ออกซิเจนที่โลกผลิตมาจากไหนระหว่างป่ากับทะเล

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเห็นภาพป่าแอมะซอนเขียวแน่นสุดสายตา หลายคนจึงเรียกมันว่า “ปอดของโลก” จนเผลอคิดว่าออกซิเจนที่เราหายใจส่วนใหญ่ต้องมาจากต้นไม้ใหญ่บนบก แต่ถ้าลองมองลงไปใต้ผิวน้ำ ทะเลที่ดูโล่งกว้างกลับมีโรงงานผลิตออกซิเจนขนาดมหึมาซ่อนอยู่

ผู้ทำงานนี้ไม่ใช่ปลา วาฬ หรือแนวปะการัง แต่คือสิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋วที่ล่องลอยในน้ำ เรียกว่า แพลงก์ตอนพืช รวมถึงสาหร่ายและจุลชีพบางชนิดที่สังเคราะห์แสงได้ พวกมันรับแสงอาทิตย์ ใช้คาร์บอนไดออกไซด์ และปล่อยออกซิเจนออกมาเช่นเดียวกับพืชบนบก

คำตอบจึงไม่ใช่ว่า “ต้นไม้” หรือ “มหาสมุทร” ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งชนะขาด เพราะโลกต้องพึ่งทั้งคู่ แต่ถ้าวัดการผลิตออกซิเจนจากการสังเคราะห์แสงในแต่ละปี หน่วยงาน NOAA ประเมินว่า ราวครึ่งหนึ่งของออกซิเจนที่ผลิตบนโลกมาจากมหาสมุทร และส่วนใหญ่สร้างโดยแพลงก์ตอนพืช ตัวเลขที่คนมักพูดกันว่าราว 50–80% จึงเป็นค่าประมาณจากการประเมินหลายชุด ไม่ใช่ตัวเลขตายตัว เพราะปริมาณแพลงก์ตอนเปลี่ยนตามฤดูกาล อุณหภูมิ แสง และสารอาหารในน้ำ

นั่นไม่ได้ลดความสำคัญของป่าเลย ต้นไม้ ป่าชายเลน หญ้า และพืชบนบกเป็นผู้ผลิตออกซิเจนและดูดซับคาร์บอนที่สำคัญมาก อีกทั้งยังเกี่ยวข้องกับฝน ความชุ่มชื้น ดิน แหล่งอาหาร และถิ่นอาศัยของสัตว์นับไม่ถ้วน เพียงแต่ภาพจำว่าโลกหายใจได้เพราะป่าอย่างเดียว ยังไม่ครบทั้งเรื่อง

อีกจุดที่ควรแยกให้ออกคือ ออกซิเจนที่ “ผลิต” ในหนึ่งปี กับออกซิเจนที่มีสะสมอยู่ในชั้นบรรยากาศ ปริมาณออกซิเจนในอากาศไม่ได้ขึ้นลงทันทีตามแพลงก์ตอนในวันเดียว เพราะโลกมีออกซิเจนสะสมมหาศาล และออกซิเจนที่สิ่งมีชีวิตสร้างขึ้นจำนวนมากก็ถูกใช้กลับไปจากการหายใจ การย่อยสลาย และปฏิกิริยาอื่นในธรรมชาติ

เพราะเหตุนี้ ข่าวว่าทะเลอุ่นขึ้นจึงไม่ควรถูกตีความว่า “แพลงก์ตอนตายแล้วเราจะขาดอากาศหายใจในทันที” สิ่งที่น่ากังวลกว่าคือภาวะโลกร้อนสามารถเปลี่ยนการไหลเวียนของน้ำ ชั้นน้ำ และการกระจายสารอาหาร ซึ่งกระทบชุมชนแพลงก์ตอนในแต่ละพื้นที่ได้ ทะเลที่อุ่นขึ้นยังละลายออกซิเจนได้น้อยลง ทำให้สัตว์น้ำและระบบนิเวศชายฝั่งเผชิญความเสี่ยงจากน้ำพร่องออกซิเจนมากขึ้น

ภาพของนักวิจัยเก็บตัวอย่างน้ำทะเลจึงไม่ใช่งานไกลตัว พวกเขาติดตามสีของทะเล ปริมาณคลอโรฟิลล์ อุณหภูมิ สารอาหาร และออกซิเจนละลายน้ำ เพื่อดูว่าฐานของห่วงโซ่อาหารทะเลกำลังเปลี่ยนไปอย่างไร ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้เข้าใจทั้งผลต่อประมง สภาพอากาศ วัฏจักรคาร์บอน และความอุดมสมบูรณ์ของมหาสมุทร

สรุปแบบตรงไปตรงมา: ป่าไม่ได้เป็นปอดของโลกเพียงลำพัง และมหาสมุทรก็ไม่ใช่แหล่งออกซิเจนที่เราควรมองข้าม แพลงก์ตอนพืชที่เล็กจนมองไม่เห็นคือกำลังหลักราวครึ่งหนึ่งของการผลิตออกซิเจนโลก ขณะที่ป่าบนบกค้ำจุนระบบชีวิตในอีกหลายทาง การปกป้องป่ากับทะเลจึงเป็นเรื่องเดียวกัน—ดูแลผู้ผลิตพลังงานของโลกทั้งบนบกและใต้น้ำ