ฟันมนุษย์ vs ฟันฉลาม อันไหนแข็งแกร่งกว่ากัน?

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาพูดถึงฟันฉลาม ภาพที่คนมักนึกถึงคือฟันสามเหลี่ยมคมกริบ เรียงกันหลายชั้นจนเหมือนอาวุธจากธรรมชาติ ส่วนฟันคนดูธรรมดากว่า ทั้งยังมีปัญหาฟันผุ ฟันสึก และแตกได้ง่าย จึงชวนให้คิดว่าฟันฉลามต้องแข็งกว่าอยู่แล้ว

แต่ถ้าวัดเฉพาะความแข็งของชั้นผิวฟัน คำตอบไม่ได้ห่างกันอย่างที่คิด งานศึกษาวัสดุศาสตร์ที่เปรียบเทียบฟันฉลามกับฟันมนุษย์พบว่า ความแข็งของชั้นเคลือบฟันมนุษย์และชั้นเคลือบฟันของฉลาม หรือ enameloid อยู่ในระดับใกล้เคียงกัน รวมถึงเนื้อฟันด้านในด้วย

สิ่งที่ทำให้ฟันคนทนแรงบดเคี้ยวไม่ใช่แค่มีแร่ธาตุเยอะ แต่เป็นวิธีจัดเรียงวัสดุ เคลือบฟันของมนุษย์ประกอบด้วยผลึกนาโนของไฮดรอกซีอะพาไทต์ ผลึกขนาดเล็กเหล่านี้รวมตัวเป็นแท่งและโครงสร้างหลายชั้น เมื่อเรากัดหรือบดอาหาร แรงจึงไม่ได้กดลงที่จุดเดียว แต่ถูกถ่ายและกระจายผ่านโครงสร้างของฟัน

นี่คือเหตุผลที่ฟันแท้สามารถรับงานหนักได้ทุกวัน แม้จะไม่ได้มีรูปร่างดุดันเหมือนฟันนักล่า อย่างไรก็ตาม คำว่า “แข็ง” ไม่ได้แปลว่าไม่มีวันเสียหาย กรดจากแบคทีเรีย การกัดของแข็ง การนอนกัดฟัน และแรงกระแทก สามารถทำให้ผิวเคลือบฟันสึกหรือแตกร้าวได้

ฝั่งฉลามมีจุดเด่นทางเคมีต่างออกไป ชั้น enameloid ของฟันฉลามมีแร่ฟลูออราพาไทต์เป็นองค์ประกอบสำคัญ ขณะที่เคลือบฟันมนุษย์มีไฮดรอกซีอะพาไทต์เป็นหลัก ฟลูออราพาไทต์มีความเสถียรต่อสภาพกรดมากกว่าในบางเงื่อนไข แต่ผลการทดลองไม่ได้ทำให้สรุปได้ว่าฟันฉลามทุกชนิดแข็งกว่าฟันคนเสมอไป เพราะชนิดของฉลาม ตำแหน่งบนฟัน และวิธีวัด ล้วนมีผลต่อค่าที่ได้

ความต่างที่ชัดที่สุดจึงไม่ใช่เรื่องความแกร่งของฟันซี่เดียว แต่คือระบบสำรอง ฉลามมีฟันชุดใหม่พัฒนาอยู่ด้านหลังและผลัดขึ้นมาทดแทนได้ตลอดชีวิต ฟันที่หักหรือหลุดจึงไม่ใช่จุดจบของระบบกัดกินอาหาร

มนุษย์ต่างออกไป เรามีฟันแท้เป็นชุดใช้งานระยะยาว เมื่อเคลือบฟันสูญเสียไป ร่างกายไม่สามารถสร้างเคลือบฟันทั้งชั้นกลับมาใหม่เองได้เหมือนเดิม การดูแลจึงมีความหมายมากกว่าการทำให้ฟันขาว: แปรงด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์ ทำความสะอาดซอกฟัน ลดการจิบน้ำหวานบ่อย ๆ และพบทันตแพทย์เมื่อมีอาการเสียวหรือรอยร้าว

สรุปคือ ฟันมนุษย์ไม่ได้เป็นรองฟันฉลามแบบขาดลอยในด้านความแข็งของชั้นผิว แต่ฉลามชนะในเกมระยะยาว เพราะมีสายพานผลิตฟันใหม่ ส่วนมนุษย์มีเพียงชุดเดียว จึงควรใช้ความแข็งแรงที่ธรรมชาติให้มาอย่างคุ้มที่สุด