ 84.6 วินาที เทียบกับ 133.7 วินาทีหลังดื่มน้ำเปล่า จึงสั้นลงเฉลี่ย 49.1 วินาที งานวิจัยยังพบว่าเลือดแทบไม่เปลี่ยนแปลงภายใน 5 นาที ผลนี้สนับสนุนสมมติฐานว่าสัญญาณจากปากและคออาจมีส่วนช่วยลดการทำงานของเส้นประสาทที่กระตุ้นกล้ามเนื้อ โดยไม่ต้องรอการเติมน้ำหรือเกลือแร่เข้าสู่กระแสเลือด

ข้อมูลของมัสตาร์ดเองยังจำกัด งานศึกษาแบบสลับการทดลองในปี 2014 มีผู้เข้าร่วมที่ออกกำลังกาย 9 คน หลังออกแรง 2 ชั่วโมง พวกเขาได้รับมัสตาร์ดประมาณ 135 กรัม ซึ่งเป็นปริมาณที่ผู้วิจัยคำนวณให้มีโซเดียมใกล้เคียงกับน้ำดองแตงกวาประมาณ 79 มิลลิลิตร จากนั้นตรวจเลือดที่ 5, 15, 30 และ 60 นาที ผลไม่พบการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยสำคัญของโซเดียม โพแทสเซียม ความเข้มข้นของเลือด หรือปริมาตรพลาสมา และปริมาณที่กินก็ทดแทนน้ำกับเกลือแร่ที่เสียไปจากเหงื่อได้ไม่ครบ การศึกษานี้วัดการตอบสนองของร่างกาย ไม่ได้พิสูจน์ว่ามัสตาร์ดหยุดตะคริว

บทความทบทวนในวารสาร Sports Medicine ปี 2019 จึงระบุว่าตะคริวจากการออกกำลังกายอาจมีหลายกลไก หลักฐานเรื่องการขาดน้ำ เกลือแร่ ความล้า และสัญญาณประสาทยังให้ผลไม่ตรงกัน วิธีแก้ที่มีข้อมูลรองรับชัดกว่าสำหรับอาการเฉียบพลันคือการหยุดกิจกรรมและยืดกล้ามเนื้ออย่างเหมาะสม

ถ้าเป็นตะคริว ให้ทำอะไรก่อน

อย่าฝืนวิ่งต่อเพียงเพราะมีมัสตาร์ดอยู่ในมือ ให้หยุดกิจกรรม พักในที่ปลอดภัย และประเมินว่ามีอากาศร้อน เหงื่อออกมาก หรืออาการผิดปกติอื่นร่วมด้วยหรือไม่

• ค่อย ๆ ยืดกล้ามเนื้อที่เกร็ง หากเป็นน่องให้เหยียดขาเท่าที่ไหว แล้วดันปลายเท้าเข้าหาตัวช้า ๆ

• นวดบริเวณที่เกร็งเบา ๆ เมื่อความเจ็บเริ่มลดลง หลีกเลี่ยงการกดแรงหรือกระชากกล้ามเนื้อ

• จิบน้ำตามความกระหาย และพิจารณาเครื่องดื่มเกลือแร่เมื่อออกแรงนานหรืออยู่ในอากาศร้อน เพราะมัสตาร์ดปริมาณเล็กน้อยไม่ได้เติมน้ำและแร่ธาตุที่เสียไปทั้งหมด

ถ้าจะลองมัสตาร์ดในสนาม

ผู้ที่เคยกินมัสตาร์ดแล้วไม่แพ้อาจมองเป็นทางเลือกเสริมได้ แต่ไม่มีขนาดมาตรฐานสำหรับรักษาตะคริว งานที่แสดงผลเร็วใช้ปริมาณน้ำดองตามน้ำหนักตัว ไม่ใช่มัสตาร์ด 1 ช้อน ส่วนงานปี 2014 ใช้มัสตาร์ดถึงประมาณ 135 กรัมเพื่อเทียบโซเดียมในงานวิเคราะห์เลือด ตัวเลขนี้ไม่ใช่คำแนะนำให้กินตาม

• เลือกปริมาณเล็กน้อยที่ร่างกายเคยรับได้ และไม่ควรทดลองครั้งแรกในวันแข่ง

• สูตรมัสตาร์ดแต่ละชนิดมีน้ำส้มสายชู เกลือ และความฉุนต่างกัน จึงให้กรดอะซิติกกับสัญญาณรสชาติไม่เท่ากัน

• ผู้ที่แพ้มัสตาร์ดไม่ควรกิน ส่วนผู้ที่แพทย์สั่งจำกัดโซเดียมควรหลีกเลี่ยงการเพิ่มซอสเค็มเอง

ถ้าอาการคลายหลังกลืนมัสตาร์ด ก็ยังบอกไม่ได้ว่าผลเกิดจากมัสตาร์ดโดยตรง เพราะตะคริวอาจคลายเองพร้อมกับการหยุดออกแรง การยืด และการนวด

ข้อสรุปที่ตรงกับหลักฐาน: มัสตาร์ดมีกรดอะซิติกและสารรสฉุนจริง กลไกสัญญาณประสาทจากช่องปากและคอเป็นคำอธิบายที่เป็นไปได้ แต่งานที่แสดงผลเร็วที่สุดมาจากน้ำดองแตงกวาในตะคริวที่กระตุ้นด้วยไฟฟ้า ไม่ใช่การทดสอบมัสตาร์ด 1 ช้อนในนักกีฬาระหว่างการแข่งขัน มัสตาร์ดจึงอาจเป็นตัวช่วยเสริมสำหรับคนที่กินได้ แต่ยังไม่ควรเรียกว่าเป็นยาแก้ตะคริวฉุกเฉิน การหยุดกิจกรรม ยืดกล้ามเนื้อ ประเมินความร้อน น้ำ และเกลือแร่ยังเป็นขั้นตอนหลัก

ถ้าตะคริวรุนแรง เกิดซ้ำบ่อย ไม่หายหลังยืดและดื่มน้ำ อยู่นาน หรือมีบวม แดง ร้อน หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง ควรพบแพทย์ เพราะอาจมีสาเหตุอื่นร่วมด้วย