นักเรียนไทยเฉลี่ยเรียนกี่ชั่วโมงต่อสัปดาห์? เปิดตัวเลขเวลาเรียนและการบ้าน

ถ้าถามว่า “เด็กไทยเรียนวันละกี่ชั่วโมง?” หลายคนอาจนึกถึงเวลาที่อยู่ในโรงเรียน ตั้งแต่เข้าแถวตอนเช้าจนถึงเลิกเรียน

แต่ถ้านับตามกรอบข้อมูลสากล คำว่า “เวลาเรียน” ไม่ได้มีแค่ชั่วโมงที่นั่งอยู่ในห้องเรียน เพราะยังมีการบ้านและการเรียนนอกโรงเรียนเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย

ข้อมูล PISA 2022 ของ OECD ทำให้เห็นภาพชัดขึ้นว่า นักเรียนไทยอายุประมาณ 15 ปี ใช้เวลาไปกับการเรียนรวมกันประมาณ 32 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ เมื่อรวมเวลาเรียนในโรงเรียนและการบ้าน

นักเรียนไทยใช้เวลาเรียนประมาณ 32 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

ตัวเลขประมาณ 32 ชั่วโมงต่อสัปดาห์มาจากข้อมูล PISA 2022 ซึ่งสำรวจนักเรียนอายุประมาณ 15 ปีในหลายประเทศทั่วโลก

ตัวเลขนี้เป็น “เวลาเรียนรวม” ที่นำเวลาเรียนในชั้นเรียนและเวลาทำการบ้านมาพิจารณาร่วมกัน จึงไม่ควรตีความว่าเด็กไทยนั่งอยู่ในห้องเรียน 32 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

ถ้าเฉลี่ยแบบง่าย ๆ 32 ชั่วโมงต่อสัปดาห์เท่ากับประมาณ 6.4 ชั่วโมงต่อวันเรียน หากสมมติ 5 วันต่อสัปดาห์

แต่ตัวเลข 6.4 ชั่วโมงนี้เป็นเพียงการหารเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่ตัวเลข “เวลาเรียนต่อวันที่ OECD ประกาศโดยตรง”

32 ชั่วโมง แบ่งเป็นเวลาเรียนกับการบ้าน

สิ่งสำคัญที่สุดของตัวเลขนี้คือ ต้องแยกให้ออกว่าอะไรคือ “เรียนในโรงเรียน” และอะไรคือ “เรียนต่อหลังเลิกเรียน”

PISA นิยามเวลาเรียนในชั้นเรียนจากจำนวนคาบที่นักเรียนต้องเรียนต่อสัปดาห์ และจำนวนเวลาต่อคาบ จากนั้นจึงนำมาคำนวณเป็นชั่วโมงต่อสัปดาห์

ส่วนการบ้าน PISA ให้เด็กประเมินเวลาที่ใช้ทำการบ้านในสัปดาห์ปกติ

ดังนั้น “32 ชั่วโมง” จึงเป็นภาพของภาระการเรียนโดยรวม ไม่ใช่ตารางเรียนของโรงเรียนไทยทุกแห่ง

แล้วนักเรียนไทยเรียนในห้องกี่ชั่วโมง

คำถามนี้ตอบยากกว่าคำถามว่า “เรียนรวมกี่ชั่วโมง” เพราะโรงเรียนแต่ละแห่งอาจมีตารางเรียน กิจกรรม และรูปแบบการจัดการเรียนการสอนแตกต่างกัน

PISA จึงใช้วิธีคำนวณมาตรฐาน โดยนำจำนวนคาบเรียนที่นักเรียนต้องเข้าเรียนในแต่ละสัปดาห์มาคูณกับระยะเวลาเฉลี่ยของคาบเรียน

วิธีนี้ช่วยให้สามารถเปรียบเทียบประเทศต่าง ๆ ได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะตรงกับเวลาที่นักเรียนทุกคนใช้จริงแบบนาทีต่อนาที

อีกประเด็นหนึ่งคือ “เวลาที่อยู่โรงเรียน” กับ “เวลาเรียน” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน เพราะเวลาพัก กิจกรรม หรือช่วงเวลาที่ไม่ได้อยู่ในการเรียนปกติ ไม่ควรถูกนำมานับเป็นเวลาเรียนทั้งหมด

ถ้าเทียบกับค่าเฉลี่ย OECD ล่ะ

ข้อมูล PISA 2022 ระบุว่า โดยเฉลี่ยในประเทศ OECD นักเรียนใช้เวลาประมาณ 24 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ในบทเรียนปกติ และใช้เวลาทำการบ้านเฉลี่ยประมาณ 1.5 ชั่วโมงต่อวัน หรือประมาณ 10.8 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

แต่ตัวเลขของแต่ละประเทศแตกต่างกันมาก

OECD พบว่าระบบการศึกษาที่นักเรียนใช้เวลาเรียนในห้องมากกว่า 39 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ ไม่ได้มีผลการเรียนคณิตศาสตร์สูงกว่าโดยอัตโนมัติ ในทางกลับกัน ระบบที่ใช้เวลาน้อยเกินไปก็ไม่ได้ให้ผลดีเช่นกัน

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียง “เรียนกี่ชั่วโมง” แต่คือ ชั่วโมงที่เรียนถูกใช้ไปอย่างมีประสิทธิภาพแค่ไหน

เรียนมากขึ้น ไม่ได้แปลว่าเรียนเก่งขึ้นเสมอ

นี่คือส่วนที่น่าสนใจที่สุดของข้อมูล

ผล PISA 2022 พบความสัมพันธ์ระหว่างเวลาเรียนกับผลการเรียนที่ไม่ได้เป็นเส้นตรง กล่าวง่าย ๆ คือ การเพิ่มเวลาเรียนไม่ได้ทำให้คะแนนเพิ่มขึ้นไปเรื่อย ๆ แบบไม่มีจุดสิ้นสุด

สำหรับเวลาเรียนในชั้นเรียน OECD พบว่า ในภาพรวม ผลคณิตศาสตร์มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับเวลาเรียนที่เพิ่มขึ้นจนถึงระดับหนึ่ง แต่เมื่อเวลาสูงขึ้น ความสัมพันธ์ดังกล่าวจะอ่อนลง

เรื่องการบ้านก็เช่นกัน

PISA 2022 พบว่า โดยเฉลี่ย การทำการบ้านมากถึงประมาณ 2 ชั่วโมงต่อวันยังมีความสัมพันธ์เชิงบวกกับผลคณิตศาสตร์ แต่เมื่อเกิน 2 ชั่วโมง ความสัมพันธ์กับผลการเรียนกลับเป็นลบในภาพรวมของข้อมูล

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลลักษณะนี้เป็น “ความสัมพันธ์” ไม่สามารถสรุปได้ว่า การบ้านมากเป็นสาเหตุโดยตรงที่ทำให้คะแนนลดลง เพราะนักเรียนที่เรียนอ่อนอาจต้องใช้เวลามากกว่าในการทำงานให้เสร็จ

แล้วข้อมูลเก่าที่บอกว่าเด็กไทยเรียนถึง 55 ชั่วโมงคืออะไร?

หลายคนอาจเคยเห็นตัวเลขว่า นักเรียนไทยใช้เวลาเรียนประมาณ 55 ชั่วโมงต่อสัปดาห์

ตัวเลขนี้มีที่มาจริง แต่ต้องระวังเรื่อง “ปีของข้อมูล”

รายงานที่ใช้ข้อมูล PISA 2015 ระบุว่าไทยมีเวลาเรียนรวมประมาณ 55 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ เมื่อรวมการเรียนทั้งในและนอกโรงเรียน ขณะที่ค่าเฉลี่ย OECD อยู่ราว 44 ชั่วโมง

ดังนั้นไม่ควรนำตัวเลข 55 ชั่วโมงจากข้อมูลเก่ามาเขียนว่าเป็น “ค่าเฉลี่ยปัจจุบันของนักเรียนไทย”

นี่เป็นเหตุผลว่าทำไมบทความเกี่ยวกับสถิติการศึกษาต้องระบุปีของข้อมูลทุกครั้ง

สรุปแล้ว นักเรียนไทยเฉลี่ยเรียนกี่ชั่วโมง

ถ้าตอบแบบสั้นที่สุด จากข้อมูล PISA 2022 นักเรียนไทยอายุประมาณ 15 ปีใช้เวลาเรียนรวม ประมาณ 32 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ เมื่อพิจารณาเวลาเรียนในโรงเรียนและการบ้านร่วมกัน

แต่ถ้าถามว่า “นั่งเรียนในห้องวันละกี่ชั่วโมง” จะตอบด้วยเลข 32 ชั่วโมงไม่ได้ เพราะ 32 ชั่วโมงเป็นเวลาเรียนรวม และมีการบ้านรวมอยู่ด้วย

ดังนั้นคำตอบที่แม่นที่สุดคือ

ประมาณ 32 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ = เวลาเรียนในโรงเรียน + การบ้าน ตามกรอบข้อมูล PISA 2022

และสิ่งที่ข้อมูลชุดนี้ชวนคิดมากกว่าตัวเลขชั่วโมง คือคำถามว่า เราใช้เวลาเรียนแต่ละชั่วโมงได้มีประสิทธิภาพแค่ไหน

เพราะการเรียนให้นานขึ้น ไม่ได้แปลว่าจะเรียนรู้ได้มากขึ้นเสมอไป