เปิดงบประมาณสร้างถนน 1 กิโลเมตรในไทย ใช้เงินกันประมาณเท่าไหร่ ทำไมบางสายหลักสิบล้านแต่บางโครงการพุ่งหลักร้อยล้าน

เวลาเห็นโครงการสร้างถนนของภาครัฐ หลายคนอาจสงสัยว่าถนนหนึ่งกิโลเมตรต้องใช้งบประมาณเท่าไหร่กันแน่ เพราะบางโครงการใช้งบเพียงหลักสิบล้านบาท แต่บางโครงการกลับมีมูลค่าหลายร้อยล้านบาท ทั้งที่ระยะทางไม่ได้ต่างกันมากนัก

 

ความจริงแล้วไม่มีราคาตายตัวว่า “ถนน 1 กิโลเมตรต้องใช้เงินเท่านี้” เพราะราคาขึ้นอยู่กับว่าถนนนั้นมีกี่ช่องจราจร ต้องสร้างสะพานหรือไม่ ต้องถมดินมากแค่ไหน มีระบบระบายน้ำหรือไม่ รวมถึงต้องเวนคืนที่ดินหรือดำเนินงานในพื้นที่เมืองหรือเปล่า

 

ตัวอย่างโครงการจริงในปีงบประมาณ 2568 ช่วยให้เห็นภาพได้ค่อนข้างชัด

 

ถนนชนบท 1 กิโลเมตร อาจอยู่ในระดับไม่ถึง 10 ล้านบาท

 

กรมทางหลวงชนบทมีตัวอย่างโครงการก่อสร้างถนนสาย นม.3019 แยกทางหลวงหมายเลข 101 – บ้านมณีเจริญสุข จังหวัดน่าน ระยะทางประมาณ 2.05 กิโลเมตร โดยราคากลางอยู่ที่ประมาณ 18 ล้านบาท

 

หากนำงบประมาณมาเฉลี่ยตามระยะทาง จะอยู่ที่ประมาณ 8.8 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างของถนนลาดยางที่ไม่ได้มีโครงสร้างขนาดใหญ่จำนวนมาก จึงทำให้ต้นทุนต่อกิโลเมตรต่ำกว่าโครงการที่ต้องสร้างถนนหลายช่องจราจรหรือมีสะพานจำนวนมาก

 

แต่ตัวเลข 8–9 ล้านบาทจึงไม่ควรนำไปใช้เป็นราคามาตรฐานของถนนทุกสาย เพราะรายละเอียดงานแต่ละโครงการไม่เหมือนกัน

 

ถนนทางหลวง 4 ช่องจราจร ราคาสามารถขยับขึ้นเป็นหลัก 20 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดคือโครงการทางหลวงหมายเลข 2159 ช่วงชัยภูมิ–ห้วยยางดำ ซึ่งกรมทางหลวงระบุระยะทางก่อสร้าง 4.2 กิโลเมตร และใช้งบประมาณประมาณ 97 ล้านบาท

 

เมื่อนำมาหารกัน จะอยู่ที่ประมาณ 23.1 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

โครงการลักษณะนี้เป็นการพัฒนาทางหลวงเพื่อเพิ่มความสามารถในการรองรับการจราจรและเพิ่มความปลอดภัย จึงมีต้นทุนสูงกว่าถนนทั่วไป

 

ตรงนี้ทำให้เห็นว่าการเพิ่มมาตรฐานของถนนเพียงอย่างเดียวสามารถทำให้ต้นทุนต่อกิโลเมตรเพิ่มขึ้นได้มาก

 

ถนน 4 ช่องจราจรพร้อมสะพานหลายแห่ง ราคาสามารถกระโดดสูงกว่านั้นมาก

 

ตัวอย่างที่น่าสนใจมากคือถนนสาย รย.3013 แยกทางหลวงหมายเลข 331 – ทางหลวงหมายเลข 3191 ในจังหวัดระยอง

 

โครงการนี้มีระยะทางถึง 16.46 กิโลเมตร แต่ใช้งบประมาณ 448.553 ล้านบาท หรือคิดเป็นประมาณ 27.2 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

ที่น่าสนใจคือไม่ได้มีเพียงการปูถนน เพราะโครงการกำหนดผิวทางแอสฟัลต์คอนกรีตกว้าง 14–19 เมตร เป็นถนน 4 ช่องจราจร มีสะพานถึง 6 แห่ง ท่อลอดเหลี่ยม และงานปรับปรุงโครงสร้างผิวทางอีกหลายรายการ

 

นี่จึงเป็นตัวอย่างที่ดีว่าทำไมถนน 1 กิโลเมตรของแต่ละโครงการจึงมีราคาไม่เท่ากัน

 

แต่ถ้าอยู่ในเมือง ค่าใช้จ่ายอาจพุ่งสูงมาก

 

โครงการถนนในพื้นที่เมืองมักมีต้นทุนสูงกว่าถนนชนบท เพราะไม่ได้มีแค่ตัวถนน แต่ยังต้องจัดการกับระบบสาธารณูปโภคและการจราจรที่มีอยู่เดิม

 

ถนนบางสายต้องมีทางเท้า ระบบระบายน้ำ ไฟฟ้าแสงสว่าง เกาะกลาง ทางแยก สะพาน รวมถึงการก่อสร้างในพื้นที่ที่มีบ้านเรือนและกิจการอยู่สองข้างทาง

 

ตัวอย่างหนึ่งที่สะท้อนความแตกต่างได้ชัดคือโครงการถนนสายแยก ทช.ชม.3029 – แยก ทล.1006 ในจังหวัดเชียงใหม่ ตอนที่ 1 ระยะทางเพียง 3.365 กิโลเมตร แต่มีงบประมาณถึง 770 ล้านบาท

 

คิดเป็นประมาณ 228.8 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

เหตุผลสำคัญคือโครงการนี้เป็นถนน 4 ช่องจราจรกว้าง 14 เมตร และมีงานสะพานถึง 6 แห่ง รวมถึงท่อลอดเหลี่ยมอีก 6 แห่ง จึงไม่สามารถนำราคาไปเปรียบเทียบกับถนนลาดยางธรรมดาได้โดยตรง

 

แล้วเงินที่จ่ายไปกับถนน 1 กิโลเมตรมีอะไรบ้าง

 

สิ่งที่ประชาชนเห็นคือพื้นยางมะตอย แต่ต้นทุนจริงประกอบด้วยงานหลายส่วน

 

เริ่มตั้งแต่งานเตรียมพื้นที่ ปรับระดับดิน ทำคันทาง วางชั้นพื้นทาง ชั้นรองพื้นทาง และก่อสร้างผิวจราจร

 

จากนั้นยังอาจมีงานระบายน้ำ ท่อเหลี่ยม สะพาน ทางแยก เกาะกลาง ไหล่ทาง ป้ายจราจร เครื่องหมายบนพื้นถนน และอุปกรณ์ด้านความปลอดภัย

 

ถนนบางโครงการยังต้องใช้สะพานหลายแห่ง ซึ่งต้นทุนของสะพานสามารถทำให้ราคาต่อกิโลเมตรเพิ่มขึ้นอย่างมาก

 

ตัวอย่างถนนที่ระยองมีสะพาน 6 แห่งภายในระยะทาง 16.46 กิโลเมตร ขณะที่โครงการในเชียงใหม่มีสะพานถึง 6 แห่งในระยะทางเพียง 3.365 กิโลเมตร จึงเห็นได้ว่าระยะทางอย่างเดียวไม่สามารถใช้ตัดสินราคาของโครงการได้

 

ถ้าให้จำง่าย ๆ ถนน 1 กิโลเมตรในไทยอาจราคาเท่าไหร่

 

จากตัวอย่างโครงการจริงจะเห็นภาพคร่าว ๆ ว่า

 

ถนนลาดยางชนบทที่งานไม่ซับซ้อน อาจอยู่แถว 8–10 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

ถนนทางหลวงที่มีมาตรฐานสูงขึ้นหรือมีงานประกอบจำนวนมาก อาจอยู่ประมาณ 20–30 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

แต่ถ้าเป็นถนน 4 ช่องจราจรในพื้นที่ที่ต้องสร้างสะพาน ทางแยก ระบบระบายน้ำ หรือโครงสร้างขนาดใหญ่ ราคาสามารถเพิ่มขึ้นเป็น หลักร้อยล้านบาทต่อกิโลเมตร ได้

 

ดังนั้นคำถามว่า “ถนน 1 กิโลเมตรราคาเท่าไหร่” จึงไม่มีคำตอบเดียว

 

สิ่งที่ควรถามมากกว่าคือ ถนนกว้างเท่าไหร่ สร้างกี่ช่องจราจร มีสะพานกี่แห่ง มีระบบระบายน้ำหรือไม่ และก่อสร้างในพื้นที่แบบไหน

 

ทำไมถนนบางเส้นถึงแพงกว่ากันหลายสิบเท่า

 

ลองเปรียบเทียบโครงการจริงสองแบบ

 

โครงการหนึ่งใช้งบประมาณประมาณ 18 ล้านบาทกับระยะทาง 2.05 กิโลเมตร หรือราว 8.8 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

อีกโครงการใช้งบ 770 ล้านบาทกับระยะทางเพียง 3.365 กิโลเมตร หรือประมาณ 228.8 ล้านบาทต่อกิโลเมตร

 

ตัวเลขต่างกันมากกว่า 25 เท่า

 

แต่ไม่ได้หมายความว่าถนนโครงการหลังมีราคาสูงผิดปกติ เพราะโครงสร้างงานแตกต่างกันอย่างมาก ทั้งความกว้างถนน จำนวนช่องจราจร สะพาน และระบบประกอบต่าง ๆ

 

เรื่องนี้จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเวลาพูดถึงงบก่อสร้างถนน ไม่ควรดูแค่ตัวเลข “บาทต่อกิโลเมตร” แล้วสรุปทันทีว่าถูกหรือแพง

 

เพราะถนน 1 กิโลเมตรที่สร้างกลางพื้นที่โล่ง กับถนน 1 กิโลเมตรที่ต้องสร้างสะพานหลายแห่งและรองรับรถจำนวนมาก อาจมีต้นทุนต่างกันหลายสิบหรือหลายร้อยล้านบาท

 

สุดท้ายแล้ว งบประมาณถนนไม่ได้จ่ายเพื่อ “ยางมะตอยบนพื้น” เพียงอย่างเดียว แต่เป็นค่าโครงสร้างทั้งหมดที่จะทำให้ถนนเส้นนั้นใช้งานได้จริง ปลอดภัย และรองรับการเดินทางไปอีกหลายสิบปี