ขนบนร่างกายมนุษย์มีไว้ทำไม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ขนตามแขน ขา รักแร้ หรือใบหน้าอาจดูเหมือนส่วนเกิน โดยเฉพาะเมื่อเทียบกับสัตว์ที่มีขนหนาไว้รับมืออากาศหนาว มนุษย์มีขนบางและสั้นกว่ามาก จนชวนให้สงสัยว่าร่างกายยังเก็บขนเหล่านี้ไว้ทำไม

ความจริงคือขนไม่ได้มีหน้าที่เดียว และขนแต่ละตำแหน่งก็มีประโยชน์ไม่เหมือนกัน เส้นผม ขนคิ้ว ขนตา ขนจมูก และขนอ่อนทั่วร่างกาย ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของระบบผิวหนังที่ช่วยป้องกัน รับความรู้สึก และดูแลสมดุลของร่างกาย

ขนคือเครื่องตรวจจับเล็ก ๆ บนผิวหนัง

บริเวณรอบรูขุมขนมีปลายประสาทอยู่ เมื่อเส้นขนถูกลม แมลง หรือวัตถุเล็ก ๆ ปัดผ่าน การเคลื่อนไหวจะส่งแรงไปยังรูขุมขน ทำให้เรารับรู้สิ่งที่แตะผิวได้ก่อนที่สิ่งนั้นจะสัมผัสผิวอย่างเต็มที่

ขนอ่อนจึงช่วยเพิ่มความไวต่อการสัมผัส ลองสังเกตเวลามดเดินผ่านแขน บางครั้งเรารู้ตัวจากการขยับของเส้นขนก่อนจะเห็นตัวมดเสียอีก

ขนบางตำแหน่งทำหน้าที่เป็นด่านหน้า

ขนคิ้วช่วยเบี่ยงเหงื่อและน้ำไม่ให้ไหลเข้าตาง่าย ขนตาช่วยลดโอกาสที่ฝุ่นหรือเศษเล็ก ๆ จะเข้าถึงดวงตา ส่วนขนจมูกช่วยดักอนุภาคแปลกปลอมบางส่วนก่อนผ่านลึกเข้าไปในทางเดินหายใจ

เส้นผมยังช่วยบังแสงแดดและลดการสัมผัสรังสีอัลตราไวโอเลตโดยตรงบางส่วน แม้จะไม่สามารถใช้แทนหมวกหรือครีมกันแดดได้ทั้งหมดก็ตาม

ขนช่วยรักษาความร้อนได้จริงแต่ไม่เก่งเท่าสัตว์

เมื่ออากาศเย็น กล้ามเนื้อเล็ก ๆ ที่ติดกับรูขุมขนจะหดตัว ทำให้ขนตั้งและเกิดอาการขนลุก ในสัตว์ที่มีขนหนา กลไกนี้ช่วยกักชั้นอากาศอุ่นไว้ใกล้ผิวหนังได้อย่างมีประสิทธิภาพ

มนุษย์ยังมีกลไกเดียวกัน แต่ขนตามร่างกายของเราบางเกินกว่าจะเป็นฉนวนชั้นเยี่ยม อาการขนลุกจึงเป็นเหมือนระบบเก่าที่ยังทำงานอยู่ ส่วนเส้นผมบนศีรษะมีบทบาทด้านความร้อนเด่นกว่า เพราะช่วยลดความร้อนจากแสงอาทิตย์ที่ตกลงบนหนังศีรษะ และชะลอการสูญเสียความร้อนออกจากศีรษะได้บางส่วน

รูขุมขนยังเกี่ยวข้องกับการซ่อมแซมผิว

ประโยชน์ไม่ได้อยู่เฉพาะเส้นขนที่มองเห็น ภายในรูขุมขนมีเซลล์และโครงสร้างที่เกี่ยวข้องกับการสร้างผิวใหม่ งานด้านชีววิทยาของผิวหนังพบว่าเซลล์จากรูขุมขนสามารถมีส่วนช่วยซ่อมแซมชั้นผิวเมื่อเกิดบาดแผลได้

ดังนั้นคำตอบตรง ๆ คือ ขนมีไว้ช่วยรับสัมผัส ป้องกันบางส่วน ควบคุมความร้อน และสนับสนุนการซ่อมแซมผิว แต่ประโยชน์แตกต่างกันตามตำแหน่ง ขนตากับขนแขนไม่ได้ทำงานเหมือนกัน และขนของมนุษย์ไม่ได้จำเป็นต่อการรักษาความอบอุ่นเท่าขนของสัตว์หลายชนิด

โกนขนแล้วร่างกายจะเสียหน้าที่หรือไม่

โดยทั่วไป การโกนตัดเฉพาะเส้นขนส่วนที่พ้นผิวออก ไม่ได้ถอนรูขุมขนหรือทำลายระบบควบคุมอุณหภูมิของร่างกายทั้งหมด คนจึงสามารถโกนหรือตัดขนได้ตามความสะดวก เพียงระวังแผล การระคายเคือง และขนคุด

ส่วนความเชื่อที่ว่าโกนแล้วขนจะหนาหรือเพิ่มจำนวนขึ้นนั้น เกิดจากปลายขนที่ถูกตัดมีหน้าตัดทู่ พองอกใหม่จึงอาจดูเข้มและแข็งกว่าเดิมชั่วคราว ไม่ได้หมายความว่าการโกนสร้างรูขุมขนใหม่ขึ้นมา

หากขนขึ้นมากผิดปกติ ขนร่วงเป็นหย่อม หรือรูปแบบการขึ้นเปลี่ยนรวดเร็วพร้อมอาการอื่น ควรปรึกษาแพทย์ เพราะการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจสัมพันธ์กับฮอร์โมน ยาบางชนิด หรือโรคผิวหนัง ไม่ใช่เพียงเรื่องความสวยงามอย่างเดียว