การล่าสัตว์ในไทยผิดกฎหมายแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพคนเดินเข้าป่าพร้อมหนังสติ๊ก วางบ่วงดักสัตว์ หรือจับนกกลับบ้าน อาจถูกมองว่าเป็นเรื่องเล็ก โดยเฉพาะเมื่อไม่ได้ล่าสัตว์หายากตัวใหญ่ ทว่ากฎหมายไทยไม่ได้พิจารณาแค่ว่าใช้อาวุธชนิดใดหรือฆ่าสัตว์สำเร็จหรือไม่ สิ่งสำคัญคือ สัตว์ชนิดนั้นเป็นสัตว์ประเภทใด อยู่ในพื้นที่ใด และผู้กระทำทำอะไรกับมัน

คำว่า “ล่า” กว้างกว่าการยิงสัตว์

พระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่า พ.ศ. 2562 นิยามการล่าว่า การเก็บ ดัก จับ ยิง ฆ่า หรือทำอันตรายสัตว์ป่าที่ไม่มีเจ้าของและอยู่อย่างอิสระ รวมถึงการไล่ ต้อน เรียก หรือล่อ โดยมีจุดประสงค์เพื่อให้สามารถเก็บ ดัก จับ ยิง ฆ่า หรือทำอันตรายสัตว์นั้นได้

เพราะฉะนั้น การวางบ่วง ดักนก จับตัวอ่อน หรือช่วยกันต้อนสัตว์เข้าหาคนดัก อาจเข้าองค์ประกอบของการล่าได้ แม้ยังไม่ได้เนื้อสัตว์กลับบ้าน ส่วนไข่และตัวอ่อนก็อยู่ในความหมายของสัตว์ป่าตามกฎหมายด้วย การอ้างว่า “ไม่ได้ยิง” หรือ “จับมาเลี้ยงเฉย ๆ” จึงไม่ได้ทำให้การกระทำถูกกฎหมายโดยอัตโนมัติ

คำตอบไม่ได้อยู่ที่คำว่าเป็นป่าหรือไม่

การล่าสัตว์ป่าสงวนหรือสัตว์ป่าคุ้มครองเป็นสิ่งต้องห้ามตามมาตรา 12 ข้อห้ามนี้ไม่ได้จำกัดเฉพาะกลางอุทยาน หากสัตว์ที่พบในสวน ไร่ ริมถนน ชายหาด หรือบริเวณบ้านเป็นสัตว์ในบัญชีดังกล่าว การดักจับหรือทำอันตรายก็อาจผิดกฎหมายได้

ในทางกลับกัน คำว่า “สัตว์ป่า” ไม่ได้แปลว่าสัตว์ทุกตัวทั่วประเทศอยู่ในสถานะทางกฎหมายเดียวกัน จึงไม่ควรตัดสินจากชื่อพื้นบ้านหรือความคุ้นเคย ต้องตรวจสอบบัญชีสัตว์ป่าสงวน สัตว์ป่าคุ้มครอง ประกาศที่เกี่ยวข้อง และสถานะของพื้นที่ในวันที่เกิดเหตุ เพราะรายชื่อและกฎหมายลำดับรองสามารถปรับปรุงได้

หากอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า เขตห้ามล่าสัตว์ป่า หรืออุทยานแห่งชาติ ยังมีกฎเกี่ยวกับพื้นที่เข้ามาเพิ่มอีกชั้น บางพื้นที่คุ้มครองสัตว์ป่ากว้างกว่าการดูรายชื่อสัตว์เพียงอย่างเดียว รวมถึงควบคุมการนำอาวุธหรือเครื่องมือล่าสัตว์เข้าไป การเห็นว่าสัตว์ชนิดหนึ่งมีอยู่มาก จึงไม่ใช่เหตุให้เข้าไปจับหรือล่าในพื้นที่อนุรักษ์ได้เอง

โทษต่างกันตามสถานะของสัตว์

มาตรา 89 กำหนดว่า การฝ่าฝืนข้อห้ามเกี่ยวกับสัตว์ป่าคุ้มครอง มีโทษจำคุกไม่เกิน 10 ปี หรือปรับไม่เกิน 1 ล้านบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ หากเป็นสัตว์ป่าสงวน โทษเพิ่มเป็นจำคุกตั้งแต่ 3–15 ปี และปรับตั้งแต่ 300,000–1,500,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

คดีหนึ่งอาจไม่ได้จบเพียงข้อหาล่า หากนำซาก เนื้อ เขา หนัง ขน กระดอง หรือส่วนอื่นกลับไปครอบครอง จำหน่าย หรือนำออกจากพื้นที่ ก็อาจเกี่ยวข้องกับฐานความผิดเรื่องครอบครอง ค้า หรือกฎหมายของพื้นที่เพิ่มเติม อุปกรณ์และทรัพย์สินที่ใช้ก่อเหตุยังอาจถูกยึดหรือริบตามกระบวนการกฎหมายได้

กรณีป้องกันอันตรายมีเงื่อนไขแคบ

มาตรา 13 เปิดข้อยกเว้นเมื่อจำเป็นเพื่อให้ตนเองหรือผู้อื่นพ้นจากอันตราย หรือรักษาทรัพย์สิน และการกระทำนั้นต้องพอสมควรแก่เหตุ ผู้กระทำต้องไม่เคลื่อนย้ายสัตว์หรือซาก เว้นแต่จำเป็น และต้องรีบแจ้งเจ้าหน้าที่หรือพนักงานสอบสวนในท้องที่

ข้อยกเว้นนี้จึงไม่ใช่ใบอนุญาตให้เตรียมกับดักไว้ล่วงหน้าเพราะกลัวว่าสัตว์อาจเข้ามาในอนาคต หากพบสัตว์ป่าใกล้บ้าน ทางปลอดภัยกว่าคือกันคนและสัตว์เลี้ยงออกจากบริเวณ ไม่ไล่ต้อน ไม่จับเอง และติดต่อเจ้าหน้าที่ให้เข้าประเมินสถานการณ์

พบการล่าควรเก็บหลักฐานอย่างปลอดภัย

ผู้พบเห็นควรบันทึกวัน เวลา พิกัดหรือจุดสังเกต ภาพบุคคล ยานพาหนะ และอุปกรณ์เท่าที่ทำได้โดยไม่เข้าเผชิญหน้า จากนั้นแจ้งหน่วยพิทักษ์ป่า อุทยาน เขตอนุรักษ์ ตำรวจ หรือสายด่วนพิทักษ์ป่า 1362 หากพบสัตว์ติดกับดัก ไม่ควรแกะบ่วงหรือเคลื่อนย้ายซากโดยพลการ เพราะอาจเกิดอันตรายและกระทบหลักฐาน

ข้อสรุปคือ ไทยไม่ได้มีหลักง่าย ๆ ว่า “สัตว์ทุกชนิดล่าไม่ได้เหมือนกันทั้งหมด” แต่สัตว์ป่าสงวนและสัตว์ป่าคุ้มครองห้ามล่า และพื้นที่อนุรักษ์มีข้อห้ามเพิ่มเติมที่เข้มงวด ก่อนจับ ดัก หรือทำอันตรายสัตว์ที่อยู่ตามธรรมชาติ จึงควรถือไว้ก่อนว่ามีความเสี่ยงผิดกฎหมาย แล้วตรวจสอบชนิดสัตว์และสถานะพื้นที่กับเจ้าหน้าที่โดยตรง