เวลาซื้อสลากเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้เงินได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เดินผ่านแผงสลากช่วงเย็นของวันออกรางวัล หลายคนอาจเคยเห็นภาพคุ้นตา คนหนึ่งเลือกเลขจากโพยที่เตรียมมาหลายวัน แต่อีกคนเพิ่งหยิบกระเป๋าเงินออกมาเพราะเหลือเวลาไม่มาก ทั้งคู่ซื้อสลากเหมือนกัน แต่สิ่งที่เกิดขึ้นก่อนจ่ายเงินต่างกันพอสมควร

คำถามสำคัญคือ การซื้อล่วงหน้าหนึ่งสัปดาห์กับซื้อก่อนออกรางวัลไม่กี่นาที ทำให้คนใช้จ่ายเกินงบต่างกันหรือไม่ คำตอบตรงไปตรงมาคือ ยังไม่มีผลสำรวจที่ยืนยันได้ว่าผู้ซื้อสลากไทยสองกลุ่มนี้ กลุ่มใดใช้เงินเกินงบมากกว่าอย่างชัดเจน จึงไม่ควรสรุปว่า “ซื้อช้า” หรือ “ซื้อเร็ว” อันตรายกว่าโดยอัตโนมัติ

สิ่งที่เวลาเปลี่ยนจริง คืออารมณ์ระหว่างตัดสินใจ

คนที่ซื้อล่วงหน้ามักมีเวลาตามเลขที่ชอบ คุยกับคนใกล้ตัว หรือเก็บสลากไว้แล้วคิดต่อว่า ถ้าถูกรางวัลจะนำเงินไปทำอะไร ช่วงเวลารอผลจึงอาจเป็นส่วนหนึ่งของความพอใจจากการเล่น งานทดลองภาคสนามเกี่ยวกับการเล่นลอตเตอรี่เสนอว่า ความหวังและความตื่นเต้นก่อนวันออกรางวัลมีคุณค่าในตัวเองสำหรับผู้เล่น ไม่ได้มีเพียงผลแพ้หรือชนะในท้ายที่สุด

แต่การมีเวลานานไม่ได้แปลว่าเลือกอย่างรอบคอบเสมอไป บางคนเริ่มจากซื้อหนึ่งใบ แล้วกลับไปซื้อเพิ่มเมื่อเห็นเลขซ้ำในหลายที่ หรือเมื่อมีคนบอกว่าเลขนั้นกำลังขายดี ถ้าไม่มีเพดานเงินตั้งแต่ต้น ระยะเวลาที่ยาวขึ้นก็เปิดโอกาสให้การซื้อเพิ่มได้หลายรอบเช่นกัน

ฝั่งที่ซื้อนาทีสุดท้ายมักเจอเงื่อนไขอีกแบบหนึ่ง คือเวลาน้อย คนรอบข้างกำลังเลือกซื้อ และความรู้สึกว่า “ถ้าไม่ซื้อรอบนี้อาจเสียดาย” สภาพแวดล้อมเช่นนี้เอื้อต่อการตัดสินใจแบบฉับพลันมากขึ้น อย่างไรก็ดี คำว่าอิมพัลส์ไม่ได้แปลว่าคนนั้นต้องซื้อเกินตัว บางคนแวะซื้อหนึ่งใบตามงบแล้วจบ ขณะที่บางคนซื้อครั้งเดียวแต่ซื้อหลายใบ

จุดที่มักถูกพูดเกินจริงคือเรื่องสารเคมีในสมอง เราอธิบายได้อย่างระมัดระวังว่า การรอผลอาจทำให้เกิดความหวังและการจินตนาการถึงอนาคต ส่วนการซื้อใกล้เวลาออกรางวัลอาจให้ความรู้สึกเร่งรีบและตื่นตัว แต่ยังไม่ควรฟันธงว่าใครมีอะดรีนาลีนมากกว่า หรือใช้จ่ายฟุ่มเฟือยกว่า หากไม่มีการวัดในกลุ่มผู้ซื้อและสถานการณ์เดียวกัน

ที่แน่นอนกว่าคือ เวลาซื้อไม่ได้ทำให้โอกาสของเลขใดเพิ่มขึ้น สลากใบที่ซื้อก่อนออกหนึ่งสัปดาห์กับใบที่ซื้อก่อนออกรางวัลห้านาที มีสิทธิ์ถูกรางวัลตามเลขบนสลากเท่ากัน เวลาเปลี่ยนได้เพียงประสบการณ์ ความพร้อมของเลข และแรงกดดันตอนตัดสินใจ

วิธีดูแลเงินที่ใช้ได้กับทั้งสองแบบ

กำหนดเงินสำหรับสลากต่อหนึ่งงวดไว้ก่อนออกจากบ้านหรือก่อนเปิดแอปธนาคาร แยกเงินจำนวนนั้นไว้ต่างหาก และถือว่าจ่ายแล้วจบ ไม่ซื้อเพิ่มเพราะเห็นเลขซ้ำหรือเพราะใกล้เวลาประกาศผล หากอยากซื้อแบบวางแผน ให้จดจำนวนใบและยอดรวมก่อนเลือกเลข หากเป็นสายแวะซื้อท้ายงวด ให้พกเงินสดตามวงเงินแทนการหยิบเพิ่มจากบัญชี

ท้ายที่สุด ความต่างไม่ได้อยู่ที่นาฬิกา แต่อยู่ที่ว่าเราตัดสินใจตามงบที่ตั้งไว้หรือปล่อยให้อารมณ์ ณ จุดนั้นกำหนดยอดซื้อ การซื้อเร็วอาจสนุกกับการรอ การซื้อช้าอาจตื่นเต้นกับความฉับพลัน แต่ทั้งสองทางควรมีเส้นหยุดเดียวกัน คือเงินที่เสียได้โดยไม่กระทบค่าใช้จ่ายจำเป็น