เจอน้ำในคลองหรือท่อผิดปกติควรทำอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ระหว่างเดินผ่านคลองหรือท่อระบายน้ำ เราอาจเห็นน้ำเปลี่ยนเป็นสีขาวขุ่น เขียวจัด ดำสนิท มีฟองจำนวนมาก หรือมีคราบเหลือบคล้ายน้ำมันลอยอยู่ บางครั้งยังมีกลิ่นฉุนคล้ายทินเนอร์ สี น้ำมันเชื้อเพลิง หรือสารเคมี สิ่งแรกที่หลายคนนึกถึงคือเดินเข้าไปดูใกล้ ๆ เพื่อถ่ายภาพให้ชัด แต่การทำเช่นนั้นอาจทำให้ได้รับไอระเหยหรือสัมผัสสารที่ยังไม่ทราบชนิด

สิ่งสำคัญที่สุดคือถอยออกมาอยู่เหนือลมและรักษาระยะห่าง อย่าก้มหน้าดมเหนือบ่อพัก เปิดฝาท่อ ลงไปในคลอง หรือยื่นมือแตะคราบเพื่อพิสูจน์ว่าเป็นน้ำมันจริงหรือไม่ เพราะพื้นที่ต่ำและท่อระบายน้ำอาจสะสมไอระเหยหรือก๊าซอันตรายในระดับที่จมูกของเราประเมินไม่ได้

ถ่ายอะไรให้เจ้าหน้าที่ตามหาต้นทางได้ง่ายขึ้น

ไม่จำเป็นต้องเสี่ยงเข้าใกล้เพื่อเก็บตัวอย่าง ภาพจากระยะปลอดภัยพร้อมข้อมูลแวดล้อมมักมีประโยชน์กว่าภาพคราบน้ำแบบใกล้มากเพียงภาพเดียว ควรถ่ายหรือจดข้อมูลต่อไปนี้เท่าที่ทำได้

• ภาพกว้างที่เห็นคลอง ถนน สะพาน อาคาร หรือจุดสังเกตใกล้เคียง

• ภาพตำแหน่งปากท่อหรือบริเวณที่เริ่มเห็นความผิดปกติ โดยใช้การซูมแทนการเดินเข้าใกล้

• ภาพขอบเขตและทิศทางการกระจายของคราบ ฟอง หรือน้ำเปลี่ยนสี

• วิดีโอสั้นที่แสดงทิศทางการไหล หากถ่ายได้โดยไม่ต้องเข้าเขตเสี่ยง

• วัน เวลา พิกัด หรือชื่อถนน ซอย คลอง และจุดสังเกตที่ชัดเจน

• ลักษณะสี กลิ่น ฟอง คราบ และประมาณว่ากระจายไกลเพียงใด

• สิ่งที่เกิดขึ้นร่วมกัน เช่น ปลาเริ่มลอย คนแสบตา เวียนศีรษะ หรือมีของเหลวไหลออกต่อเนื่อง

คู่มือจัดการปัญหามลพิษทางน้ำของกรมควบคุมมลพิษระบุว่า เมื่อพบน้ำมันรั่วไหลควรแจ้งลักษณะคราบ เช่น สี กลิ่น การกระจายตัว ชนิดและปริมาณถ้าทราบ รวมถึงข้อมูลติดต่อของผู้แจ้งเพื่อให้เจ้าหน้าที่ประสานกลับ ข้อมูลเหล่านี้ช่วยแยกได้ว่าเป็นคราบเฉพาะจุด เหตุที่ยังดำเนินอยู่ หรือมลพิษที่กำลังไหลไปยังพื้นที่อื่น

แจ้งช่องทางไหนจึงเหมาะกับสถานการณ์

ถ้าเป็นคราบหรือกลิ่นผิดปกติที่ยังไม่ทำให้คนเจ็บป่วย สามารถแจ้งระบบรับเรื่องร้องเรียนด้านมลพิษของกรมควบคุมมลพิษ หรือโทรสายด่วน 1650 พร้อมส่งภาพ พิกัดและเวลาที่พบเหตุ หากอยู่ในกรุงเทพฯ แจ้งศูนย์รับเรื่องราวร้องทุกข์ กทม. 1555 หรือ Traffy Fondue เพื่อส่งเรื่องต่อสำนักงานเขตและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้

ในต่างจังหวัดสามารถแจ้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัด หรือสายด่วนนิรภัย 1784 ได้เช่นกัน

ถ้ามีกลิ่นฉุนรุนแรง มีคนหมดสติ หายใจลำบาก แสบตาหลายคน หรือเห็นของเหลวรั่วไหลต่อเนื่อง ให้ถือว่าเป็นเหตุฉุกเฉิน รีบพาคนออกจากพื้นที่ โทร 199 แจ้งสถานีดับเพลิงและกู้ภัย หรือ 1669 เมื่อมีผู้ป่วย พร้อมบอกทิศทางลมและจำนวนผู้ได้รับผลกระทบโดยประมาณ ปภ.ระบุให้โทร 199 หรือ 1650 เมื่อพบวัตถุอันตรายและการรั่วไหลของสารเคมี

สิ่งที่ไม่ควรทำแม้อยากช่วยเก็บหลักฐาน

• อย่าตักน้ำใส่ขวดหรือเก็บคราบกลับบ้าน หากไม่มีอุปกรณ์และไม่ได้รับมอบหมายจากเจ้าหน้าที่

• อย่าใช้มือ รองเท้า กิ่งไม้ หรือกระดาษแตะสารเพื่อดูสีและความเหนียว

• อย่าสูบบุหรี่ จุดไฟ หรือสตาร์ตอุปกรณ์ที่อาจเกิดประกายใกล้บริเวณซึ่งมีกลิ่นน้ำมันหรือสารระเหย

• อย่าเทน้ำ ผงซักฟอก น้ำยาล้างจาน หรือสารเคมีอื่นลงไป เพราะอาจทำให้สารกระจายตัวหรือเกิดปฏิกิริยาใหม่

• อย่าเปิดฝาท่อหรือเดินลงพื้นที่อับเพื่อหาต้นเหตุด้วยตัวเอง

• อย่าเผยแพร่ข้อกล่าวหาว่าโรงงานหรือร้านใดเป็นต้นเหตุจากภาพเพียงอย่างเดียว ให้รายงานสิ่งที่เห็นและรอผลตรวจสอบ

หากเผลอสัมผัส ให้หยุดสัมผัส ออกจากบริเวณ ป้องกันไม่ให้สารติดไปยังคนอื่น และล้างส่วนที่เปื้อนด้วยน้ำไหล หากเกิดอาการผิดปกติให้โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลโดยแจ้งเวลา สถานที่ ลักษณะสารและอาการอย่างตรงไปตรงมา อย่าฝืนย้อนกลับไปถ่ายภาพเพิ่ม

ประชาชนไม่จำเป็นต้องพิสูจน์ว่าสารนั้นคืออะไร หน้าที่ที่ช่วยได้มากที่สุดคือ เก็บข้อมูลจากจุดปลอดภัย แจ้งตำแหน่งให้แม่น และไม่ทำให้ตัวเองกลายเป็นผู้ประสบเหตุเพิ่ม ส่วนการเก็บตัวอย่าง ตรวจสาร และติดตามแหล่งกำเนิดควรเป็นงานของเจ้าหน้าที่ที่มีเครื่องมือป้องกันและขั้นตอนควบคุมการปนเปื้อน