ใบขับขี่รุ่นแรกของประเทศไทย เริ่มเมื่อไร? ย้อนกลับไปกว่า 100 ปี สมัย ร.5
ถ้าเปิดกระเป๋าสตางค์ของคนไทยวันนี้ เราคุ้นตากับใบขับขี่ที่เป็นบัตรพลาสติก มีรูปถ่าย ชื่อ วันเกิด และข้อมูลเกี่ยวกับสิทธิในการขับรถ
แต่ถ้าย้อนกลับไปมากกว่า 100 ปี สิ่งที่เรียกว่า “ใบขับขี่” ยังไม่ได้มีหน้าตาแบบนี้
จุดเริ่มต้นของระบบใบอนุญาตขับรถในประเทศไทยอยู่ในยุคที่รถยนต์เพิ่งเข้ามามีบทบาทบนถนน และรัฐเริ่มต้องมีกติกาสำหรับทั้ง รถ ตัวรถ และคนขับ
หลักฐานทางวิชาการระบุว่า จุดสำคัญอยู่ที่ พระราชบัญญัติรถยนต์ รัตนโกสินทรศก 128 หรือ ร.ศ.128 ซึ่งตรงกับ พ.ศ.2453 กฎหมายฉบับนี้มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการออกใบอนุญาตขับรถ และถือเป็นกฎหมายรถยนต์ฉบับแรกของไทย
ก่อนมีใบขับขี่ ถนนไทยกำลังเปลี่ยน
การเกิดขึ้นของกฎหมายรถยนต์ไม่ได้เกิดขึ้นแบบลอย ๆ
เมื่อรถยนต์เริ่มเข้ามาใช้บนถนนมากขึ้น สภาพการเดินทางของสยามก็เริ่มเปลี่ยนจากระบบที่มีรถลาก รถม้า และยานพาหนะรูปแบบเดิม ไปสู่การมีรถยนต์ที่ใช้เครื่องยนต์เข้ามาร่วมบนถนน
งานวิชาการที่ศึกษาพัฒนาการของกฎหมายเกี่ยวกับยานพาหนะไทยระบุว่า เมื่อรถยนต์ได้รับความนิยมมากขึ้นและเกิดอุบัติเหตุบนถนน รัฐจึงเริ่มออกกฎหมายเพื่อควบคุมการเดินรถและการขับรถ
ดังนั้น การมี “ใบอนุญาตขับรถ” จึงไม่ได้เกิดขึ้นเพียงเพราะต้องการทำเอกสารประจำตัวคนขับ แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบควบคุมรถยนต์ที่กำลังเกิดขึ้นในสังคมไทย
พ.ศ.2453 จุดเปลี่ยนสำคัญของรถยนต์ไทย
ในช่วงรัชกาลที่ 5 มีการตรา พระราชบัญญัติรถยนต์ รัตนโกสินทรศก 128
ร.ศ.128 ตรงกับ พ.ศ.2453
กฎหมายฉบับนี้มีสาระสำคัญหลายด้าน ทั้งการควบคุมรถยนต์ การจดทะเบียนรถ และการกำหนดเรื่องใบอนุญาตสำหรับผู้ขับรถ
งานวิจัยที่ศึกษาประวัติกฎหมายรถยนต์ไทยระบุชัดว่า พระราชบัญญัติดังกล่าวมี 21 มาตรา แบ่งเป็น 7 หมวด และหนึ่งในหลักการสำคัญคือการให้เจ้าของนำรถยนต์มาจดทะเบียน รวมถึงการออกใบอนุญาตขับรถสำหรับผู้ขับ
แล้วกฎหมายเริ่มใช้จริงเมื่อไร?
ตรงนี้ต้องแยกให้ออกระหว่าง ปีที่ตรากฎหมาย กับ วันที่กฎหมายเริ่มใช้
พระราชบัญญัติรถยนต์ ร.ศ.128 ตราขึ้นใน พ.ศ.2453 แต่แหล่งข้อมูลด้านประวัติการขนส่งระบุว่า กฎหมายเริ่มใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน ร.ศ.129 หรือ พ.ศ.2454
จึงสามารถสรุป Timeline ได้ว่า
พ.ศ.2453
ตราพระราชบัญญัติรถยนต์ ร.ศ.128
↓
1 เมษายน พ.ศ.2454
เริ่มใช้กฎหมาย
↓
มีระบบใบอนุญาตสำหรับผู้ขับรถอยู่ในกฎหมาย
นี่คือจุดเริ่มต้นสำคัญที่เชื่อมโยงมาสู่ระบบใบขับขี่ไทยในเวลาต่อมา
ใบขับขี่สมัยนั้นเหมือนบัตรที่เราใช้หรือไม่?
ไม่ควรสรุปว่าเหมือนกัน
คำว่า “ใบขับขี่รุ่นแรก” ที่ใช้กันในปัจจุบัน อาจทำให้เรานึกถึงบัตรพลาสติกที่มีรูปถ่าย แต่เมื่อย้อนกลับไปถึง พ.ศ.2453 สิ่งที่หลักฐานยืนยันได้คือ ระบบใบอนุญาตขับรถตามกฎหมาย
ส่วนหน้าตาของเอกสารหรือใบอนุญาตขับรถในยุคนั้น ไม่ควรนำรูปแบบใบขับขี่สมัยใหม่ไปแทนภาพอดีตโดยไม่มีหลักฐาน
พูดง่าย ๆ คือ
เรามีหลักฐานว่ามี “ใบอนุญาตขับรถ”
แต่
ยังไม่ควรบอกว่ารู้แน่ชัดว่า “ใบขับขี่ใบแรกหน้าตาเป็นอย่างไร”
นี่เป็นจุดที่บทความประวัติศาสตร์ต้องระวัง เพราะภาพที่ดูเก่าไม่ได้แปลว่าเป็น “ใบขับขี่ใบแรก” จริง
ทำไมต้องมีใบอนุญาตขับรถ?
เหตุผลสำคัญอยู่ที่รถยนต์ไม่ใช่เพียงทรัพย์สินของเจ้าของ แต่เป็นยานพาหนะที่เคลื่อนที่ร่วมกับคนอื่นบนถนน
เมื่อมีรถมากขึ้น รัฐจึงต้องมีกฎเพื่อควบคุมหลายส่วนพร้อมกัน
1. ตัวรถ
ต้องมีระบบเกี่ยวกับการจดทะเบียนและการควบคุมรถ
2. ผู้ขับ
ต้องมีระบบใบอนุญาตสำหรับผู้ที่ขับรถ
3. การใช้ถนน
ต้องมีกฎเพื่อควบคุมการเดินรถและลดความเสี่ยงต่อผู้อื่น
พระราชบัญญัติรถยนต์ ร.ศ.128 จึงมีความสำคัญในฐานะจุดเริ่มต้นของการวางระบบกฎหมายเกี่ยวกับรถยนต์ของไทย
จาก ร.ศ.128 สู่ใบขับขี่ในยุคปัจจุบัน
ระบบไม่ได้หยุดอยู่ที่กฎหมายปี 2453
เมื่อจำนวนรถ ประเภทของรถ และรูปแบบการเดินทางเปลี่ยนไป กฎหมายก็ถูกแก้ไขและพัฒนาตาม
ต่อมาไทยมี พระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ.2473 ซึ่งเข้ามาปรับระบบให้เหมาะกับสภาพรถยนต์ที่มีความหลากหลายมากขึ้น เช่น รถยนต์โดยสาร รถบรรทุก และรถแท็กซี่
ปัจจุบันกฎหมายหลักด้านรถยนต์คือ พระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ.2522 ซึ่งกำหนดเรื่องประเภทใบอนุญาตขับรถและหลักเกณฑ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับผู้ขับรถ
รูปแบบเอกสารเองก็เปลี่ยนไปตามเทคโนโลยี โดยกรมการขนส่งทางบกมีประกาศกำหนดแบบใบอนุญาตขับรถตามกฎหมายว่าด้วยรถยนต์ รวมถึงการปรับปรุงแบบในช่วงเวลาต่อมา
ดังนั้น ใบขับขี่ที่เราเห็นในกระเป๋าสตางค์วันนี้ จึงเป็นผลจากการพัฒนาระบบกฎหมายและเทคโนโลยีมาเป็นเวลานาน ไม่ใช่รูปแบบที่มีมาตั้งแต่วันแรก
แล้วใครคือ “คนแรกที่มีใบขับขี่ไทย”?
คำถามนี้น่าสนใจกว่าที่คิด
แต่จากหลักฐานที่ตรวจสอบได้ในการค้นครั้งนี้ ยังไม่พบข้อมูลที่น่าเชื่อถือเพียงพอที่จะระบุชื่อผู้ถือใบอนุญาตขับรถคนแรกของประเทศไทย
ดังนั้นคำตอบที่ถูกต้องในตอนนี้คือ
ยังระบุไม่ได้
การบอกชื่อบุคคลใดบุคคลหนึ่งว่าเป็น “คนแรก” จำเป็นต้องมีหลักฐานปฐมภูมิ เช่น ทะเบียนใบอนุญาต เอกสารราชการ หรือหลักฐานร่วมสมัยที่ตรวจสอบย้อนกลับได้
ถ้ายังไม่มีหลักฐาน ก็ไม่ควรเติมชื่อเพื่อให้เรื่องดูสมบูรณ์
นี่คือความแตกต่างระหว่าง “เรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์” กับ “ข้อมูลที่ตรวจสอบได้”
สิ่งที่เรารู้แน่ และสิ่งที่ยังตอบไม่ได้
รู้แน่จากหลักฐานที่ตรวจสอบได้
-
กฎหมายรถยนต์ฉบับแรกของไทยคือพระราชบัญญัติรถยนต์ ร.ศ.128
-
กฎหมายอยู่ในช่วง พ.ศ.2453
-
มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการออกใบอนุญาตขับรถ
-
กฎหมายเริ่มใช้บังคับวันที่ 1 เมษายน พ.ศ.2454
-
ต่อมาระบบกฎหมายรถยนต์ได้รับการปรับปรุงหลายครั้ง
ยังตอบไม่ได้จากหลักฐานที่ค้นพบ
-
ใบอนุญาตขับรถฉบับแรกมีหน้าตาอย่างไร
-
ใครคือผู้ถือใบอนุญาตขับรถคนแรก
-
ใบอนุญาตฉบับแรกมีสีหรือรูปแบบใด
-
มีภาพต้นฉบับของใบอนุญาตฉบับแรกที่ยืนยันได้หรือไม่
ข้อหลัง ๆ จึงควรใช้คำว่า “ยังไม่พบหลักฐานยืนยัน” มากกว่าการเดาคำตอบ
ใบขับขี่ไทยจึงมีอายุกว่า 100 ปีในแง่ของ “ระบบใบอนุญาต”
ถ้านับจากจุดเริ่มต้นทางกฎหมายในช่วง พ.ศ.2453–2454 ระบบใบอนุญาตขับรถของไทยมีประวัติยาวนานกว่าหนึ่งศตวรรษ
สิ่งที่เปลี่ยนไปอย่างมากไม่ใช่แค่หน้าตาของใบขับขี่ แต่รวมถึงจำนวนรถ ประเภทของรถ กฎการใช้ถนน และเทคโนโลยีในการจัดการข้อมูลผู้ขับขี่
จากยุคที่รถยนต์เพิ่งเข้ามาอยู่บนถนนสยาม สู่ยุคที่คนไทยสามารถมีใบขับขี่อยู่ในโทรศัพท์หรือใช้ข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ประกอบการตรวจสอบได้ ระบบทั้งหมดล้วนเกิดจากโจทย์เดียวกัน
ทำอย่างไรให้คน รถ และถนน อยู่ร่วมกันได้อย่างเป็นระบบ
ดังนั้น ถ้าถามว่า “ใบขับขี่รุ่นแรกของประเทศไทยเกิดขึ้นเมื่อไร?”
คำตอบที่ระมัดระวังและอ้างอิงหลักฐานได้คือ
จุดเริ่มต้นอยู่ที่พระราชบัญญัติรถยนต์ ร.ศ.128 ใน พ.ศ.2453 ซึ่งมีบทบัญญัติเกี่ยวกับใบอนุญาตขับรถ และกฎหมายเริ่มใช้บังคับในวันที่ 1 เมษายน พ.ศ.2454
ส่วนคำถามว่า “ใบขับขี่ใบแรกหน้าตาเป็นอย่างไร และใครถือเป็นคนแรก?” ยังต้องใช้หลักฐานเอกสารประวัติศาสตร์เพิ่มเติมก่อนจึงจะตอบได้อย่างมั่นใจ
คุณเคยเห็นภาพใบขับขี่ไทยรุ่นเก่าที่สุดจากยุคไหนบ้าง? ถ้ามีภาพหรือเอกสารเก่า ลองแชร์กันได้ เพราะอาจช่วยต่อจิ๊กซอว์ประวัติใบขับขี่ไทยได้อีกชิ้น
คลังวิทยานิพนธ์มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี ระบุว่า พ.ร.บ.รถยนต์ ร.ศ.128 ตรงกับ พ.ศ.2453 และเริ่มใช้วันที่ 1 เมษายน ร.ศ.129 หรือ พ.ศ.2454
คลังวิทยานิพนธ์สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (NIDA) ระบุช่วงการตราและเริ่มบังคับใช้กฎหมายรถยนต์ฉบับแรกในลักษณะเดียวกัน
กรมการขนส่งทางบก — ประกาศกำหนดแบบใบอนุญาตขับรถตามกฎหมายว่าด้วยรถยนต์ พ.ศ.2560
สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา — พระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ.2522 และกฎหมายแก้ไขเพิ่มเติม
เจอหนวดแมวตกอยู่บนพื้น อย่าเพิ่งตกใจ เพราะอาจเป็นเรื่องธรรมชาติ
ตารางหวย ปกเขียว งวด 1 ธันวาคม 69
10 เซียน เซียนลิขิต 5 เปิดโพยหวย 1 ธ.ค. 69 เลขต้องมา 4–6 เปิดตารางเซียนคู่–เซียนคี่ จัดชุดสามตัว 8 เลข
มหาทักษา เปิดตารางเลขมงคล งวด 1 ธ.ค. 69 ส่องเลข 5 ตัว จับสลับจัดชุด 2 ตัวท้าย–3 ตัวท้าย
ซึงรีเตรียมเป็นคุณพ่อปีหน้า! สื่อพบเขาที่สนามบินพร้อมกับภรรยาที่กำลังตั้งครรภ์ นับเป็นการปรากฏตัวต่อสาธารณะครั้งแรกของทั้งคู่
ศาสนาอิสลามกำลังจะกลายเป็นศาสนาที่มีคนนับถือมากที่สุดในโลก
เปิดอันดับ 10 จังหวัดอยู่ดีมีสุขที่สุดในไทย ปี 2569 กรุงเทพฯอยู่อันดับ 14 พบทุกจังหวัดมีจุดเปราะบาง
เปิด 5 อาชีพที่เคยมีอยู่จริงในไทย แต่ปัจจุบันแทบไม่มีคนทำแล้ว
ความจริงบัตรเครดิต…ใครได้ ใครเสีย? รูดง่าย จ่ายทีหลัง แต่ถ้าใช้ไม่เป็น อาจกลายเป็นหนี้ก้อนใหญ่
สถิติหวย 1 ธันวาคม ย้อนหลัง 11 ปี เลขท้าย 2 ตัวมีเลข 8 ถึง 5 งวด แต่เลข 5 ไม่โผล่เลย
ชายชาวโอซาก้าถูกจับ ฐานควักเจ้าโลกโชว์สาว
จากยุครถไฟสายแรก สู่ปัจจุบัน เปิดประวัติ 5 สถานีรถไฟเก่าที่อยู่คู่เมืองไทย






