5 ตำบลที่มีบันทึกน้ำท่วมหมู่บ้านสูงสุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คำว่า “น้ำท่วมซ้ำซาก” ฟังเหมือนวัดกันง่าย เพียงย้อนดูว่าตำบลไหนมีน้ำท่วมกี่ครั้งในสิบปี แต่ข้อมูลระดับตำบลทั่วประเทศไม่ได้ถูกเผยแพร่เป็นตารางเดียวที่มีช่วงเวลาครบสิบปี รูปแบบการนับก็แตกต่างกันทั้งจำนวนเหตุการณ์ จำนวนวันที่มีน้ำท่วม และจำนวนหมู่บ้านที่ได้รับผลกระทบ

ฐานข้อมูลสาธารณะที่ละเอียดที่สุดซึ่งตรวจสอบและคำนวณซ้ำได้ในขณะนี้ คือชุด สถิติอุทกภัยรายหมู่บ้านของกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ตารางระบุจำนวนครั้งที่แต่ละหมู่บ้านประสบอุทกภัย แยกตามปี พ.ศ. 2562–2567 แต่ตัวเลขปี 2567 มีอยู่เพียงเล็กน้อยผิดสังเกต จึงอาจยังไม่สมบูรณ์

อันดับนี้นับอย่างไร

เพื่อไม่ทำให้ตัวเลขดูชัดเจนเกินกว่าหลักฐาน อันดับต่อไปนี้จึงใช้ข้อมูลช่วง พ.ศ. 2562–2566 ซึ่งมีรายการต่อเนื่องกว่า แล้วรวม “จำนวนครั้งที่เกิดอุทกภัย” ของทุกหมู่บ้านภายในตำบลเดียวกัน ตัวเลขจึงเป็น ผลรวมบันทึกเหตุระดับหมู่บ้าน ไม่ใช่จำนวนวันที่น้ำท่วม และไม่ใช่จำนวนเหตุการณ์ใหญ่ของทั้งตำบล

เกณฑ์นี้มีข้อควรระวัง ตำบลที่มีหมู่บ้านมากย่อมมีโอกาสสะสมตัวเลขสูงกว่า และน้ำท่วมครั้งเดียวที่กระทบหลายหมู่บ้านจะถูกนับหลายรายการ อย่างไรก็ตาม มันช่วยให้เห็นว่าพื้นที่ใดมีภาระน้ำท่วมกระจายลงไปถึงชุมชนบ่อยและกว้างเพียงใด

ห้าอันดับจากข้อมูลที่เปิดให้ตรวจสอบ

อันดับ 1 ตำบลประสงค์ อำเภอท่าชนะ จังหวัดสุราษฎร์ธานี รวม 235 ครั้งจาก 27 หมู่บ้านที่มีบันทึก โดยพบรายการใน 4 ปี ได้แก่ 46 ครั้งในปี 2562, 54 ครั้งในปี 2563, 27 ครั้งในปี 2564 และเพิ่มเป็น 108 ครั้งในปี 2565

อันดับ 2 ตำบลแม่นาจร อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ รวม 201 ครั้งจาก 19 หมู่บ้าน มีบันทึกครบทั้งห้าปี และสูงที่สุดในปี 2566 จำนวน 75 ครั้ง

อันดับ 3 ตำบลเวียง อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ รวม 189 ครั้งจาก 20 หมู่บ้าน จุดที่ทำให้ยอดรวมสูงคือปี 2565 ซึ่งมี 95 ครั้ง มากกว่าครึ่งหนึ่งของสี่ปีก่อนหน้ารวมกัน

อันดับ 4 ตำบลช่างเคิ่ง อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ รวม 182 ครั้งจาก 19 หมู่บ้าน มีรายการทุกปีในช่วงที่คำนวณ โดยปี 2565 สูงสุดที่ 57 ครั้ง

อันดับ 5 ตำบลแม่ศึก อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ รวม 174 ครั้งจาก 17 หมู่บ้าน จำนวนเพิ่มจาก 16 ครั้งในปี 2564 เป็น 53 ครั้งในปี 2565 และ 68 ครั้งในปี 2566

รายชื่อดังกล่าวทำให้เห็นภาพสองแบบพร้อมกัน ตำบลประสงค์ทางภาคใต้มีผลรวมสูงสุดจากช่วงที่เกิดเหตุเข้มข้น ขณะที่สามตำบลในอำเภอแม่แจ่มปรากฏอยู่ในห้าอันดับแรกและมีบันทึกต่อเนื่องทุกปี ภาระของพื้นที่ภูเขาจึงไม่ได้มีเพียงน้ำล้นตลิ่งแบบพื้นที่ราบ แต่อาจรวมถึงน้ำป่าไหลหลาก ลำน้ำย่อยเอ่อ และเส้นทางหมู่บ้านได้รับผลกระทบ

ทำไมยังเรียกว่าอันดับสิบปีไม่ได้

โจทย์เดิมต้องการช่วงสิบปีย้อนหลัง แต่ชุดข้อมูลระดับหมู่บ้านที่เปิดให้ดาวน์โหลดเริ่มในปี 2562 และข้อมูลปีล่าสุดยังดูไม่ครบ การนำผลห้าปีนี้ไปติดชื่อว่า “สถิติสิบปี” จึงทำให้ผู้อ่านเข้าใจผิด รวมถึงยังเปรียบเทียบความรุนแรงไม่ได้ เพราะหนึ่งครั้งอาจหมายถึงน้ำท่วมสั้นในบางหมู่บ้าน หรือเหตุใหญ่ที่กระทบคนจำนวนมากก็ได้

ถ้าจะจัดอันดับสิบปีให้แม่นยำจริง ต้องเชื่อมข้อมูลเหตุการณ์ของ ปภ. รายงานจังหวัด ขอบเขตน้ำท่วมจากดาวเทียม และรหัสตำบลที่เปลี่ยนแปลงตามเวลา จากนั้นควรแสดงอย่างน้อยสามค่า ได้แก่ จำนวนปีที่เกิดซ้ำ จำนวนเหตุการณ์ และสัดส่วนพื้นที่หรือประชากรที่ได้รับผลกระทบ

สิ่งที่ตัวเลขชุดนี้บอกได้ชัดกว่าคำว่า “ท่วมบ่อย” คือบางตำบลต้องรับมือเหตุซ้ำลงไปถึงหลายหมู่บ้าน การเตรียมพร้อมจึงควรเจาะถึงเส้นทางอพยพ จุดตัดน้ำหลาก ระบบเตือนภัย และบ้านของกลุ่มเปราะบาง ไม่ใช่พิจารณาเพียงยอดรวมระดับจังหวัด ส่วนอันดับสิบปีแบบเด็ดขาดยังต้องรอข้อมูลระดับตำบลที่ครอบคลุมและใช้เกณฑ์เดียวกันทั่วประเทศ