โรงพยาบาลรัฐ 1 แห่งต้องใช้งบปีละเท่าไร ถึงจะดูแลคนทั้งจังหวัด ตัวเลขจริงอาจสูงกว่าที่หลายคนคิด

เวลาพูดถึงโรงพยาบาลประจำจังหวัด หลายคนอาจคิดว่างบประมาณหลัก ๆ ก็คือเงินเดือนหมอ พยาบาล ค่ายา และค่าไฟ แต่ในความเป็นจริง โรงพยาบาลขนาดใหญ่ต้องแบกรับค่าใช้จ่ายอีกจำนวนมาก ตั้งแต่ห้องฉุกเฉิน ห้องผ่าตัด เครื่องมือแพทย์ราคาแพง ห้องแล็บ ระบบออกซิเจน อาคารผู้ป่วย ระบบไฟฟ้า ไปจนถึงค่าดูแลผู้ป่วยที่ต้องนอนโรงพยาบาล

ดังนั้น หากสมมติว่าโรงพยาบาลรัฐแห่งหนึ่งต้องทำหน้าที่เป็นโรงพยาบาลหลักของประชาชนทั้งจังหวัด งบประมาณต่อปีอาจอยู่ในระดับ หลายร้อยล้านบาทไปจนถึงหลายพันล้านบาท ขึ้นอยู่กับจำนวนประชากรและระดับการรักษาที่โรงพยาบาลต้องรับผิดชอบ

ข้อมูลปีงบประมาณ 2569 ช่วยให้เห็นภาพได้ชัดขึ้น เพราะกรอบงบหลักประกันสุขภาพแห่งชาติสำหรับประชาชน 47.5 ล้านคน อยู่ที่ประมาณ 265,295 ล้านบาท โดยเฉพาะงบเหมาจ่ายรายหัวสำหรับบริการทางการแพทย์พื้นฐานอยู่ที่ 4,175.99 บาทต่อผู้มีสิทธิ 1 คนต่อปี และตัวเลขนี้ครอบคลุมค่าใช้จ่ายในส่วนเงินเดือนและค่าตอบแทนบุคลากรด้วย

แต่ตัวเลข 4,175.99 บาทไม่ได้หมายความว่าโรงพยาบาลจะได้รับเงินก้อนนี้ทั้งหมดต่อคน เพราะระบบสาธารณสุขมีการจัดสรรเงินหลายกองทุนและหลายรูปแบบ ขณะที่โรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขยังมีรายได้จากสิทธิอื่น เช่น ข้าราชการและประกันสังคม

ยิ่งไปกว่านั้น ในปี 2569 กระทรวงสาธารณสุขระบุว่าปัญหาสำคัญของโรงพยาบาลรัฐคือรายรับไม่สอดคล้องกับต้นทุนจริง โดยข้อมูลปี 2568 ระบุว่าโรงพยาบาลสังกัดกระทรวงสาธารณสุขดูแลประชากรบัตรทองถึง 87% แต่ได้รับเงินจากกองทุนบัตรทองประมาณ 64% ของงบส่วนดังกล่าว เฉลี่ยเพียง 2,618 บาทต่อประชากรบัตรทอง 1 คน ขณะที่หน่วยบริการกลุ่มอื่นได้รับเฉลี่ยสูงกว่ามาก

ถ้าลองคิดเป็นจังหวัด สมมติจังหวัดหนึ่งมีประชากรประมาณ 500,000 คน และโรงพยาบาลแห่งเดียวต้องเป็นศูนย์กลางหลักในการรักษา หากใช้ตัวเลข 4,175.99 บาทต่อคนเป็นเพียงฐานคำนวณเบื้องต้น จะเท่ากับประมาณ 2,088 ล้านบาทต่อปี

หากจังหวัดมีประชากร 1 ล้านคน ตัวเลขเดียวกันจะกลายเป็นประมาณ 4,176 ล้านบาทต่อปี

ส่วนจังหวัดที่มีประชากร 2 ล้านคน ตัวเลขจะขยับขึ้นไปประมาณ 8,352 ล้านบาทต่อปี

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขเหล่านี้ไม่ควรถูกตีความว่าเป็น “งบโรงพยาบาล” โดยตรง เพราะเงินสาธารณสุขถูกแบ่งไปตามประเภทบริการและหน่วยบริการ ไม่ได้เทเงินทั้งหมดให้โรงพยาบาลแห่งเดียว

อีกจุดที่ทำให้ค่าใช้จ่ายสูงขึ้นคือผู้ป่วยหนัก โรงพยาบาลจังหวัดไม่ได้รักษาเฉพาะไข้หวัดหรือโรคทั่วไป แต่ต้องรับผู้ป่วยฉุกเฉิน อุบัติเหตุ ผ่าตัด มะเร็ง โรคหัวใจ โรคไต ผู้ป่วยที่ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ และโรคที่ต้องใช้ยาเฉพาะทาง ซึ่งต้นทุนต่อรายสูงกว่าการตรวจรักษาทั่วไปหลายเท่า

สำหรับผู้ป่วยใน ปีงบประมาณ 2569 กระทรวงสาธารณสุขระบุว่ามีการเพิ่มงบสำหรับบริการผู้ป่วยในอีก 5,450 ล้านบาท รวมวงเงินบริการผู้ป่วยใน 93,329 ล้านบาท และวางอัตราการจ่ายที่ 8,350 บาทต่อหน่วยน้ำหนักสัมพัทธ์ที่ปรับแล้ว หรือ AdjRW ซึ่งสะท้อนว่าผู้ป่วยแต่ละรายมีความซับซ้อนและใช้ทรัพยากรไม่เท่ากัน

ดังนั้น หากถามว่า “โรงพยาบาลรัฐหนึ่งแห่งต้องมีงบเท่าไรถึงจะดูแลคนทั้งจังหวัด” คำตอบจึงไม่ใช่ 500 ล้านบาท หรือ 1,000 ล้านบาทแบบตายตัว

โรงพยาบาลขนาดเล็กที่รับผิดชอบพื้นที่ประชากรไม่มากอาจใช้งบระดับหลายร้อยล้านบาท ขณะที่โรงพยาบาลศูนย์หรือโรงพยาบาลจังหวัดขนาดใหญ่ที่มีห้องผ่าตัด ศูนย์อุบัติเหตุ เครื่องมือแพทย์ขั้นสูง และต้องรับผู้ป่วยจากหลายอำเภอ สามารถมีภาระงบประมาณระดับ หลายพันล้านบาทต่อปี

ที่สำคัญ งบประมาณไม่ได้หมดไปกับการซื้อยาเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงคน อาคาร เครื่องมือแพทย์ ห้องแล็บ ระบบไฟฟ้า น้ำประปา ออกซิเจน อาหารผู้ป่วย การซ่อมบำรุง และระบบสนับสนุนทั้งหมด

จึงอาจพูดได้ว่า หากต้องการให้โรงพยาบาลรัฐแห่งเดียวทำหน้าที่ดูแลประชาชนทั้งจังหวัดอย่างครบวงจร งบประมาณระดับ 1,000–5,000 ล้านบาทต่อปี อาจเป็นช่วงที่เริ่มเห็นภาพสำหรับจังหวัดขนาดกลางถึงใหญ่ แต่จังหวัดที่มีประชากรมากและมีโรงพยาบาลระดับตติยภูมิที่ต้องรับผู้ป่วยซับซ้อนจำนวนมาก อาจต้องใช้งบสูงกว่านี้มาก

และนี่คือเหตุผลว่าทำไมการดูเพียงตัวเลข “งบโรงพยาบาล” อาจไม่เพียงพอ เพราะโรงพยาบาลที่มีงบ 2,000 ล้านบาทกับโรงพยาบาลที่มีงบเท่ากัน อาจรับผิดชอบประชากรและภาระการรักษาที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง