หลุมก๊าซดาร์วาซาไหม้ต่อเนื่องได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กลางคืนในทะเลทรายคาราคุมของเติร์กเมนิสถาน มีหลุมขนาดใหญ่ส่องแสงสีส้มอยู่ท่ามกลางความมืด ไฟหลายร้อยจุดพุ่งออกจากพื้นดินพร้อมเสียงลมและความร้อนจนคนท้องถิ่นเรียกมันว่า “ประตูนรก” หรือ Darvaza Gas Crater

สิ่งที่ทำให้หลุมนี้ไหม้มานานไม่ใช่ถ่านหินหรือแมกมาใต้พิภพ แต่คือก๊าซธรรมชาติที่ยังซึมออกจากชั้นหินใต้ดิน เมื่อก๊าซพบออกซิเจนและเปลวไฟ การเผาไหม้จึงดำเนินต่อไปตราบใดที่ยังมีก๊าซไหลมาป้อน

หลุมกลางทะเลทรายที่เห็นได้จากไกล

ดาร์วาซาอยู่ทางตอนเหนือของกรุงอาชกาบัต ราว 260 กิโลเมตร หลายแหล่งระบุว่าปากหลุมกว้างประมาณ 60–70 เมตร และลึกราว 30 เมตร ขนาดจริงที่เผยแพร่จึงมักต่างกันเล็กน้อยตามวิธีวัดและจุดอ้างอิง แต่ภาพรวมชัดเจนว่าเป็นหลุมยุบขนาดใหญ่ ไม่ใช่ปล่องภูเขาไฟ

ชื่อ “ประตูนรก” เป็นชื่อเรียกติดปากจากภาพเปลวไฟใต้หลุม ไม่ใช่ชื่อทางธรณีวิทยา ทางการเติร์กเมนิสถานเคยเรียกพื้นที่นี้ว่า Shining of Karakum หรือแสงสว่างแห่งคาราคุม

เรื่องปี 1971 ที่เล่ากันแพร่หลาย มีส่วนไหนยืนยันได้บ้าง

เรื่องที่ถูกเล่าซ้ำมากที่สุดบอกว่า คณะสำรวจโซเวียตกำลังเจาะหาก๊าซในปี 1971 แล้วพื้นบริเวณแท่นเจาะทรุดตัวลงสู่โพรงก๊าซ จากนั้นจุดไฟเพื่อเผาก๊าซที่รั่ว โดยคาดว่าจะหมดภายในไม่กี่วัน

แต่รายละเอียดนี้ควรอ่านอย่างระวัง เพราะเอกสารร่วมสมัยที่เปิดเผยต่อสาธารณะมีน้อย และยังมีรายงานอีกแนวว่าเหตุยุบตัวอาจเกิดในทศวรรษ 1960 ก่อนจะติดไฟภายหลัง สิ่งที่ยืนยันได้มากกว่าคือตำแหน่งนี้อยู่ในเขตก๊าซธรรมชาติ และไฟที่เห็นเกิดจากการเผาไหม้ของก๊าซที่รั่วออกมา ไม่ใช่ไฟจากแก่นโลก

เหตุใดไฟจึงไม่ดับเองหลังไม่กี่วัน

คำตอบอยู่ใต้ขอบหลุม เปลวไฟเผาก๊าซที่มาถึงผิวดินได้ แต่ไม่ได้ทำให้แหล่งก๊าซใต้ดินหายไปทันที หากระบบรอยแตกและชั้นก๊าซยังส่งเชื้อเพลิงขึ้นมา ไฟก็มีโอกาสลุกต่อเนื่องได้ยาวนาน การดับให้สนิทจึงไม่ใช่แค่ฉีดน้ำหรือกลบปากหลุม ต้องควบคุมการไหลของก๊าซและพิจารณาความปลอดภัยของพื้นที่ด้วย

รัฐบาลเติร์กเมนิสถานเคยสั่งให้หาวิธีลดหรือดับไฟ โดยให้เหตุผลทั้งเรื่องการใช้ทรัพยากรก๊าซและผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม รายงานช่วงหลังระบุว่าความแรงของเปลวไฟลดลงจากอดีตในบางช่วง แต่ยังไม่ควรสรุปว่าหลุมดับไปแล้วทั้งหมดหากไม่มีข้อมูลภาคสนามล่าสุดรองรับ

ดาร์วาซาจึงไม่ใช่ปาฏิหาริย์จากนรก แต่เป็นภาพของก๊าซธรรมชาติที่มีเชื้อเพลิงหล่อเลี้ยงต่อเนื่อง และเป็นเครื่องเตือนใจว่าการรับมือกับแหล่งพลังงานใต้ดินผิดพลาดเพียงครั้งเดียว อาจทิ้งผลไว้ยาวนานกว่าที่คนหน้างานคาดไว้หลายสิบปี