เปิดสรีระสุดล้ำของหมึกยักษ์ ทำไมต้องมี 3 หัวใจ และเลือดเป็นสีฟ้า

  ในโลกใต้ผืนน้ำอันมืดมิดและหนาวเย็น มีสิ่งมีชีวิตชนิดหนึ่งที่ระบบร่างกายดูแปลกแยกราวกับหลุดมาจากต่างดาว ทั้งการมีหัวใจถึงสามดวง ของเหลวหล่อเลี้ยงชีวิตที่มีสีฟ้าสดใส รวมถึงหนวดแขนที่สามารถคิดและตัดสินใจได้ด้วยตัวเอง ความพิศวงทางสรีรวิทยาของ "หมึกสาย" หรือหมึกยักษ์นี้ ไม่ได้เกิดขึ้นเพื่อความแปลกประหลาด แต่เป็นผลลัพธ์ของวิวัฒนาการชั้นยอดที่ช่วยให้สัตว์ไร้กระดูกและไร้เกราะป้องกันตัว สามารถเอาชีวิตรอดในทะเลลึกมาได้อย่างยาวนาน

ระบบปั๊มเลือด 3 หัวใจ กับจังหวะหยุดเต้นยามแหวกว่าย

        มนุษย์และสัตว์ส่วนใหญ่มีหัวใจเพียงดวงเดียวในการสูบฉีดเลือดไปทั่วร่าง แต่สำหรับหมึกแล้ว ระบบหมุนเวียนโลหิตถูกแบ่งหน้าที่ออกเป็น 3 ส่วนอย่างชัดเจน:

• หัวใจเหงือก 2 ดวง (Branchial Hearts): ตั้งอยู่บริเวณโคนเหงือกทั้งสองข้าง ทำหน้าที่สูบฉีดเลือดที่ขาดออกซิเจนเข้าไปยังเหงือก เพื่อรับออกซิเจนจากมวลน้ำทะเล

• หัวใจหลัก 1 ดวง (Systemic Heart): ทำหน้าที่รับเลือดที่อุดมไปด้วยออกซิเจนจากเหงือก แล้วสูบฉีดกระจายไปหล่อเลี้ยงอวัยวะและเนื้อเยื่อทั่วทั้งร่างกาย

• การหยุดเต้นขณะว่ายน้ำ: ความน่าทึ่งคือ เมื่อหมึกใช้แรงขับเคลื่อนด้วยการพ่นน้ำออกจากลำตัวเพื่อว่ายน้ำอย่างรวดเร็ว หัวใจหลักของมันจะหยุดเต้นชั่วคราว ส่งผลให้พวกมันเหนื่อยล้าได้ง่ายและสูญเสียพลังงานมหาศาล นี่จึงเป็นสาเหตุที่ทำให้หมึกส่วนใหญ่มักเลือกใช้หนวดค่อยๆ คลานไปตามพื้นทรายมากกว่าการว่ายน้ำตลอดเวลา

  

เลือดสีฟ้าจากแร่ทองแดง กลยุทธ์เอาชีวิตรอดในน้ำเย็น

        สาเหตุที่เลือดของมนุษย์เป็นสีแดง เพราะเราใช้โปรตีน "ฮีโมโกลบิน" ที่มี ธาตุเหล็ก เป็นแกนหลักในการจับและลำเลียงออกซิเจน แต่หมึกกลับวิวัฒนาการไปอีกทางหนึ่ง:

• ฮีโมไซยานิน (Hemocyanin): หมึกใช้โปรตีนฮีโมไซยานิน ซึ่งมี ทองแดง เป็นองค์ประกอบหลัก เมื่อสารตัวนี้ทำปฏิกิริยากับออกซิเจน จะสะท้อนแสงออกมาเป็นของเหลว "สีฟ้า"

• ข้อได้เปรียบในทะเลลึก: การใช้ทองแดงช่วยให้ระบบขนส่งออกซิเจนทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดในสภาพแวดล้อมที่อุณหภูมิต่ำ มีความดันสูง และมีปริมาณออกซิเจนละลายในน้ำเบาบาง ซึ่งสภาวะเช่นนี้ฮีโมโกลบินแบบมนุษย์จะทำงานได้ยากลำบากมาก

  

แขนทั้งแปดที่คิดได้เอง และสุดยอดศิลปะการพรางตัว

        นอกเหนือจากหัวใจและเลือดแล้ว หมึกยังมีระบบสั่งการที่กระจายตัวอยู่อย่างน่าอัศจรรย์:

• เซลล์ประสาทตามหนวด: ระบบประสาทมากกว่าครึ่งหนึ่งของหมึกไม่ได้อยู่ที่สมองส่วนกลาง แต่อยู่ตามแขนทั้ง 8 ข้าง ทำให้หนวดแต่ละเส้นสามารถรับสัมผัส สำรวจสภาพแวดล้อม ชิมรส และเคลื่อนไหวได้ด้วยตัวเองอย่างอิสระ

• การพรางตัวระดับสูง: เพื่อชดเชยการเป็นสัตว์เนื้อนุ่มที่ไร้เปลือกแข็ง หมึกจึงมีเซลล์เม็ดสีใต้ผิวหนังที่สามารถเปลี่ยนสี ลวดลาย และปรับผิวสัมผัสให้เรียบหรือขรุขระ จนกลมกลืนไปกับแนวปะการัง ทราย หรือโขดหินได้ภายในเสี้ยววินาที

        ความอัศจรรย์ของหมึกสาย ทั้งหัวใจ 3 ดวง เลือดสีฟ้า และระบบประสาทที่แยกส่วน คือภาพสะท้อนของการปรับตัวที่ไร้ขีดจำกัดของธรรมชาติ ภายใต้รูปลักษณ์ที่ดูคล้ายเอเลี่ยนจากนอกโลก แท้จริงแล้วคือสิ่งมีชีวิตร่วมดาวที่ธรรมชาติได้บรรจงออกแบบกลไกทุกชิ้นส่วนขึ้นมา เพื่อเปลี่ยนร่างกายที่บอบบางให้อยู่รอดได้อย่างสง่างามในโลกใต้สมุทร