คำว่า สมี ใช้เรียกพระตอนไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลามีข่าวเกี่ยวกับพระ หลายคนอาจเห็นคำว่า “สมี” ถูกนำหน้าชื่อ แล้วเข้าใจว่าเป็นคำเรียกพระทั่วไปเหมือนคำว่า หลวงพ่อ หรือ พระอาจารย์ แต่คำนี้มีน้ำหนักทางความหมายมากกว่าที่เห็น จึงไม่ใช่คำที่ควรหยิบมาใช้เรียกพระทุกรูปแบบลอย ๆ

ในภาษาพูดปัจจุบัน คำว่า “สมี” มักใช้เมื่อกล่าวถึงพระภิกษุที่เกี่ยวข้องกับอธิกรณ์ขั้นปาราชิก ซึ่งเป็นความผิดร้ายแรงตามพระวินัย เช่น การเสพเมถุน ลักทรัพย์ ฆ่ามนุษย์ หรืออวดคุณวิเศษที่ไม่มีจริง ผู้ที่ขาดจากความเป็นพระเพราะปาราชิกจึงมักถูกเรียกว่า “สมี” ในการเล่าข่าวหรือพูดถึงเหตุการณ์นั้น

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ระบุความหมายไว้ 2 ทาง คือ คำเรียกพระภิกษุผู้ต้องอธิกรณ์ขั้นปาราชิก และคำใช้เรียกพระภิกษุในความหมายโบราณ นั่นหมายความว่า หากย้อนกลับไปในเอกสารเก่า คำนี้ไม่ได้มีนัยเสียเสมอไป แต่ภาษาเปลี่ยนไปตามการใช้งานของสังคม

ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรยกตัวอย่างจากวรรณคดีที่ใช้คำว่า “สมี” เรียกพระภิกษุทั่วไป และอธิบายว่าความหมายเชิงปาราชิกปรากฏในพจนานุกรมอย่างน้อยตั้งแต่ พ.ศ. 2470 ความคุ้นชินในยุคนี้จึงทำให้คนส่วนใหญ่ได้ยินคำว่า “สมี” แล้วนึกถึงกรณีพระมีเรื่องอื้อฉาวทันที

เพราะฉะนั้น ถ้าพบพระภิกษุทั่วไปหรือพูดถึงพระด้วยความเคารพ ควรใช้คำว่า “พระ” “พระภิกษุ” “หลวงพ่อ” หรือเรียกตามสมณศักดิ์และตำแหน่งที่ถูกต้อง เช่น พระครู พระมหา หรือพระอาจารย์ตามบริบท คำเรียกเหล่านี้ไม่พาไปสู่ความหมายกล่าวหาโดยไม่จำเป็น

คำว่า “สมี” จึงไม่ใช่ยศ ไม่ใช่สมณศักดิ์ และไม่ใช่คำสุภาพสำหรับใช้เรียกพระในชีวิตประจำวัน ระบบสมณศักดิ์ของไทยมีคำเรียกเป็นทางการหลายระดับ ตั้งแต่พระครู พระราชาคณะ ไปจนถึงสมเด็จพระราชาคณะ แต่ไม่มีตำแหน่งใดใช้คำว่า “สมี” นำหน้า

สิ่งที่ต้องระวังที่สุดคือไม่ควรใช้คำนี้แซวหรือเรียกคนที่ยังเป็นพระอยู่เพียงเพราะได้ยินข่าวลือ การใช้คำดังกล่าวกับบุคคลที่ยังไม่มีข้อเท็จจริงยืนยัน อาจกลายเป็นการตัดสินและทำให้เสียหายได้ หากต้องพูดถึงคดีหรือข่าว ควรใช้ถ้อยคำตามข้อเท็จจริง เช่น “พระภิกษุที่ถูกกล่าวหา” หรือ “อดีตพระภิกษุ” เมื่อบุคคลนั้นลาสิกขาแล้ว

สรุปสั้น ๆ คือ “สมี” เคยเป็นคำโบราณที่ใช้เรียกพระได้ แต่ในความเข้าใจร่วมสมัยใช้สื่อถึงผู้เกี่ยวข้องกับอธิกรณ์ขั้นปาราชิกเป็นหลัก จึงควรใช้เฉพาะเมื่อต้องอธิบายความหมายทางภาษา หรือเมื่อข้อเท็จจริงของกรณีนั้นชัดเจนแล้วเท่านั้น