จังหวัดไหนมีผู้ป่วยปวดหลังมากที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

อาการตึงคอ บ่าแข็ง ปวดหลังล่าง หรือชาปลายมือ เป็นเรื่องที่คนทำงานจำนวนมากคุ้นเคยดี บางคนเริ่มจากนั่งหน้าจอนาน ๆ แล้วคิดว่าแค่พักก็คงหาย แต่พออาการกลับมาเรื่อย ๆ คำถามก็ขยับจากเรื่องโต๊ะทำงาน ไปเป็นเรื่องใหญ่กว่าเดิมว่า พื้นที่ไหนของไทยกำลังเจอปัญหานี้หนักที่สุด

คำตอบฟังดูเหมือนน่าจะเปิดตารางแล้วเห็นชื่อจังหวัดทันที แต่พอไล่ดูวิธีเก็บข้อมูลสุขภาพ จะพบว่าคำว่า ออฟฟิศซินโดรมไม่ใช่ชื่อโรคเดียว ที่ถูกใช้เป็นรหัสเดียวกันทั้งประเทศ

ชื่อที่เราเรียกกัน ครอบคลุมหลายอาการ

ข้อมูลจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุขอธิบายว่า ออฟฟิศซินโดรมเป็นกลุ่มอาการที่เกี่ยวกับการปวดคอ บ่า ไหล่ หลัง กล้ามเนื้อ เส้นเอ็น หรือเส้นประสาท ไม่ได้มีเส้นแบ่งเดียวว่าคนหนึ่งคนเป็นหรือไม่เป็น จึงอาจถูกวินิจฉัยและบันทึกต่างกัน เช่น ปวดกล้ามเนื้อและเนื้อเยื่อพังผืด กลุ่มอาการชามือจากโพรงฝ่ามือกดทับเส้นประสาท ไฟโบรมัยอัลเจีย หรือปวดหลังแบบไม่จำเพาะ

ยิ่งคำว่า “ปวดหลัง” ก็มีหลายสาเหตุ ตั้งแต่ท่าทางการทำงาน การยกของซ้ำ ๆ อุบัติเหตุ โรคกระดูกและข้อ ไปจนถึงโรคอื่นที่ต้องให้แพทย์ประเมิน ดังนั้นการเอาจำนวนคนมารวมเป็นก้อนเดียวแล้วเรียกว่า “ออฟฟิศซินโดรมและปวดหลัง” อาจทำให้เห็นภาพคลาดเคลื่อนตั้งแต่ต้น

สถิติที่มี ยังไม่ตอบคำถามแบบจัดอันดับจังหวัด

ชุดข้อมูลภาครัฐมีรายงานผู้ป่วยนอกแยกตามจังหวัดและกลุ่มสาเหตุการป่วย แต่การเผยแพร่ในระดับภาพรวมมักจัดเป็นกลุ่มโรคใหญ่ ไม่ได้มีตารางมาตรฐานสาธารณะที่รวม “ออฟฟิศซินโดรม” กับ “ปวดหลัง” แล้วจัดอันดับทุกจังหวัดในช่วงเวลาเดียวกัน

ส่วนข้อมูลที่ใช้ศึกษากลุ่มอาการออฟฟิศซินโดรมของไทย อ้างอิงการมารับบริการในสถานพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขเป็นหลักในช่วงปี 2562–2563 จึงยังไม่ครอบคลุมการรักษาที่คลินิกเอกชน โรงพยาบาลเอกชน การนวด กายภาพบำบัด หรือผู้ที่ปวดแต่ไม่ได้ไปพบแพทย์

เพราะฉะนั้น ณ ข้อมูลสาธารณะที่ตรวจได้ ยังระบุไม่ได้อย่างน่าเชื่อถือว่าจังหวัดใดมีคนเข้าโรงพยาบาลด้วย “ออฟฟิศซินโดรมและปวดหลัง” มากที่สุด หากมีการจัดอันดับโดยไม่บอกว่าจะนับรหัสโรคใด ปีใด จำนวนครั้งรับบริการหรือจำนวนคน และรวมสถานพยาบาลประเภทไหนบ้าง ตัวเลขนั้นยังไม่ควรถูกนำไปสรุปว่าเป็นจังหวัดที่ป่วยมากที่สุด

สิ่งที่ตัวเลขควรบอกก่อนจะเทียบกัน

การเปรียบเทียบที่มีประโยชน์ควรแยกอย่างน้อย 3 เรื่อง คือ จำนวนผู้รับบริการจริง อัตราต่อประชากร และรหัสการวินิจฉัยที่ใช้ จังหวัดใหญ่ย่อมมีจำนวนคนมารับบริการมากตามจำนวนประชากรอยู่แล้ว แต่ไม่ได้แปลว่าความเสี่ยงของคนในจังหวัดนั้นสูงกว่าทุกแห่งเสมอไป

อีกด้านหนึ่ง อาการลักษณะนี้ไม่ได้เกิดกับคนทำงานออฟฟิศเท่านั้น งานที่ทำท่าซ้ำเดิม ใช้แรง ยกของ ขับรถนาน หรือยืนทำงานต่อเนื่องก็มีความเสี่ยงได้เหมือนกัน การแก้จึงไม่ควรจบที่ซื้อเก้าอี้ตัวใหม่ แต่ควรดูทั้งความสูงจอ เก้าอี้ โต๊ะ ท่าทาง พักเปลี่ยนอิริยาบถ และภาระงานซ้ำ ๆ ตลอดวัน

หากปวดมากขึ้นต่อเนื่อง มีอ่อนแรง ชา เดินลำบาก ควบคุมการขับถ่ายผิดปกติ หรือปวดหลังหลังได้รับอุบัติเหตุ ควรไปพบแพทย์เพื่อประเมิน ไม่ควรเหมารวมว่าเป็นออฟฟิศซินโดรมเอง

คำถามเรื่องจังหวัดจึงยังเป็นช่องว่างข้อมูลที่น่าสนใจมากกว่าเกมจัดอันดับ เพราะถ้าระบบรายงานเชื่อมรหัสโรค ช่วงเวลา ประชากร และสถานพยาบาลได้ชัดขึ้น เราอาจเห็นได้จริงว่าอาชีพ พฤติกรรม และสภาพแวดล้อมแบบใดกำลังทำให้คนปวดก่อนวัย