บัวหิมะที่กินสดกรอบหวานเป็นผลไม้หรือรากไม้

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นบัวหิมะวางขายตามตลาดหรือร้านของฝาก หลายคนมักนึกว่าเป็นผลไม้แปลก ๆ เพราะปอกแล้วกินสดได้ เนื้อกรอบฉ่ำน้ำ รสหวานเบา ๆ คล้ายสาลี่ แต่หน้าตาภายนอกกลับเหมือนมันเทศหรือมันแกวที่เพิ่งขุดจากดิน

ชื่อที่เรียกกันอาจพาให้สับสนได้อีกชั้น บัวหิมะที่พูดถึงนี้คือ ยาคอน หรือ Yacon ชื่อวิทยาศาสตร์ Smallanthus sonchifolius ไม่ได้เกี่ยวกับบัว และไม่ได้เป็นผลไม้แบบมะม่วงหรือฝรั่ง

คำตอบคือ มันเป็น พืชกินรากหัว ส่วนที่เรากินคือรากสะสมอาหารใต้ดิน ไม่ใช่ผลที่เกิดจากดอก ยาคอนอยู่ในวงศ์ทานตะวัน และมีถิ่นกำเนิดในเขตเทือกเขาแอนดีสของอเมริกาใต้ ก่อนจะถูกนำไปปลูกในหลายประเทศ รวมถึงพื้นที่อากาศเย็นบนดอย

ต้นยาคอนมีทั้งส่วนที่ใช้ขยายพันธุ์และส่วนที่เก็บมากินได้ ใกล้โคนต้นจะมีเหง้าหรือส่วนคล้ายหัวสำหรับแตกต้นใหม่ ส่วนรากหัวขนาดใหญ่ที่ห้อยอยู่ด้านล่างคือของกินจริง ๆ เมื่อขุดขึ้นมา เปลือกมีได้ตั้งแต่สีครีมไปจนถึงน้ำตาล เนื้อด้านในมักออกเหลืองอ่อนและมีน้ำมาก จึงให้สัมผัสกรอบกว่าเผือกหรือมันเทศ

ความหวานของบัวหิมะนี่เองที่ทำให้เกิดคำโฆษณาว่า “กินแล้วผอม” แต่ควรแยกสองเรื่องออกจากกันให้ชัด มันไม่ได้เป็นอาหารวิเศษที่ทำให้น้ำหนักลดเอง เพียงเพราะกินเข้าไปแล้วหวาน

คาร์โบไฮเดรตส่วนหนึ่งในยาคอนเป็นฟรุกโตโอลิโกแซ็กคาไรด์ หรือ FOS ซึ่งทนต่อการย่อยของเอนไซม์ในทางเดินอาหารส่วนต้น จึงไม่ถูกดูดซึมเหมือนน้ำตาลโมเลกุลเล็กทั้งหมด เมื่อไปถึงลำไส้ใหญ่ FOS จะกลายเป็นอาหารของจุลินทรีย์บางกลุ่มและถูกหมักต่อไป นี่คือเหตุผลที่มักเรียก FOS ว่าใยอาหารพรีไบโอติก

แต่คำว่า “ย่อยไม่ได้” ไม่ได้แปลว่าไม่มีผลต่อร่างกายเลย และก็ไม่ได้หมายความว่ากินได้ไม่จำกัด ยาคอนยังมีน้ำตาลธรรมชาติชนิดอื่นอยู่ด้วย ปริมาณ FOS และน้ำตาลแปรตามพันธุ์ ช่วงเก็บเกี่ยว และการเก็บรักษา โดยเฉพาะเมื่อเก็บไว้นาน องค์ประกอบของคาร์โบไฮเดรตอาจเปลี่ยนไปได้

งานทดลองแบบสุ่มในอาสาสมัครสุขภาพดีที่ให้รับประทานยาคอนไซรัป 40 กรัมต่อวัน ซึ่งให้ FOS ราว 8.74 กรัม เป็นเวลา 2 สัปดาห์ ไม่พบความแตกต่างของระดับน้ำตาลในเลือด ไขมันในเลือด หรือดัชนีที่ศึกษาระหว่างกลุ่มยาคอนกับกลุ่มควบคุม ผลนี้ไม่ได้ลบประโยชน์เรื่องใยอาหาร แต่บอกตรง ๆ ว่า หลักฐานยังไม่รองรับการสรุปว่าแค่กินบัวหิมะแล้วจะผอมหรือคุมน้ำตาลได้แน่นอน

อีกด้านหนึ่ง FOS อาจทำให้บางคนท้องอืด มีลมในท้อง ปวดบิด หรือถ่ายเหลวได้ โดยเฉพาะเมื่อกินมากหรือเพิ่งเริ่มกิน ผู้ที่ลำไส้ไวต่ออาหารกลุ่ม FODMAP ควรลองในปริมาณน้อยก่อน และผู้ที่มีโรคประจำตัวเกี่ยวกับน้ำตาลหรือกำลังคุมอาหารตามคำแนะนำแพทย์ ไม่ควรเปลี่ยนการรักษามาพึ่งบัวหิมะ

ถ้าชอบรสชาติ กินสดเป็นของว่างหรือใส่สลัดได้สบาย ๆ มองมันเป็นรากหัวกรอบหวานที่มี FOS เป็นจุดเด่นจะตรงความจริงกว่า ส่วนเรื่องน้ำหนักยังต้องอาศัยภาพรวมของอาหาร ปริมาณที่กิน การนอน และการเคลื่อนไหวในแต่ละวันเหมือนเดิม