จังหวัดไหน EQ สูงสุดในไทย เปิดข้อมูลกรมสุขภาพจิต พร้อมแยกให้ชัดว่า 96.33% หมายถึงอะไร และทำไมยังฟันธงอันดับ 1 ไม่ได้

ถ้าถามว่า “จังหวัดไหนในประเทศไทยมี EQ สูงที่สุด?” หลายคนอาจคาดหวังว่าจะมีคำตอบเป็นจังหวัดอันดับ 1 พร้อมตัวเลขชัดเจน

แต่เมื่อย้อนดูข้อมูลของกรมสุขภาพจิตอย่างละเอียด กลับพบว่าคำถามนี้ต้องระวังเรื่อง “ตัวชี้วัด” มากกว่าที่คิด

ผลสำรวจเด็กไทยชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ปี 2564 ระบุว่า เด็กไทย 83.4% มีความฉลาดทางอารมณ์อยู่ในเกณฑ์ปกติขึ้นไป ส่วนอีก 16.6% อยู่ในกลุ่มที่ควรได้รับการพัฒนา

แต่รายงานฉบับล่าสุดไม่ได้สรุปออกมาเป็นการจัดอันดับจังหวัดว่า จังหวัดไหนเป็น “EQ อันดับ 1 ของประเทศไทย”

และนี่คือจุดที่ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจ

EQ คืออะไร?

กรมสุขภาพจิตอธิบายความฉลาดทางอารมณ์ หรือ EQ ว่าเกี่ยวข้องกับความสามารถในการเข้าใจและจัดการอารมณ์ของตัวเอง รวมถึงการมีมนุษยสัมพันธ์ การปรับตัว และการรับมือกับปัญหา

สำหรับประเทศไทย กรมสุขภาพจิตมีแบบประเมิน EQ สำหรับเด็กโดยเฉพาะ

ในการสำรวจปี 2564 ใช้ แบบประเมินความฉลาดทางอารมณ์เด็กอายุ 6–11 ปี ฉบับย่อสำหรับผู้ปกครอง ซึ่งพัฒนาโดยกรมสุขภาพจิต

ผลสำรวจล่าสุด เด็กไทย EQ เป็นอย่างไร?

ข้อมูลการสำรวจสถานการณ์ IQ และ EQ เด็กไทยชั้น ป.1 ประจำปี 2564 ของสถาบันราชานุกูล ระบุว่า

กลุ่มตัวอย่างในการประเมิน EQ มีจำนวน 23,276 คน

ตัวเลข 83.4% จึงเป็นข้อมูลระดับประเทศที่ชัดเจนที่สุดจากการสำรวจครั้งนี้

แต่ยังมีคำถามต่อว่า...

แล้วจังหวัดไหนล่ะ

ตัวเลข 96.33% ที่พบในข้อมูลระดับจังหวัด

เมื่อย้อนดูฐานข้อมูลตัวชี้วัดของกระทรวงสาธารณสุขในปีงบประมาณ 2560 จะพบข้อมูลรายจังหวัดที่น่าสนใจ

ในเขตสุขภาพที่ 1 จังหวัด แม่ฮ่องสอน มีเด็กที่ EQ อยู่ในเกณฑ์ปกติขึ้นไป 96.33%

จากกลุ่มตัวอย่าง 599 คน มี 577 คนที่อยู่ในเกณฑ์ดังกล่าว

คำนวณจากข้อมูลดังกล่าว

577 ÷ 599 × 100 = 96.33%

ตัวเลขนี้สูงกว่าค่าเฉลี่ยระดับประเทศ 83.4% จากการสำรวจปี 2564 อย่างไรก็ตาม ทั้งสองตัวเลข ไม่ควรนำมาเปรียบเทียบกันโดยตรง เพราะเป็นคนละปีและอยู่ภายใต้บริบทของการสำรวจที่ต่างกัน

แล้วแม่ฮ่องสอนคือจังหวัด EQ สูงสุดของไทยหรือไม่?

ยังสรุปแบบนั้นไม่ได้

นี่คือจุดสำคัญที่สุดของบทความ

ข้อมูล 96.33% เป็นข้อมูลของ ตัวชี้วัด “เด็กที่มี EQ อยู่ในเกณฑ์ปกติขึ้นไป” ในปีงบประมาณ 2560 และหน้า Health KPI ที่ตรวจสอบได้เป็นข้อมูลของ เขตสุขภาพที่ 1 ซึ่งประกอบด้วย 8 จังหวัด ได้แก่ เชียงใหม่ ลำพูน ลำปาง แพร่ น่าน พะเยา เชียงราย และแม่ฮ่องสอน

ในชุดข้อมูลนี้ แม่ฮ่องสอนมีตัวเลขสูงที่สุดใน 8 จังหวัดของเขตสุขภาพที่ 1 ที่แสดงอยู่

แต่การบอกว่า “สูงที่สุดในประเทศไทย” ต้องมีข้อมูลที่เปรียบเทียบจังหวัดทั้งประเทศด้วย Metric เดียวกัน ปีเดียวกัน และวิธีสำรวจเดียวกัน

ซึ่งหลักฐานที่ตรวจสอบได้จากแหล่งทางการที่ค้นพบ ยังไม่รองรับการกล่าวอ้างนั้น

เพราะ “EQ สูง” กับ “EQ ปกติขึ้นไป” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

อีกประเด็นที่คนมักเข้าใจผิดคือคำว่า EQ สูง

ตัวเลข 96.33% ไม่ได้หมายความว่า

“เด็กแม่ฮ่องสอนมีคะแนน EQ เฉลี่ย 96.33 คะแนน”

แต่หมายถึง

ร้อยละของเด็กกลุ่มตัวอย่างที่มีผลประเมิน EQ อยู่ในเกณฑ์ปกติขึ้นไป

นี่เป็นคนละ Metric กัน

กรมสุขภาพจิตเองก็แยกการวัด EQ ออกจาก IQ และใช้แบบประเมินเฉพาะด้านความฉลาดทางอารมณ์

ดังนั้น ถ้าจะเขียนข่าวหรือบทความว่า

“จังหวัดที่ EQ สูงที่สุด”

จำเป็นต้องระบุให้ชัดว่าเราหมายถึง

• คะแนน EQ เฉลี่ย
• ร้อยละเด็กที่ EQ ปกติขึ้นไป
• หรือสัดส่วนเด็กที่ผ่านเกณฑ์

ไม่อย่างนั้นตัวเลขเดียวกันอาจถูกตีความผิดได้

ที่น่าสนใจคือ EQ ไม่ได้หมายถึง “นิสัยดี” อย่างเดียว

ความฉลาดทางอารมณ์มีหลายองค์ประกอบ ไม่ได้วัดเพียงว่าเด็กเป็นคนอารมณ์ดีหรือเข้ากับคนอื่นง่าย

แนวคิดของกรมสุขภาพจิตครอบคลุมเรื่องการรู้จักอารมณ์ การควบคุมอารมณ์ การเห็นใจผู้อื่น การปรับตัว ความพยายาม และการอยู่ร่วมกับผู้อื่น

เพราะฉะนั้น การที่พื้นที่หนึ่งมีสัดส่วนเด็ก EQ ปกติขึ้นไปสูง จึงไม่ควรตีความต่อทันทีว่า

“คนจังหวัดนี้อารมณ์ดีที่สุดในประเทศ”

ข้อมูลไม่ได้บอกเช่นนั้น

สรุปแล้ว จังหวัดไหน EQ สูงสุดในไทย?

คำตอบแบบตรงไปตรงมาคือ

ยังไม่มีหลักฐานทางการล่าสุดที่เพียงพอให้ฟันธงว่า “จังหวัดใดคืออันดับ 1 ของประเทศไทยด้าน EQ”

สิ่งที่ยืนยันได้คือ ผลสำรวจเด็กไทยชั้น ป.1 ปี 2564 พบว่า 83.4% มี EQ อยู่ในเกณฑ์ปกติขึ้นไป

ส่วนข้อมูลรายจังหวัดในอดีตพบว่า แม่ฮ่องสอนมีสัดส่วนเด็ก EQ ปกติขึ้นไป 96.33% ในชุดข้อมูลปีงบประมาณ 2560 ของเขตสุขภาพที่ 1 ซึ่งเป็นตัวเลขที่น่าสนใจมาก แต่ ยังไม่ควรนำไปตั้งชื่อว่าเป็นจังหวัด EQ อันดับ 1 ของประเทศไทย

และนี่อาจเป็นคำตอบที่น่าสนใจกว่าการได้ “อันดับ 1” เสียอีก

เพราะเรื่อง EQ ไม่ได้อยู่ที่ว่า จังหวัดไหนชนะ

แต่อยู่ที่ว่า เรากำลังวัดอะไร และตัวเลขนั้นกำลังบอกอะไรเรากันแน่

Limitation / ข้อจำกัดข้อมูล

ข้อมูล EQ ของกรมสุขภาพจิตมีการสำรวจเป็นช่วง ๆ และเครื่องมือ กลุ่มอายุ ปีสำรวจ และตัวชี้วัดอาจแตกต่างกัน

ดังนั้น ไม่ควรนำข้อมูลคนละปีหรือคนละ Metric มาจัดอันดับรวมกัน

รายงานระดับประเทศปี 2564 เป็นหลักฐานล่าสุดที่ตรวจสอบได้สำหรับภาพรวม EQ เด็กไทยจากการสำรวจครั้งนั้น ขณะที่ข้อมูล 96.33% ของแม่ฮ่องสอนมาจากฐานตัวชี้วัดปีงบประมาณ 2560