ตะขาบมีขา 100 ขาเป๊ะจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เห็นตะขาบเลื้อยผ่านพื้นชื้น ๆ ทีไร หลายคนคงนึกถึงคำว่า “สัตว์ร้อยขา” ทันที ชื่อภาษาอังกฤษก็ยิ่งตอกย้ำความเชื่อนั้น เพราะ centi แปลว่าหนึ่งร้อย และ pede หมายถึงเท้า แต่ชื่อเรียกไม่ได้เป็นใบรับรองจำนวนขา

ตะขาบมีลำตัวยาวแบ่งเป็นปล้อง แต่ละปล้องที่ใช้เดินจะมีขาเพียง 1 คู่ ไม่ได้มีขาคู่เดียวรวมหลายปล้องแบบกิ้งกือ เมื่อมองเร็ว ๆ ขาที่ขยับเป็นระลอกจึงดูเหมือนมีไม่รู้จบ

คำตอบคือ ไม่พบตะขาบที่มี 100 ขาพอดี

จำนวน คู่ขา ของตะขาบในชนิดที่ศึกษามาเป็นจำนวนคี่เสมอ เช่น 15, 17, 19 หรือมากกว่านั้น เมื่อคูณสองจึงได้จำนวนขารวมเป็น 30, 34, 38 หรือ 354 ขาได้ แต่ไม่ลงท้ายที่ 100 ขา เพราะ 100 ต้องมาจาก 50 คู่ ซึ่งเป็นจำนวนคู่ขาแบบเลขคู่

ตัวเลขนี้ไม่ได้เท่ากันทุกชนิด ตะขาบขนาดเล็กบางกลุ่มมีขาราว 30 คู่ ขณะที่ตะขาบดินบางชนิดมีได้หลายร้อยขา ชื่อ “ร้อยขา” จึงเหมือนคำเรียกสัตว์ที่มีขามาก ไม่ใช่การนับขาจริงทีละข้าง

ขาคู่แรกไม่ใช่ขาเดินธรรมดา

อีกจุดที่ทำให้ตะขาบต่างจากสัตว์ขายาวชนิดอื่นอยู่ตรงหัว ขาคู่แรกวิวัฒนาการเป็นอวัยวะคล้ายคีมโค้ง เรียกว่า ฟอร์ซิพูเลส (forcipules) ใช้จับเหยื่อและส่งพิษผ่านปลายคีม นักวิจัยอธิบายว่าอวัยวะนี้มีต้นกำเนิดจากขาคู่แรก ไม่ใช่เขี้ยวที่เป็นส่วนของปากตามความหมายทั่วไป

ตะขาบจึงเป็นนักล่ามากกว่าสัตว์ที่เดินหาเศษซากกิน มันใช้หนวดรับรู้สิ่งรอบตัว วิ่งเข้าหาเหยื่อขนาดเหมาะกับตัว แล้วใช้ฟอร์ซิพูเลสควบคุมเหยื่อก่อนกิน พิษมีองค์ประกอบหลากหลายและทำหน้าที่สำคัญต่อการล่า

สรุปสั้น ๆ คือ ตะขาบไม่ได้มี 100 ขาเป๊ะ ชื่อของมันมาจากรากศัพท์ที่สื่อถึง “สัตว์มีขามาก” มากกว่า จำนวนขาจริงขึ้นกับชนิด แต่รูปแบบคู่ขาเลขคี่ทำให้เลข 100 ไม่ใช่ผลลัพธ์ของตะขาบที่พบในการศึกษา ส่วนอาวุธสำคัญของมันก็ซ่อนอยู่ในสิ่งที่เคยเป็นขาคู่แรกนั่นเอง