ร้านเก่าหายจากตลาด ราคาของอาจตามมา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาเดินตลาด คนส่วนใหญ่มักจำร้านที่ซื้อประจำได้ก่อนจำชื่อของตลาดเสียอีก ร้านผลไม้ที่เลือกของให้ ร้านกับข้าวที่รู้ว่าลูกค้าชอบรสแบบไหน หรือแผงเล็ก ๆ ที่แวะแล้วได้ของครบในเวลาไม่กี่นาที สิ่งเหล่านี้ทำให้ตลาดมีชีวิตมากกว่าการเป็นเพียงพื้นที่วางสินค้า

ปัญหาคือร้านเหล่านี้ไม่ได้อยู่ได้ด้วยจำนวนคนเดินเพียงอย่างเดียว ค่าเช่า ค่าแรง ค่าน้ำค่าไฟ ของเสีย และค่าขนส่งต้องถูกจ่ายแม้วันที่ลูกค้าน้อยลง หากต้นทุนพื้นที่สูงขึ้นในช่วงที่ยอดขายไม่โต ร้านเก่าที่เคยประคองตัวมานานอาจเริ่มลดขนาด ย้ายไปมุมที่ถูกกว่า หรือค่อย ๆ ปิดไปโดยที่ผู้ซื้อไม่ได้เห็นต้นเหตุทั้งหมด

ช่องว่างในตลาดบอกอะไรได้มากกว่าที่คิด

กรณีตลาด อ.ต.ก.สะท้อนภาพนี้ได้ชัดขึ้น รายงานของประชาชาติธุรกิจเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2569 ระบุว่า สัญญาเช่าพื้นที่กำลังเข้าสู่ช่วงเจรจารอบใหม่ และค่าเช่าอาจถูกประเมินใหม่ตามราคาประเมินของกรมธนารักษ์ในปี 2570 ขณะเดียวกันผู้ค้าบางรายให้ข้อมูลว่ายอดขายลดลงมากกว่า 50–60% และจำนวนร้านค้าในตลาดลดลงไปราว 40% ตัวเลขหลังเป็นคำบอกเล่าจากผู้ค้า ไม่ใช่การสำรวจร้านค้าทั้งตลาด จึงควรอ่านในฐานะภาพสะท้อนจากพื้นที่จริง

รายละเอียดที่น่าสนใจคือร้านผลไม้รายหนึ่งเคยเช่าพื้นที่ด้านหน้า 2 ล็อกในราคา 20,000 บาทต่อล็อกต่อเดือน ก่อนย้ายไปด้านหลังและลดเหลือ 1 ล็อกในราคา 10,000 บาทต่อล็อกต่อเดือน เพื่อให้รายได้ยังพอประคองกิจการได้ เรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าผู้ค้าทุกร้านจ่ายในอัตราเดียวกัน แต่ทำให้เห็นว่าค่าเช่าไม่ใช่ตัวเลขที่อยู่ไกลจากชีวิตประจำวันของคนขายเลย

ช่องว่างที่เพิ่มขึ้นจึงไม่ได้หมายถึงแค่บรรยากาศเงียบลง หากร้านที่หายไปเป็นร้านประจำซึ่งเคยช่วยดึงลูกค้าและสร้างความหลากหลายให้ตลาด ร้านที่เหลือก็ต้องแบ่งลูกค้าจำนวนน้อยลงกันเอง การเดินตลาดอาจยังดูมีผู้คน แต่ประสบการณ์ของผู้ซื้อเปลี่ยนไปแล้ว เพราะบางอย่างต้องเดินหาไกลขึ้น หรือไม่มีให้เลือกเหมือนเดิม

ค่าเช่ากลายเป็นต้นทุนที่ขายไม่ออก

ค่าเช่ามีลักษณะเป็นต้นทุนคงที่ ร้านจะขายดีหรือขายได้น้อยก็ต้องจ่ายตามสัญญา สมมติร้านหนึ่งมีค่าใช้จ่ายคงที่เดือนละ 30,000 บาท หากขายสินค้าได้ 3,000 ชิ้น ต้นทุนส่วนนี้เท่ากับ 10 บาทต่อชิ้น แต่ถ้ายอดขายเหลือ 1,500 ชิ้น ต้นทุนค่าเช่าและค่าใช้จ่ายคงที่จะกระจายเป็น 20 บาทต่อชิ้นทันที ตัวเลขนี้เป็นเพียงตัวอย่างเพื่ออธิบายกลไก ไม่ใช่ต้นทุนจริงของร้านใด

เมื่อจำนวนชิ้นที่ขายลดลง ค่าเช่าเดิมจะหนักขึ้นโดยอัตโนมัติ ต่อให้เจ้าของร้านไม่ได้ขึ้นราคาทันที กำไรที่เคยเหลือก็จะถูกดึงไปชดเชยค่าใช้จ่ายคงที่มากขึ้น ร้านจึงมีทางเลือกไม่กี่ทาง คือยอมกำไรน้อยลง ปรับขนาดหรือประเภทสินค้า ลดเวลาขาย ลดแรงงาน หรือส่งต้นทุนบางส่วนไปยังราคาสินค้า

การส่งผ่านต้นทุนไม่ได้เกิดขึ้นเต็มจำนวนทุกครั้ง เพราะผู้ซื้อมีทางเลือกและตลาดมีการแข่งขัน ร้านที่ขึ้นราคาแรงเกินไปอาจเสียลูกค้าให้แผงข้าง ๆ หรือให้ซูเปอร์มาร์เก็ตและช่องทางออนไลน์ ดังนั้นผู้ค้ารายย่อยจำนวนมากจึงต้องอยู่ตรงกลางระหว่างการรักษาราคาให้ลูกค้ารับได้กับการรักษารายได้ให้พอจ่ายค่าใช้จ่าย

นี่คือเหตุผลที่ค่าเช่าแพงอาจไม่ปรากฏบนป้ายราคาในวันแรก แต่อาจปรากฏในรูปอื่น เช่น ปริมาณที่ลดลง การเลือกสินค้าที่แคบลง การใช้วัตถุดิบที่เก็บได้นานกว่า หรือการตัดสินใจไม่รับสินค้าที่มีของเสียสูง สิ่งเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่าร้านค้าทุกร้านจะทำแบบเดียวกัน เพียงแต่เป็นแรงกดดันที่เกิดขึ้นได้เมื่อยอดขายไม่พอกับต้นทุน

ผู้ซื้อได้รับผลกระทบผ่านหลายทาง

ทางแรกคือราคาที่ค่อย ๆ ขยับขึ้น ค่าเช่าเป็นเพียงหนึ่งในต้นทุน ไม่ใช่สาเหตุเดียวของราคาสินค้า ราคาหน้าร้านยังขึ้นกับราคาจากผู้ผลิต ค่าขนส่ง ค่าแรง ค่าไฟ และของเสียด้วย แต่ถ้าต้นทุนพื้นที่สูงขึ้นในช่วงที่ยอดขายอ่อนแรง ผู้ค้าจะมีเหตุผลมากขึ้นในการปรับราคา หรือไม่ก็ลดส่วนลดและโปรโมชันที่เคยให้ลูกค้าประจำ

ทางที่สองคือทางเลือกของผู้ซื้อลดลง ร้านเก่ามักมีสินค้าหลายระดับราคาและมีความรู้เฉพาะตัว บางร้านรู้แหล่งวัตถุดิบ บางร้านช่วยคัดของให้เหมาะกับจำนวนสมาชิกในบ้าน เมื่อร้านเหล่านี้หายไป ผู้ซื้ออาจยังหาของชนิดเดิมได้ แต่ต้องซื้อจากร้านที่อยู่ไกลกว่า แพ็กใหญ่กว่า หรือมีราคาต่อหน่วยสูงกว่า

ทางที่สามคือการแข่งขันในตลาดอ่อนลง ถ้าร้านลดจำนวนลงมาก ผู้ขายที่เหลืออาจไม่ได้มีแรงจูงใจเท่าเดิมในการรักษาราคาและบริการ เพราะผู้ซื้อมีตัวเลือกน้อยลง นี่เป็นผลกระทบที่มองไม่เห็นทันที แต่จะชัดขึ้นเมื่อคนเริ่มรู้สึกว่าต้องซื้อของจากจุดเดิมในราคาที่ต่อรองได้น้อยกว่า

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรสรุปว่าทุกครั้งที่ร้านปิด ราคาของต้องแพงขึ้นเสมอ บางพื้นที่อาจมีร้านใหม่เข้ามาแทน บางสินค้าอาจถูกลงเพราะผู้ขายเปลี่ยนแหล่งรับของ หรือผู้บริโภคย้ายไปซื้อช่องทางอื่น ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่การโยนความผิดให้ค่าเช่าเพียงตัวเดียว แต่คือการดูว่าค่าเช่าอยู่ในระดับที่สอดคล้องกับยอดขายจริงและบริการที่พื้นที่นั้นสร้างให้ผู้ค้าแค่ไหน

ตลาดจะอยู่รอดต้องรักษาทั้งร้านและคนซื้อ

รายงานอีกด้านระบุว่า อ.ต.ก.เผชิญภาระจากค่าเช่าพื้นที่ของการรถไฟแห่งประเทศไทย และมีการพูดถึงผลกระทบต่อผู้ค้าเมื่อค่าเช่าปรับขึ้น ตัวเลขจากข่าวย้อนหลังจึงช่วยให้เห็นโครงสร้างปัญหา แต่ไม่ควรนำตัวเลขของตลาดหนึ่งไปใช้แทนตลาดทั้งหมด เพราะแต่ละพื้นที่มีสัญญา ผังร้าน จำนวนคนเดิน และประเภทสินค้าไม่เหมือนกัน

ในมุมการบริหาร ตลาดที่ต้องการรักษาร้านเก่าอาจต้องดูมากกว่าค่าเช่ารายเดือน เช่น กำหนดค่าเช่าให้สัมพันธ์กับศักยภาพของโซน มีช่วงผ่อนปรนเมื่อยอดขายตก เปิดเผยค่าบริการส่วนกลางให้ชัด และประเมินว่าการขึ้นค่าเช่าจะทำให้ร้านว่างเพิ่มหรือไม่ หากพื้นที่แพงขึ้นแต่คนซื้อไม่ได้เพิ่ม รายได้รวมของตลาดอาจไม่ได้ดีขึ้น เพราะร้านทยอยออกและผู้ซื้อก็ลดการมาใช้บริการ

การแก้ปัญหาจึงไม่ใช่การบังคับให้ร้านอยู่ต่อทุกแห่ง หรือปล่อยให้ผู้ซื้อเป็นคนรับภาระทั้งหมด แต่ต้องหาจุดที่ร้านยังมีโอกาสทำกำไร ตลาดยังมีร้านหลากหลาย และผู้ซื้อยังรู้สึกว่าการเดินทางไปซื้อคุ้มค่า ตลาดที่มีแต่พื้นที่สวยขึ้น แต่ร้านประจำหายไปเรื่อย ๆ อาจกำลังผลักต้นทุนกลับไปหาคนซื้อโดยไม่รู้ตัว

สุดท้ายแล้ว ค่าเช่าที่แพงไม่ได้สะท้อนกลับมาเป็นราคาของในรูปแบบเดียวเสมอไป บางครั้งมาเป็นราคาที่สูงขึ้น บางครั้งมาเป็นปริมาณที่น้อยลง ตัวเลือกที่ลดลง หรือระยะทางที่ผู้ซื้อต้องเดินทางเพิ่มขึ้น ร้านเก่าแต่ละร้านจึงไม่ได้เป็นเพียงผู้เช่าหนึ่งล็อก หากเป็นส่วนหนึ่งของการแข่งขัน ความไว้ใจ และความสะดวกที่ตลาดมอบให้คนซื้อ