อำเภอไหนมีสัดส่วนพื้นที่ป่าไม้สูงที่สุดในไทย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มองจากภาพถ่ายดาวเทียม หลายอำเภอตามแนวชายแดนตะวันตกและภาคเหนือแทบถูกคลุมด้วยสีเขียวทั้งหมด เมืองและพื้นที่เกษตรดูเหมือนเป็นเพียงช่องว่างเล็ก ๆ ระหว่างภูเขา จึงน่าจะจัดอันดับได้ไม่ยากว่าอำเภอใดมีป่าหนาแน่นที่สุด

แต่พอเปิดข้อมูลทางการกลับพบว่า คำถามนี้ยังไม่มีตารางสำเร็จรูปให้หยิบชื่ออันดับหนึ่งมาใช้ได้ทันที

พื้นที่ป่ากับป่าสงวนไม่ใช่ตัวเลขเดียวกัน

ก่อนเปรียบเทียบต้องแยกคำว่า สภาพพื้นที่ป่าไม้ ออกจาก เขตป่าสงวนแห่งชาติ เพราะอย่างแรกหมายถึงพื้นที่ซึ่งตรวจพบสภาพป่าตามหลักเกณฑ์ของกรมป่าไม้ ส่วนอย่างหลังเป็นเขตที่กำหนดขึ้นตามกฎหมาย ภายในแนวเขตป่าสงวนอาจมีชุมชน พื้นที่เกษตร หรือบริเวณที่ไม่ได้มีเรือนยอดไม้ปกคลุมเต็มพื้นที่ก็ได้

ดังนั้น อำเภอที่มีเขตป่าสงวนกว้างที่สุดไม่จำเป็นต้องเป็นอำเภอที่มีสภาพป่าสมบูรณ์ที่สุด และคำว่า “รักษาป่าได้สมบูรณ์” ก็ต้องพิจารณาการเปลี่ยนแปลงหลายปี ไม่ใช่ดูพื้นที่คงเหลือเพียงปีเดียว

อันดับที่ยังขาดการคำนวณระดับอำเภอ

ชุดข้อมูลสาธารณะของกรมป่าไม้มีข้อมูลสภาพพื้นที่ป่าไม้รายปีและตารางรายจังหวัด รวมถึงข้อมูลเขตป่าสงวนแห่งชาติ แต่ชุดที่เผยแพร่ให้ดาวน์โหลดทั่วไปไม่ได้จัดอันดับสัดส่วนป่าครบทุกอำเภอทั่วประเทศไว้โดยตรง

ถ้าจะหาอันดับอย่างเคร่งครัด ต้องนำชั้นข้อมูลสภาพป่าปีเดียวกันมาซ้อนกับแนวเขตการปกครองทุกอำเภอ แล้วคำนวณว่า พื้นที่ป่าภายในอำเภอ ÷ พื้นที่อำเภอทั้งหมด × 100 จากนั้นจึงตรวจพื้นที่ทับซ้อน แหล่งน้ำ และความคลาดเคลื่อนของแนวเขตอีกครั้ง

คำว่า “พื้นที่ป่าต่อตารางกิโลเมตร” จึงควรเขียนเป็น ร้อยละของพื้นที่อำเภอที่เป็นป่า เพราะหนึ่งตารางกิโลเมตรจะมีพื้นที่ป่าได้สูงสุดหนึ่งตารางกิโลเมตร ตัวชี้วัดนี้ไม่เหมือนกับการถามว่าอำเภอใดมีเนื้อที่ป่ารวมมากที่สุด อำเภอขนาดใหญ่ย่อมได้เปรียบในการวัดแบบหลัง

พื้นที่ตัวเต็งอยู่ตามแนวป่าตะวันตก

เมื่อดูจากขนาดพื้นที่ ความต่อเนื่องของผืนป่า และเขตคุ้มครองที่ครอบคลุมกว้าง อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก เป็นหนึ่งในตัวเต็งที่เด่นที่สุด พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาและป่าต่อเนื่องกับแนวชายแดนเมียนมา อีกทั้งยังมีเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางและป่าสงวนแห่งชาติป่าแม่กลองกับป่าอุ้มผางอยู่ในพื้นที่

อย่างไรก็ตาม หลักฐานที่เข้าถึงได้ยังไม่เพียงพอให้ประกาศว่าอุ้มผางเป็น “อันดับหนึ่งของประเทศไทย” อย่างเป็นทางการ เพราะยังต้องคำนวณด้วยวิธีเดียวกันกับอำเภอป่าหนาแน่นแห่งอื่น เช่น อำเภอในแม่ฮ่องสอน กาญจนบุรี เพชรบุรี และพื้นที่ภูเขาทางภาคเหนือ

คำตอบที่ซื่อตรงที่สุดในตอนนี้จึงเป็นว่า อุ้มผางอยู่ในกลุ่มตัวเต็งอย่างชัดเจน แต่ประเทศไทยยังไม่มีอันดับรายอำเภอจากกรมป่าไม้ที่เผยแพร่พร้อมรับรองชื่อผู้ชนะ หากพบรายชื่อที่ฟันธงทันทีโดยไม่ระบุปี ชั้นข้อมูล และสูตรคำนวณ ควรตรวจที่มาก่อนนำไปอ้างต่อ

ป่าคงอยู่ไม่ได้เพราะตัวเลขเพียงอย่างเดียว

พื้นที่สีเขียวจำนวนมากอาจเกิดจากภูมิประเทศสูงชัน การเข้าถึงยาก และการอยู่ภายใต้เขตคุ้มครอง แต่การรักษาป่าในระยะยาวยังต้องพึ่งการลาดตระเวน การป้องกันไฟป่า การจัดการที่ดิน และความร่วมมือกับชุมชนที่อาศัยอยู่กับผืนป่ามานาน

อันดับจึงเป็นเพียงประตูบานแรก สิ่งที่น่าติดตามมากกว่าคืออำเภอใดรักษาพื้นที่ป่าเดิมไว้ได้ต่อเนื่อง อำเภอใดมีป่าฟื้นกลับมา และพื้นที่ใดกำลังสูญเสียป่าแม้ตัวเลขรวมยังดูสูง การเปิดชั้นข้อมูลรายอำเภอและวิธีคำนวณให้ตรวจสอบได้ จะทำให้คำว่า “รักษาป่าได้ดีที่สุด” มีความหมายมากกว่าการมองพื้นที่สีเขียวบนแผนที่เพียงภาพเดียว