ทำไมภาคใต้ของไทยจึงรู้สึกเหมือนมีเพียงฤดูร้อนกับฤดูฝน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าที่ชายฝั่งภาคใต้ แดดอาจแรงจนทะเลเป็นประกาย แต่ไม่กี่ชั่วโมงต่อมากลุ่มเมฆดำก็เคลื่อนเข้ามาพร้อมฝนหนักได้ คนที่เพิ่งลงจากกรุงเทพฯ มักแปลกใจว่าเหตุใดปลายปีที่ภาคเหนือเริ่มมีลมหนาว ภาคใต้หลายพื้นที่ยังชื้นและมีฝน

คำตอบไม่ได้อยู่ที่ว่าภาคใต้ไม่มีอากาศเย็นเลย แต่เป็นเพราะภูมิอากาศของภูมิภาคนี้ถูกทะเลและลมมรสุมกำหนดจังหวะไว้อย่างเด่นชัด จนในภาษาพูดคนใต้จึงมักเรียกกันว่า ฝนแปด แดดสี่ หมายถึงช่วงฝนยาวนานกว่าช่วงแดด

ไม่ได้มีแค่สองฤดูแบบตัดขาด

ถ้าอธิบายตามปฏิทินอุตุนิยมวิทยา ประเทศไทยยังได้รับอิทธิพลจากฤดูร้อน มรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือเหมือนกัน แต่พอพูดถึงความรู้สึกของผู้คนในภาคใต้ ฤดูหนาวแบบอากาศแห้งและเย็นต่อเนื่องเหมือนภาคเหนือหรืออีสานกลับไม่ชัด จึงถูกมองเป็นสองช่วงใหญ่ คือช่วงร้อนกับช่วงฝน

ช่วงแดดของภาคใต้ก็ไม่จำเป็นต้องไร้ฝน ส่วนช่วงฝนก็ไม่ได้หมายความว่าจะตกทั้งวันทุกวัน ความต่างสำคัญคือความชื้นในอากาศสูงและมีโอกาสเกิดฝนอยู่เสมอ ทำให้ภาพอากาศของภาคใต้ไม่แยกเป็นสามฤดูชัดเท่าหลายจังหวัดตอนบนของประเทศ

คาบสมุทรแคบ แต่มีทะเลอยู่สองด้าน

ภาคใต้มีลักษณะเป็นคาบสมุทรยาว ขนาบด้วยอ่าวไทยทางตะวันออกและทะเลอันดามันทางตะวันตก ผืนน้ำทั้งสองด้านทำหน้าที่เป็นแหล่งสะสมความร้อนและความชื้นขนาดใหญ่ ลมที่พัดผ่านทะเลจึงพาไอน้ำเข้าหาฝั่งได้ง่าย เมื่ออากาศชื้นยกตัวจากความร้อนหรือปะทะแนวเขา ก็กลั่นตัวเป็นเมฆฝน

ผลคือแม้วันหนึ่งจะร้อนจัด แต่ความร้อนนั้นเองกลับเป็นพลังให้เกิดเมฆและฝนช่วงบ่ายได้ ไม่ใช่ความร้อนแห้งแบบที่พบได้บ่อยในภาคกลางตอนบน จึงเห็นภาพแดดจัดสลับฝนเร็วเป็นเรื่องปกติของพื้นที่ชายฝั่งและแนวเขาในภาคใต้

มรสุมคนละทิศ ส่งฝนคนละฝั่ง

เมื่อมรสุมตะวันตกเฉียงใต้พัดเข้ามาในช่วงกลางปี ลมชื้นจากมหาสมุทรอินเดียจะหนุนฝนให้ฝั่งอันดามันและพื้นที่ด้านตะวันตกของภาคใต้มากขึ้น แต่พอเข้าสู่ปลายปี มรสุมตะวันออกเฉียงเหนือที่พัดผ่านอ่าวไทยจะทำให้ฝั่งตะวันออกของภาคใต้มีฝนชุก โดยเฉพาะภาคใต้ตอนล่าง

นี่คือเหตุผลที่คำว่า “หน้าฝนภาคใต้” ใช้เหมารวมไม่ได้ทั้งหมด บางช่วงฝั่งหนึ่งอาจมีฝนหนัก ขณะที่อีกฝั่งมีแดดหรือฝนน้อยกว่า กรมอุตุนิยมวิทยาระบุในการคาดหมายอากาศว่าเมื่อมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพัดปกคลุมอ่าวไทย ภาคใต้ และทะเลอันดามัน ภาคใต้ตอนล่างยังมีฝนได้ ขณะพื้นที่ตอนบนของประเทศเริ่มมีอากาศหนาวเย็นในตอนเช้า

แล้วลมหนาวจากจีนหายไปไหน

มวลอากาศเย็นจากจีนไม่ได้หยุดอยู่ที่เส้นแบ่งภาคใต้ แต่ระหว่างเคลื่อนลงมาทางใต้ มันค่อย ๆ เปลี่ยนคุณสมบัติจากการสัมผัสพื้นดินและทะเลที่อุ่นกว่า ยิ่งลงใกล้เส้นศูนย์สูตร อุณหภูมิพื้นฐานของบรรยากาศยิ่งสูง ความเย็นจึงลดความเข้มลง

เมื่อมวลอากาศดังกล่าวไปพบความชื้นจากอ่าวไทยหรือทะเลอันดามัน ผลที่เด่นขึ้นจึงอาจเป็นลมแรง เมฆมาก และฝน มากกว่าจะเป็นอากาศแห้งหนาวหลายวันติดกัน อย่างไรก็ตาม พื้นที่สูงและบางจังหวัดตอนบนของภาคใต้ยังมีเช้าเย็นสบายได้ในช่วงที่ลมหนาวมีกำลังแรง เพียงไม่ใช่ภาพหนาวจัดแบบยอดดอยทางเหนือ

ฤดูที่ต่างกันมีผลต่อชีวิตประจำวัน

ความเข้าใจเรื่องมรสุมช่วยให้เห็นว่าการดู “ฤดูของประเทศไทย” แบบภาพเดียวทั้งประเทศอาจพลาดรายละเอียดสำคัญ คนที่เดินทางไปทะเลภาคใต้ควรดูพยากรณ์รายจังหวัดและแยกฝั่งอ่าวไทยออกจากฝั่งอันดามัน โดยเฉพาะช่วงปลายปีที่ความเสี่ยงฝนและคลื่นลมของฝั่งอ่าวไทยอาจสูงขึ้น

ดังนั้น ภาคใต้ไม่ได้ถูกตัดขาดจากฤดูหนาว แต่ความเย็นเดินทางมาถึงในรูปที่อ่อนลง ขณะทะเลสองฝั่งเติมความชื้นให้บรรยากาศอยู่เสมอ สิ่งที่คนใต้สัมผัสจึงเป็นจังหวะของแดดร้อนและฝนจากมรสุม มากกว่าฤดูหนาวที่อากาศแห้งชัดเจน