เด็กไทยสูงอันดับเท่าไหร่ของโลก เปิดสถิติเทียบ 200 ประเทศ ตัวเลขจริงอยู่ตรงไหน

เคยสงสัยไหมว่า ถ้าเอาเด็กไทยไปยืนเทียบกับเด็กประเทศอื่น ๆ ทั่วโลก เราจะอยู่ตรงไหนของตาราง?

คำตอบอาจไม่ได้ตรงกับภาพจำว่า “คนเอเชียตัวไม่สูงมาก” เพราะเมื่อดูข้อมูลระดับนานาชาติ ไทยไม่ได้อยู่กลุ่มประเทศที่มีส่วนสูงต่ำที่สุด และในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ก็ถือว่าอยู่ในกลุ่มที่ค่อนข้างสูง

แต่มีเรื่องหนึ่งต้องทำความเข้าใจก่อน นั่นคือคำว่า “เด็กไทย” ต้องระบุอายุ

ข้อมูลของ NCD Risk Factor Collaboration หรือ NCD-RisC ประเมินแนวโน้มส่วนสูงและ BMI ของเด็กและวัยรุ่นอายุ 5–19 ปี จากข้อมูล 2,181 การศึกษาที่ครอบคลุมประชากรรวมประมาณ 65 ล้านคนใน 200 ประเทศและดินแดน

และถ้าต้องการเปรียบเทียบประเทศแบบเข้าใจง่าย จุดที่นิยมใช้คือ อายุ 19 ปี

เพราะเป็นช่วงอายุที่ส่วนสูงเข้าใกล้ระดับผู้ใหญ่แล้ว

แล้ววัย 19 ปีของไทยสูงเท่าไหร่

ข้อมูลปี 2019 ระบุว่า

ชายไทยอายุ 19 ปี มีส่วนสูงเฉลี่ย 171.61 เซนติเมตร

ส่วน

หญิงไทยอายุ 19 ปี มีส่วนสูงเฉลี่ย 159.42 เซนติเมตร

ตัวเลขนี้เป็นค่าประมาณระดับประชากร ไม่ได้หมายความว่าเด็กไทยทุกคนต้องมีส่วนสูงเท่านี้ และไม่ควรใช้ตัวเลขประเทศมาตัดสินว่าเด็กคนหนึ่ง “สูง” หรือ “เตี้ย”

สำหรับการประเมินเด็กเป็นรายบุคคล WHO แนะนำให้ดูส่วนสูงตามอายุ หรือ height-for-age โดยมีกราฟอ้างอิงสำหรับเด็กและวัยรุ่นอายุ 5–19 ปีโดยเฉพาะ

ไทยอยู่อันดับไหนของโลก

ตรงนี้ต้องระวังคำว่า “อันดับโลก” เพราะแต่ละเว็บไซต์อาจจัดอันดับไม่เหมือนกัน ทั้งจากจำนวนประเทศที่นำมาคำนวณ วิธีจัดเรียง และการแยกชายหญิง

ชุดข้อมูลที่อ้างอิง NCD-RisC ระบุไทยไว้ที่ประมาณ อันดับ 120 ในกลุ่มผู้ชาย เมื่อเรียงตามส่วนสูงชาย โดยไทยมีค่าเฉลี่ย 171.61 ซม.

ขณะที่การจัดอันดับอีกชุดหนึ่งที่ใช้ข้อมูลเดียวกันระบุไทยเป็น อันดับ 111 สำหรับผู้ชาย และอันดับ 122 สำหรับผู้หญิง

ดังนั้นประโยคที่ปลอดภัยที่สุดคือ

ไทยไม่ได้อยู่ในกลุ่มประเทศที่สูงที่สุดของโลก แต่ก็ไม่ได้อยู่ท้ายตาราง

และอันดับที่เห็นอาจแตกต่างกันตามวิธีจัดอันดับของแต่ละฐานข้อมูล

ถ้าเทียบกับประเทศเพื่อนบ้าน ไทยอยู่ตรงไหน

ลองดูตัวเลขวัย 19 ปีจากชุดข้อมูลเดียวกัน จะเห็นภาพชัดขึ้น

ตัวเลขเหล่านี้มาจากฐานข้อมูล NCD-RisC ที่รวบรวมข้อมูลการวัดส่วนสูงจากงานศึกษาจำนวนมากทั่วโลก

สิ่งที่เห็นได้ชัดคือ ชายไทยสูงกว่าชายเวียดนามและมาเลเซียเล็กน้อย และสูงกว่าชายฟิลิปปินส์กับอินโดนีเซียมากกว่า 5 เซนติเมตร

แต่เมื่อดูผู้หญิง ภาพจะละเอียดขึ้น เพราะหญิงเวียดนามมีค่าเฉลี่ย 158.43 ซม. ซึ่งใกล้กับหญิงไทย 159.42 ซม.

แล้วประเทศไหนสูงที่สุด

ถ้าเปิดดูปลายบนของตาราง ความแตกต่างจะเห็นชัดมาก

เนเธอร์แลนด์เป็นประเทศที่มีส่วนสูงเฉลี่ยของวัย 19 ปีสูงที่สุดในข้อมูลชุดนี้

ชายเฉลี่ยประมาณ 183.78 ซม.

หญิงเฉลี่ยประมาณ 170.36 ซม.

ตามมาด้วยประเทศอย่างมอนเตเนโกร เอสโตเนีย บอสเนียและเฮอร์เซโกวีนา ไอซ์แลนด์ และเดนมาร์กในกลุ่มประเทศที่มีส่วนสูงสูงมาก

เมื่อเทียบกับไทย ชายวัย 19 ปีของเนเธอร์แลนด์สูงกว่าเฉลี่ยประมาณ 12.17 ซม.

ส่วนหญิงสูงกว่าประมาณ 10.94 ซม.

ช่องว่างระดับ 10 เซนติเมตรจึงถือว่าเห็นได้ชัด แม้จะเป็นการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของประชากร ไม่ใช่การเปรียบเทียบเด็กแต่ละคน

ทำไมบางประเทศถึงสูงกว่าไทยมาก

ส่วนสูงไม่ได้เกิดจากปัจจัยเดียว

พันธุกรรมมีบทบาทสำคัญ แต่การเติบโตในวัยเด็กและวัยรุ่นยังเกี่ยวข้องกับโภชนาการ สุขภาพ โรคในวัยเด็ก สภาพความเป็นอยู่ และปัจจัยทางสังคมเศรษฐกิจด้วย

งานวิเคราะห์ระดับโลกของ NCD-RisC พบว่าความแตกต่างของส่วนสูงระหว่างประเทศมีขนาดใหญ่มาก และเด็กในยุโรปตะวันตกเฉียงเหนือมีส่วนสูงเฉลี่ยสูงที่สุด ขณะที่ค่าต่ำสุดจำนวนมากอยู่ในเอเชียใต้ เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ แอฟริกาตะวันออก และบางประเทศในละตินอเมริกา

ที่น่าสนใจคือ ความแตกต่างไม่ได้หยุดอยู่ที่พันธุกรรม

นักวิจัยยังพบว่าประเทศจำนวนหนึ่งมีการเพิ่มส่วนสูงของคนรุ่นใหม่อย่างชัดเจนเมื่อสภาพความเป็นอยู่ดีขึ้น สะท้อนว่าการเติบโตของประชากรสามารถเปลี่ยนแปลงตามสภาพแวดล้อมได้

แล้วเด็กไทยสูงขึ้นจากอดีตหรือไม่

มีหลักฐานจากการศึกษาในประเทศไทยที่สะท้อนการเปลี่ยนแปลงของส่วนสูงตามช่วงเวลา

งานศึกษาชายไทยในจังหวัดสงขลา ซึ่งเก็บข้อมูลเด็กชายอายุ 6–19 ปีในช่วงปี 2011–2012 พบว่าส่วนสูงเมื่อโตเต็มที่อยู่ที่ประมาณ 170.3 ซม. และสูงกว่ากลุ่มเด็กชายหาดใหญ่จากการศึกษาปี 1994 ประมาณ 3.3 ซม.

ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าเด็กไทยทั้งประเทศมีส่วนสูงเท่ากัน แต่ช่วยให้เห็นภาพว่า ส่วนสูงของคนรุ่นใหม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ตามยุคสมัย

นั่นจึงเป็นเหตุผลว่าทำไมการนำตัวเลขเก่ามาเทียบกับเด็กไทยในปัจจุบันโดยตรงอาจทำให้เข้าใจผิดได้

อย่าเอาค่าเฉลี่ยประเทศมาตัดสินเด็กคนหนึ่ง

ประเด็นนี้สำคัญที่สุด

สมมติเด็กชายไทยอายุ 14 ปีสูง 160 ซม. เราไม่สามารถนำ 171.61 ซม. ซึ่งเป็นค่าเฉลี่ยของวัย 19 ปี มาใช้บอกทันทีว่าเด็กคนนี้ “เตี้ย”

เพราะเด็กแต่ละคนมีอัตราการเติบโตและช่วงเข้าสู่วัยรุ่นแตกต่างกัน

WHO จึงใช้ height-for-age หรือส่วนสูงเทียบกับอายุ โดยแยกตามเพศและอายุ เพื่อดูตำแหน่งการเจริญเติบโตของเด็กแต่ละคน

พูดง่าย ๆ คือ

การจัดอันดับประเทศเหมาะสำหรับดูภาพใหญ่

แต่

การประเมินเด็กคนหนึ่งต้องดูกราฟการเติบโตของเด็กคนนั้น

สองเรื่องนี้ไม่ควรเอามาปนกัน

สรุปแล้ว เด็กไทยสูงแค่ไหน

ถ้าใช้ข้อมูลระดับนานาชาติที่เปรียบเทียบวัย 19 ปีจากปี 2019 เป็นตัวแทนภาพรวม

ชายไทยเฉลี่ย 171.61 ซม.

หญิงไทยเฉลี่ย 159.42 ซม.

ไทยจึงไม่ได้อยู่กลุ่มประเทศที่สูงที่สุด แต่ก็ไม่ได้อยู่กลุ่มที่เตี้ยที่สุดของโลก และเมื่อเทียบกับหลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไทยอยู่ในระดับค่อนข้างสูง โดยเฉพาะฝั่งผู้ชาย

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้เป็น ข้อมูลประชากรปี 2019 ไม่ใช่ผลสำรวจเด็กไทยทุกคนในปี 2026 และไม่ควรใช้แทนเกณฑ์วินิจฉัยการเจริญเติบโตของเด็กแต่ละคน

คำถามที่น่าสนใจกว่าการถามว่า “เด็กไทยสูงอันดับเท่าไหร่” อาจเป็น

“ถ้าเทียบเด็กไทยอายุ 5, 10, 15 และ 19 ปีกับประเทศอื่น ไทยมีช่องว่างส่วนสูงเปลี่ยนไปอย่างไร?”

ถ้าทำเป็นกราฟตั้งแต่อายุ 5 ถึง 19 ปี อาจเห็นภาพเรื่อง “เด็กไทยโตเร็วแค่ไหน” ชัดกว่าการดูอันดับเพียงตัวเลขเดียว

แล้วคุณคิดว่าเด็กไทยรุ่นใหม่สูงขึ้นจากรุ่นพ่อแม่มากแค่ไหน