ปลาไหลเป็นงูหรือปลากันแน่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาปลาไหลเลื้อยผ่านโคลนหรือซอกหิน ลำตัวที่ยาว กลม ผิวลื่น และครีบที่แทบมองไม่เห็น ทำให้หลายคนเผลอเรียกมันว่า “งูน้ำ” ได้ไม่ยาก ยิ่งบางชนิดโผล่หัวจากรูแล้วอ้าปากกว้าง ภาพนั้นยิ่งดูห่างจากปลาทั่วไปที่เราคุ้นตา

แต่ถ้าดูจากโครงสร้างร่างกาย คำตอบอยู่ที่สิ่งเล็ก ๆ ด้านข้างศีรษะ ปลาไหลมีเหงือก ใช้แลกเปลี่ยนออกซิเจนจากน้ำ และจัดอยู่ในกลุ่มปลากระดูกแข็ง ไม่ใช่สัตว์เลื้อยคลานอย่างงู

รูปร่างเหมือนงู แต่เป็นปลาที่ปรับตัวเก่ง

ปลาไหลแท้ในอันดับ Anguilliformes มีลำตัวยาวต่อเนื่อง ครีบหลัง ครีบหาง และครีบท้องรวมเป็นแนวเดียวกันในหลายชนิด ส่วนครีบอกอาจเล็กมากหรือหายไป ความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้ช่วยให้มันมุดตามโพรงหิน แนวปะการัง พื้นทราย หรือกอพืชใต้น้ำได้คล่องกว่าเรือนร่างแบบปลาทรงปกติ

การว่ายของมันจึงดูคล้ายงูเลื้อย แต่เกิดจากการสะบัดลำตัวเป็นคลื่นในน้ำ ไม่ได้ใช้เกล็ดท้องดันพื้นเหมือนงูบนบก และมันไม่มีปอด ไม่มีเปลือกไข่แบบสัตว์เลื้อยคลาน รวมถึงไม่มีขาแม้ในรูปแบบที่หลงเหลืออยู่

ปลาไหลหายใจอย่างไรเมื่ออยู่ในโคลน

เหงือกยังเป็นอวัยวะหลักในการหายใจของปลาไหล น้ำจะไหลผ่านช่องเหงือกเล็ก ๆ หลังศีรษะ แล้วออกซิเจนจึงซึมเข้าสู่เลือดตามกระบวนการของปลา หลายชนิดยังมีผิวหนังชื้นและมีเส้นเลือดฝอยมากพอให้ช่วยแลกเปลี่ยนก๊าซได้ด้วย

ความสามารถนี้ไม่ได้หมายความว่าปลาไหลอยู่บนบกได้นานโดยไม่ต้องพึ่งน้ำหรือความชื้น แต่ช่วยให้บางชนิดทนสภาพน้ำออกซิเจนต่ำ และเคลื่อนผ่านพื้นเปียกช่วงสั้น ๆ ได้ดีกว่าปลาหลายชนิด หากผิวแห้งหรือขาดออกซิเจนนานเกินไป ก็ยังตายได้เช่นเดียวกับปลาอื่น

แล้วปลาไหลไฟฟ้าเป็นปลาไหลจริงไหม

ชื่อภาษาอังกฤษว่า Electric Eel ทำให้เรื่องซับซ้อนขึ้นไปอีก เพราะปลาไหลไฟฟ้าจากลุ่มน้ำอเมซอนไม่ใช่ปลาไหลแท้ในอันดับเดียวกับปลาไหลทะเลหรือปลาไหลน้ำจืดทั่วไป มันอยู่ในอันดับ Gymnotiformes ซึ่งเป็นกลุ่มปลาน้ำจืดอเมริกาใต้ และมีความเกี่ยวข้องกับกลุ่มปลาครีบก้านอ่อนชนิดอื่นในสายวิวัฒนาการเดียวกับปลาดุกมากกว่าปลาไหลแท้

มันได้ชื่อว่า “ปลาไหล” เพราะลำตัวยาวและว่ายเป็นคลื่นคล้ายกัน ไม่ใช่เพราะเป็นญาติใกล้ชิดกัน อวัยวะไฟฟ้าของมันใช้สร้างกระแสไฟเพื่อหาเหยื่อ ป้องกันตัว และรับรู้สิ่งรอบข้างในน้ำขุ่น

ดังนั้น ถ้าถามว่าปลาไหลเป็นงูหรือปลา คำตอบคือ เป็นปลา ที่มีรูปร่างเฉพาะทางจนชวนให้สับสน ส่วนปลาไหลไฟฟ้าก็เป็นตัวอย่างดีว่าชื่อสามัญอาจบอกลักษณะภายนอกได้ แต่ไม่ใช่บัตรประชาชนทางชีววิทยาเสมอไป