ลองวัดความยาวของชีวิตกับเวลาของโลก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองนึกถึงของที่อยู่รอบตัวเรา โทรศัพท์เครื่องหนึ่งอาจใช้งานสามหรือสี่ปี รถคันหนึ่งอยู่กับครอบครัวสิบกว่าปี บ้านหลังเดิมอาจส่งต่อถึงรุ่นลูก ส่วนต้นไม้ใหญ่หน้าวัดอาจเห็นผู้คนเกิด เติบโต และจากไปหลายรุ่นโดยยังยืนอยู่ที่เดิม

ช่วงเวลาหลายสิบปีจึงอาจดูยาวมากจากข้างในชีวิต แต่ทันทีที่นำไปวางข้างอายุของสิ่งอื่น มาตรวัดแบบเดิมก็แทบใช้ไม่ได้ คำว่า “นาน” ของมนุษย์กับคำว่า “นาน” ของโลกเป็นคนละขนาดกันอย่างสิ้นเชิง

เริ่มจากช่วงชีวิตหนึ่งของมนุษย์

องค์การอนามัยโลกรายงานว่า อายุคาดเฉลี่ยแรกเกิดของประชากรโลกในปี 2021 อยู่ที่ 71.4 ปี ตัวเลขนี้ไม่ใช่คำทำนายว่าแต่ละคนจะมีชีวิตเท่ากัน แต่เป็นค่าเฉลี่ยที่คำนวณจากอัตราการเสียชีวิตในแต่ละช่วงวัยของประชากรทั่วโลก

ถ้าสมมติให้ชีวิตหนึ่งยาวประมาณ 71 ปี เราจะมีเวลาราว 26,000 วัน นอนหลับประมาณหนึ่งในสาม เหลือช่วงตื่นประมาณ 17,000 วัน และส่วนหนึ่งยังต้องถูกแบ่งให้การเดินทาง งานบ้าน การรอคอย และหน้าที่จำเป็นต่างๆ เวลาที่เลือกใช้ได้อย่างอิสระจึงน้อยกว่าจำนวนปีบนปฏิทินมาก

ต้นไม้หนึ่งต้นอาจมองเห็นมนุษย์ผ่านไปหลายสิบรุ่น

อุทยานแห่งชาติเกรตเบซินของสหรัฐฯ ระบุว่า สนบริสเซิลโคนเป็นหนึ่งในต้นไม้มีชีวิตที่เก่าแก่ที่สุด มีต้นหนึ่งซึ่งตรวจอายุได้ 5,065 ปี หากเทียบกับชีวิต 71.4 ปี ต้นไม้ต้นนั้นมีอายุยาวกว่าประมาณ 71 เท่า

นั่นหมายความว่า หากคนแต่ละรุ่นมีช่วงชีวิตเท่าค่าเฉลี่ยโลก ต้นไม้ต้นเดียวอาจครอบคลุมชีวิตมนุษย์ต่อกันมากกว่าเจ็ดสิบรุ่น สิ่งที่เราเรียกว่า “ทั้งชีวิต” จึงเป็นเพียงราว 1.4 เปอร์เซ็นต์ของอายุต้นไม้โบราณต้นหนึ่ง

อาคารเก่าก็ทำให้เห็นภาพคล้ายกัน บ้านที่ดูทรุดโทรมเมื่อผ่านไปหนึ่งศตวรรษอาจมีอายุยาวกว่าชีวิตเฉลี่ยของคนหนึ่งคนแล้ว ส่วนโบราณสถานซึ่งตั้งอยู่มาหลายร้อยปีไม่ได้เป็นเพียงของเก่า แต่เป็นพื้นที่ที่ผู้คนจำนวนมากเคยเชื่อว่าตัวเองกำลังใช้ชีวิตอยู่ใน “ปัจจุบัน” เช่นเดียวกับเรา

บนปฏิทินของโลก เราปรากฏขึ้นไม่ถึงหนึ่งวินาที

NASA อธิบายว่าโลกและระบบสุริยะก่อตัวขึ้นเมื่อประมาณ 4.6 พันล้านปีก่อน หากย่ออายุของโลกทั้งหมดให้เหลือหนึ่งปี ชีวิตเฉลี่ย 71.4 ปีจะกินเวลาประมาณครึ่งวินาทีเท่านั้น คนหนึ่งคนจึงเหมือนประกายสั้นๆ ก่อนถึงเที่ยงคืนของวันที่ 31 ธันวาคม

ถ้าย้อนจากชีวิตรายบุคคลไปถึงมนุษย์ทั้งสายพันธุ์ ภาพก็ยังเล็กมาก NASA ระบุว่ามนุษย์มีอยู่เพียงไม่กี่แสนปี ขณะที่สิ่งมีชีวิตบนโลกอาจมีมาราว 3.8 พันล้านปี เราไม่ได้อยู่บนโลกมาตั้งแต่ต้น แต่เป็นสมาชิกที่มาถึงค่อนข้างท้ายเรื่อง

โลกเองก็ยังไม่ใช่สิ่งเก่าแก่ที่สุด NASA ประเมินว่าเอกภพมีอายุราว 13.8 พันล้านปี ถ้าย่อประวัติเอกภพให้เป็นหนึ่งปี ชีวิตมนุษย์ 71.4 ปีจะยาวเพียงประมาณ 0.16 วินาที สั้นกว่าช่วงกะพริบตาตามธรรมชาติของคนจำนวนมากเสียอีก

สั้นมากไม่ได้แปลว่าเล็กน้อย

ข้อสรุปตรงไปตรงมาคือ ชีวิตของเราสั้นอย่างแทบมองไม่เห็นในมาตราส่วนของโลกและเอกภพ ต่อให้มีอายุถึงหนึ่งร้อยปี ความแตกต่างก็ไม่ได้ทำให้เสี้ยวเวลานั้นใหญ่ขึ้นอย่างมีนัยสำคัญบนปฏิทินจักรวาล

อย่างไรก็ตาม คุณค่าของชีวิตไม่ได้วัดด้วยการเอาชนะอายุของภูเขา ต้นไม้ หรือดวงดาว เพลงหนึ่งเพลงอาจยาวไม่กี่นาทีแต่เปลี่ยนอารมณ์ของคนได้ คำพูดไม่กี่วินาทีอาจติดอยู่ในใจใครบางคนหลายสิบปี และเวลาหนึ่งบ่ายที่เราให้ลูกหรือพ่อแม่อาจกลายเป็นความทรงจำซึ่งถูกส่งต่อไปอีกนานกว่าตัวเรา

การรู้ว่าชีวิตสั้นจึงไม่จำเป็นต้องพาไปสู่ความกลัว สิ่งที่ควรเปลี่ยนอาจเป็นลำดับความสำคัญ เราอาจเลิกเลื่อนเรื่องสำคัญเพียงเพราะคิดว่ายังมีเวลาเสมอ ลดเวลาที่เสียไปกับความขัดแย้งซึ่งไม่มีความหมาย และใส่ใจกับคนตรงหน้าให้มากขึ้น

เมื่อมองจากระดับเอกภพ ไม่มีใครมีเวลามากนัก แต่ในระดับของมนุษย์ หนึ่งวันยังยาวพอสำหรับการขอโทษ เริ่มทำสิ่งที่อยากทำ ดูแลร่างกาย กอดคนในบ้าน หรือสร้างบางอย่างซึ่งจะอยู่ต่อหลังจากเราจากไป ชีวิตอาจเป็นเพียงเศษเสี้ยวของวินาทีบนปฏิทินโลก แต่ เรายังเลือกได้ว่าจะใช้เศษเสี้ยวนั้นอย่างไร