จังหวัดไหนขอคำปรึกษาสุขภาพจิตมากที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

โทรศัพท์หนึ่งสายอาจเริ่มจากคนนอนไม่หลับเพราะงาน เงิน ความสัมพันธ์ หรือความกังวลที่สะสมมาหลายเดือน คำถามที่น่าสนใจคือ หากรวมสายเหล่านี้ตามภูมิลำเนา จังหวัดไหนจะมีคนขอคำปรึกษาด้านสุขภาพจิตมากที่สุด

ดูเผิน ๆ เหมือนเป็นอันดับที่น่าจะค้นหาได้ง่าย เพราะประเทศไทยมีทั้งสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ระบบประเมิน Mental Health Check In และข้อมูลผู้รับบริการของโรงพยาบาล แต่พอลงไปดูจริง ตัวเลขเหล่านี้วัดคนละเรื่องและไม่ควรนำมารวมเป็นตารางเดียวกัน

สายด่วนมีตัวเลขผู้ใช้บริการ แต่ไม่มีอันดับจังหวัดสาธารณะ

สายด่วนสุขภาพจิต 1323 เป็นบริการปรึกษาทางโทรศัพท์ตลอด 24 ชั่วโมง รายงานของกรมสุขภาพจิตระบุว่าเดือนกุมภาพันธ์ 2567 มีผู้ใช้บริการ 7,292 ราย ในจำนวนนี้เป็นวัยทำงานอายุ 20–59 ปี 5,646 ราย อย่างไรก็ตาม ตัวเลขที่เผยแพร่เป็นภาพรวมและแบ่งตามกลุ่มอายุ ไม่ได้แจกแจงจำนวนผู้ใช้บริการครบทุกจังหวัดหรืออำเภอ

เมื่อสำรวจชุดข้อมูลและรายงานสาธารณะที่เข้าถึงได้ จึงยังไม่มีตารางซึ่งนำจำนวนผู้ขอคำปรึกษา 1323 มาหารด้วยประชากรของแต่ละจังหวัดในช่วงเวลาเดียวกัน จึงยังระบุจังหวัดอันดับหนึ่งอย่างน่าเชื่อถือไม่ได้ หากตั้งชื่อจังหวัดขึ้นมาจากจำนวนผู้ป่วยหรือผลคัดกรอง จะกลายเป็นการตอบคนละคำถามทันที

ผลคัดกรองไม่เท่ากับการขอคำปรึกษา

หน้า Mental Health Check In ของกรมสุขภาพจิตมีข้อมูลแยกจังหวัดและใช้ประเมินความเครียด ภาวะซึมเศร้า ความเสี่ยงฆ่าตัวตาย ภาวะหมดไฟ และพลังใจ ข้อมูลส่วนนี้มีประโยชน์ในการค้นหากลุ่มเสี่ยงและส่งต่อเข้าสู่การดูแล แต่ผู้ทำแบบประเมินไม่ได้หมายความว่าทุกคนโทรปรึกษา 1323 หรือเข้ารับบริการจากนักจิตวิทยาแล้ว

จำนวนผู้ประเมินในจังหวัดหนึ่งยังขึ้นกับการรณรงค์ของหน่วยงาน จำนวน อสม. โรงเรียน สถานประกอบการ และความครอบคลุมของการเก็บข้อมูล จังหวัดที่ประเมินคนมากจึงอาจมีผู้พบความเสี่ยงมากตามไปด้วย ส่วนจังหวัดที่ตัวเลขต่ำอาจเป็นได้ทั้งประชาชนมีปัญหาน้อยหรือระบบยังเข้าไม่ถึงคนบางกลุ่ม

จำนวนคนมากกับอัตราสูงเป็นคนละอันดับ

ถ้านับจำนวนครั้ง จังหวัดประชากรมากย่อมมีโอกาสขึ้นนำ แต่ถ้าคำนวณเป็นอัตราต่อประชากรหนึ่งแสนคน จังหวัดขนาดเล็กอาจแซงขึ้นมาได้ อีกทั้งต้องตัดสายโทรซ้ำ แยกผู้โทรที่ไม่เปิดเผยพื้นที่ และกำหนดว่าจะนับตามที่พักอาศัยหรือจุดที่โทรออก

อันดับที่เปรียบเทียบกันได้จึงต้องมีอย่างน้อยสี่อย่าง ได้แก่ จำนวนผู้ใช้บริการที่ไม่ซ้ำ จังหวัดของผู้ใช้บริการ ช่วงเวลาที่ตรงกัน และจำนวนประชากรฐานเดียวกัน ข้อมูลระดับอำเภอยิ่งต้องระวัง เพราะจำนวนไม่มากอาจกระทบความเป็นส่วนตัวของผู้รับบริการ

ตัวเลขสูงอาจสะท้อนการเข้าถึงที่ดี

อีกด้านหนึ่ง การขอคำปรึกษามากไม่ได้แปลว่าพื้นที่นั้นมีสุขภาพจิตแย่ที่สุดเสมอไป จังหวัดที่ประชาชนรู้จักช่องทางช่วยเหลือ มีบริการพร้อม และรู้สึกปลอดภัยที่จะพูด อาจมีอัตราการใช้บริการสูงกว่าพื้นที่ซึ่งยังมีความอายหรือกลัวถูกตีตรา

คำตอบที่ตรงกับหลักฐานในขณะนี้จึงไม่ใช่ชื่อจังหวัด แต่คือยังไม่มีข้อมูลสาธารณะที่เพียงพอสำหรับจัดอันดับผู้ขอคำปรึกษารายจังหวัดหรืออำเภอ สิ่งที่ทำได้คือรายงานผลคัดกรองแยกจากจำนวนผู้รับบริการ และรอชุดข้อมูล 1323 ที่แจกแจงพื้นที่แบบไม่เปิดเผยตัวบุคคล

หากใครกำลังเครียด วิตกกังวล นอนไม่หลับ หรืออยากมีคนรับฟัง สามารถโทรสายด่วนสุขภาพจิต 1323 ได้ตลอด 24 ชั่วโมง การโทรขอความช่วยเหลือเป็นสัญญาณของการดูแลตัวเอง ไม่ใช่หลักฐานว่าคนนั้นอ่อนแอ