เปิด 40 อาชีพที่กฎหมายกำหนดสำหรับคนต่างด้าวในไทย แยกชัด 27 งานห้ามเด็ดขาด และอีก 13 งานที่ทำได้ภายใต้เงื่อนไข

คนต่างด้าวที่เข้ามาทำงานในประเทศไทย ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถทำงานได้ทุกอาชีพ

ตามประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่อง “กำหนดงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำ” มีงานที่ถูกกำหนดไว้ทั้งหมด 40 งาน แต่รายละเอียดสำคัญคือ ในจำนวนนี้มี 27 งานที่ห้ามทำโดยเด็ดขาด ขณะที่อีก 13 งานสามารถทำได้ภายใต้เงื่อนไขที่กำหนด

จึงต้องแยกให้ออกว่า “งานต้องห้าม” กับ “งานที่ทำได้เมื่อเข้าเงื่อนไข” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

40 งาน แบ่งออกเป็น 4 บัญชี

ประกาศกระทรวงแรงงานแบ่งงานที่กำหนดสำหรับคนต่างด้าวออกเป็น 4 บัญชี ได้แก่

ประกาศฉบับนี้ลงวันที่ 1 เมษายน 2563 และประกาศในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 21 เมษายน 2563 โดยกรมการจัดหางานยังอ้างอิงกรอบ 40 งาน ในข้อมูลการตรวจสอบแรงงานต่างชาติปี 2568 ด้วย

27 อาชีพที่คนต่างด้าวห้ามทำเด็ดขาด

กลุ่มนี้อยู่ใน บัญชีหนึ่ง และเป็นส่วนที่ชัดที่สุด เพราะกฎหมายกำหนดว่าเป็นงานที่ห้ามคนต่างด้าวทำโดยเด็ดขาด

1. งานแกะสลักไม้

รวมถึงการแกะสลักและตกแต่งลวดลายบนไม้ รวมถึงงานซ่อมและดัดแปลงที่อยู่ในขอบเขตของงานดังกล่าว

2. งานขับขี่ยานยนต์

ห้ามงานขับขี่ยานยนต์หรือยานพาหนะในประเทศตามที่ประกาศกำหนด แต่มีข้อยกเว้น เช่น งานขับรถยก (Forklift) และงานขับขี่เครื่องบินระหว่างประเทศ

3. งานขายทอดตลาด

4. งานเจียระไนหรือขัดเพชรและพลอย

5. งานตัดผม ดัดผม และเสริมสวย

งานกลุ่มนี้ไม่ได้หมายถึงเพียงการตัดผมเท่านั้น แต่ประกาศครอบคลุมงานเสริมความงามหลายประเภท เช่น สระผม ย้อมผม แต่งผม แต่งหน้า แต่งเล็บ และงานเสริมความงามตามนิยามที่กำหนด

6. งานทอผ้าด้วยมือ

7. งานทอเสื่อและทำเครื่องใช้จากวัสดุต่าง ๆ

ครอบคลุมวัสดุ เช่น กก หวาย ปอ ฟาง ไม้ไผ่ เยื่อไม้ไผ่ พืชหญ้า ขนไก่ ก้านทางมะพร้าว เส้นใย และวัสดุอื่นตามประกาศ

8. งานทำกระดาษสาด้วยมือ

9. งานทำเครื่องเขิน

10. งานทำเครื่องดนตรีไทย

11. งานทำเครื่องถม

12. งานทำเครื่องทอง เครื่องเงิน หรือเครื่องนาก

13. งานทำเครื่องลงหิน

14. งานทำตุ๊กตาไทย

15. งานทำบาตร

16. งานทำผลิตภัณฑ์จากผ้าไหมด้วยมือ

17. งานทำพระพุทธรูป

18. งานทำร่มกระดาษหรือผ้า

งานเหล่านี้ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับงานฝีมือและวัฒนธรรมที่มีลักษณะเฉพาะของไทย ซึ่งถูกจัดไว้ในบัญชีงานห้ามเด็ดขาด

19. งานนายหน้าหรืองานตัวแทน

มีข้อยกเว้นสำหรับงานนายหน้าหรือตัวแทนที่เกี่ยวข้องกับ ธุรกิจการค้าหรือการลงทุนระหว่างประเทศ ตามเงื่อนไขของประกาศ

20. งานนวดไทย

เป็นอีกอาชีพที่ถูกกำหนดไว้ในบัญชีหนึ่ง

21. งานมวนบุหรี่ด้วยมือ

22. งานมัคคุเทศก์หรืองานจัดนำเที่ยว

อาชีพ “ไกด์” เป็นหนึ่งในงานที่กฎหมายกำหนดห้ามคนต่างด้าวทำโดยเด็ดขาด โดยกรมการจัดหางานย้ำว่าไม่สามารถขอใบอนุญาตทำงานเพื่อประกอบอาชีพมัคคุเทศก์ได้

23. งานเร่ขายสินค้า

การนำสินค้าไปเร่ขายตามสถานที่ต่าง ๆ ไม่ว่าจะถือ หิ้ว แบก หาม ใช้รถเข็น จักรยาน รถจักรยานยนต์ ยานยนต์ หรือเรือ อยู่ในขอบเขตงานที่ประกาศกำหนดไว้

24. งานเรียงตัวพิมพ์อักษรไทยด้วยมือ

25. งานสาวหรือบิดเกลียวไหมด้วยมือ

26. งานเสมียนพนักงานหรือเลขานุการ

งานนี้มีขอบเขตกว้างกว่าที่หลายคนคิด เพราะนิยามของประกาศครอบคลุมงานสำนักงานหลายลักษณะ เช่น งานธุรการ งานรับโทรศัพท์ งานคลังพัสดุ งานจัดแฟ้มเอกสาร งานพิมพ์ งานถ่ายเอกสาร และงานเลขานุการ เป็นต้น

27. งานให้บริการทางกฎหมายหรืออรรถคดี

รวมถึงงานให้คำปรึกษาทางกฎหมาย การฟ้องร้องคดี การเป็นทนายความ และการจัดทำเอกสารทางกฎหมาย โดยประกาศมีข้อยกเว้นบางกรณีเกี่ยวกับงานอนุญาโตตุลาการที่กฎหมายซึ่งใช้บังคับแก่ข้อพิพาทไม่ใช่กฎหมายไทย

แล้วอีก 13 งานที่เหลือคืออะไร?

ตรงนี้เป็นส่วนที่มักถูกเข้าใจผิด

13 งานที่เหลือไม่ได้ถูกห้ามแบบเด็ดขาดทั้งหมด แต่คนต่างด้าวจะทำได้เมื่อเข้าเงื่อนไขตามประเภทของงาน

บัญชี 2 — 3 งาน

เป็นงานที่ทำได้ตามข้อตกลงระหว่างประเทศหรือพันธกรณีที่ประเทศไทยมีความผูกพัน ได้แก่

1. งานควบคุม ตรวจสอบ ปฏิบัติงาน หรือให้บริการทางบัญชี

2. งานวิชาชีพวิศวกรรมโยธาตามขอบเขตที่ประกาศกำหนด

3. งานวิชาชีพสถาปัตยกรรมตามขอบเขตที่ประกาศกำหนด

ในบางกรณีต้องมีคุณสมบัติ ใบอนุญาต หรือการรับรองตามกฎหมายวิชาชีพที่เกี่ยวข้องด้วย

บัญชี 3 — 8 งาน

เป็นงานฝีมือหรือกึ่งฝีมือที่คนต่างด้าวสามารถทำได้ เฉพาะกรณีที่มีนายจ้าง ได้แก่

1. งานกสิกรรม งานเลี้ยงสัตว์ งานป่าไม้ หรืองานประมง

2. งานช่างก่ออิฐ ช่างไม้ หรือช่างก่อสร้างอาคาร

3. งานทำที่นอนหรือผ้าห่มนวม

4. งานทำมีด

5. งานทำรองเท้า

6. งานทำหมวก

7. งานประดิษฐ์เครื่องแต่งกาย

8. งานปั้นหรือทำเครื่องปั้นดินเผา

บัญชี 4 — 2 งาน

ได้แก่

1. งานกรรมกร

2. งานขายของหน้าร้าน

แต่มีเงื่อนไขว่าต้องมีนายจ้าง และคนต่างด้าวต้องได้รับอนุญาตให้เข้าประเทศภายใต้กฎหมายคนเข้าเมืองตาม MOU หรือข้อตกลงที่รัฐบาลไทยทำไว้กับรัฐบาลต่างประเทศ รวมถึงต้องเป็นไปตามเงื่อนไขที่กรมการจัดหางานกำหนด

อาชีพที่คนต่างด้าวมักถูกตรวจสอบเป็นพิเศษ

ข้อมูลการตรวจสอบของกรมการจัดหางานในปีงบประมาณ 2568 ระหว่างวันที่ 1 ตุลาคม 2567 ถึง 18 เมษายน 2568 ระบุว่า มีการตรวจสอบแรงงานต่างชาติ 523,706 คน และพบการดำเนินคดีกับแรงงานต่างชาติ 2,575 คน

ในจำนวนนี้เป็นกรณีที่เกี่ยวข้องกับการแย่งอาชีพคนไทย 883 คน โดยอาชีพที่พบมากที่สุด ได้แก่ งานเร่ขายสินค้า งานตัดผม งานขับขี่ยานพาหนะ และงานนวด ตามลำดับ

ตัวเลขนี้ช่วยให้เห็นว่า รายการอาชีพต้องห้ามไม่ได้เป็นเพียงข้อกำหนดบนกระดาษ แต่มีการนำไปใช้ในการตรวจสอบการทำงานจริง

ไม่มีใบอนุญาต หรือทำงานเกินสิทธิ ก็มีความผิด

ประเด็นสำคัญไม่ได้อยู่ที่ “เป็นคนต่างชาติหรือไม่” เพียงอย่างเดียว

คนต่างด้าวที่ทำงานโดยไม่มีใบอนุญาต หรือทำงานนอกเหนือจากสิทธิที่ได้รับ อาจถูกดำเนินการตามกฎหมาย โดยกรมการจัดหางานระบุโทษสำหรับคนต่างด้าวไว้ที่ ปรับ 5,000–50,000 บาท รวมถึงอาจถูกส่งกลับประเทศต้นทางและถูกห้ามขอใบอนุญาตทำงานเป็นเวลา 2 ปีนับแต่วันที่ได้รับโทษ

ขณะที่นายจ้างหรือสถานประกอบการที่รับคนต่างด้าวซึ่งไม่มีใบอนุญาต หรือให้ทำงานนอกเหนือสิทธิ อาจมีโทษปรับ 10,000–100,000 บาทต่อคนต่างด้าวหนึ่งคน และกรณีทำผิดซ้ำมีโทษหนักขึ้น รวมถึงอาจถูกห้ามจ้างคนต่างด้าวเป็นเวลา 3 ปี

สรุป: ก่อนจ้างคนต่างด้าว อย่าดูแค่ “มีใบอนุญาตหรือไม่”

ข้อมูลที่สำคัญที่สุดคือ ใบอนุญาตทำงานไม่ได้หมายความว่าสามารถทำได้ทุกอาชีพ

กฎหมายกำหนดงานไว้ 40 งาน โดยแบ่งเป็น 27 งานห้ามเด็ดขาด และ 13 งานที่มีเงื่อนไข การตรวจสอบจึงต้องดูทั้งประเภทงาน สิทธิในการทำงาน เงื่อนไขของใบอนุญาต และสถานะการเข้าประเทศของคนต่างด้าวประกอบกัน

สำหรับคนทั่วไป ถ้าจะจำให้สั้นที่สุด:

27 งาน = ห้ามเด็ดขาด
13 งาน = ทำได้เมื่อเข้าเงื่อนไข

และหากเป็นนายจ้าง การตรวจสอบให้ตรงกับสิทธิของแรงงานก่อนเริ่มงานย่อมปลอดภัยกว่าการมาตรวจเอกสารภายหลัง