รู้จักอันตรายจากปลาน้ำจืด ก่อนจับหรือทำอาหาร

เวลาเราจะจับหรือใช้สัตว์น้ำจืดมาทำอาหาร ควรระวังทั้งพิษจากการรับประทานและบาดแผลจากเงี่ยงปลา เพราะอันตรายของปลาแต่ละชนิดไม่เหมือนกัน บางกรณีทำให้ปวดบวมอย่างรุนแรง ขณะที่พิษปลาปักเป้าอาจกระทบระบบประสาทและเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

แม้คนทั่วไปมักคุ้นเคยกับอันตรายจากสัตว์ทะเล แต่ในแม่น้ำ ลำคลอง และทะเลสาบก็มีปลาบางกลุ่มที่ต้องระวังเช่นกัน โดยเฉพาะปลาปักเป้าน้ำจืด ปลากลุ่มที่มีเงี่ยงแข็ง และปลากระเบนน้ำจืด

ปลาปักเป้าน้ำจืด

ปลาปักเป้าน้ำจืดพบได้ในแหล่งน้ำหลายพื้นที่ของประเทศไทย อันตรายสำคัญไม่ได้มาจากเงี่ยง แต่เกิดจากสารพิษที่อาจสะสมอยู่ในตัวปลา เรียกว่า เทโทรโดท็อกซิน (Tetrodotoxin)

สารชนิดนี้ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาทและทนความร้อน การต้ม ทอด หรือย่างตามปกติจึงไม่สามารถทำลายพิษให้หมดไปได้ ปริมาณและตำแหน่งที่สะสมพิษอาจแตกต่างกันตามชนิดของปลา จึงไม่ควรนำปลาปักเป้ามาปรุงรับประทานเอง

หลังรับประทานปลาที่มีพิษ ผู้ป่วยอาจเริ่มมีอาการชาบริเวณริมฝีปาก ลิ้น หรือใบหน้า ก่อนลามไปยังแขนขา ร่วมกับคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง เวียนศีรษะ กล้ามเนื้ออ่อนแรง พูดหรือกลืนลำบาก หากได้รับพิษรุนแรงอาจเกิดอัมพาตและหายใจล้มเหลว

ปัจจุบันยังไม่มียาแก้พิษเฉพาะ หากสงสัยว่ารับประทานปลาปักเป้าหรือเริ่มมีอาการผิดปกติ ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรรอดูอาการหรือพยายามทำให้อาเจียนเอง

ปลากด ปลาดุก และปลาที่มีเงี่ยงแข็ง

ปลาในกลุ่มปลากด ปลาดุก และปลาแขยงหลายชนิดมีเงี่ยงแข็งบริเวณครีบอกหรือครีบหลัง เมื่อเงี่ยงทิ่มแทงอาจทำให้เกิดบาดแผลลึก ปวดแสบปวดร้อน บวม แดง และเคลื่อนไหวบริเวณที่บาดเจ็บได้ลำบาก

นอกจากผลจากสารที่อยู่บริเวณเงี่ยงแล้ว บาดแผลยังอาจมีเศษเงี่ยงตกค้างหรือเกิดการติดเชื้อจากเชื้อโรคในน้ำได้ ผู้ที่เป็นเบาหวาน มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง หรือมีการไหลเวียนเลือดไม่ดี ควรให้แพทย์ตรวจบาดแผลโดยเร็ว

ปลากระเบนน้ำจืด

ปลากระเบนน้ำจืดมีเงี่ยงแหลมบริเวณหาง อุบัติเหตุมักเกิดเมื่อคนเหยียบหรือเข้าใกล้ตัวปลาโดยไม่ทันระวัง ทำให้ปลาตวัดหางเพื่อป้องกันตัว

เงี่ยงสามารถทำให้เกิดบาดแผลฉีกขาด เลือดออก และปวดอย่างรุนแรง หากแทงบริเวณหน้าอก ช่องท้อง ลำคอ หรือใกล้เส้นเลือดสำคัญ อันตรายจากบาดแผลอาจรุนแรงและต้องได้รับการรักษาฉุกเฉิน

ป้องกันและปฐมพยาบาลอย่างไร

หลีกเลี่ยงการจับปลาที่ไม่รู้จักด้วยมือเปล่า โดยเฉพาะบริเวณครีบอก ครีบหลัง และหาง ใช้ถุงมือหนาหรืออุปกรณ์ที่เหมาะสมเมื่อต้องจับหรือชำแหละปลา และไม่ควรนำปลาปักเป้ามาปรุงรับประทานเอง

หากถูกเงี่ยงปลาแทง ให้ขึ้นจากน้ำและล้างบาดแผลด้วยน้ำสะอาด หากมีเลือดออกให้กดห้ามเลือดด้วยผ้าสะอาด บาดแผลบริเวณแขนหรือขาอาจแช่ในน้ำอุ่นที่ร้อนเท่าที่ทนได้แต่ไม่ลวกผิว เพื่อช่วยลดอาการปวด โดยต้องระวังไม่ให้ผิวหนังไหม้

ไม่ควรดึงเงี่ยงที่ฝังลึกหรือแทงอยู่บริเวณหน้าอก ช่องท้อง ลำคอ หรือจุดสำคัญออกเอง เพราะอาจทำให้เลือดออกรุนแรงขึ้น ควรรีบนำผู้บาดเจ็บส่งโรงพยาบาล โดยเฉพาะเมื่อปวดมาก เลือดไม่หยุด มีอาการหน้ามืด หายใจลำบาก ใจสั่น อ่อนแรง หรือบาดแผลเริ่มบวมแดงมากขึ้น

สิ่งสำคัญคือแยกให้ออกว่าอันตรายเกิดจาก “การกินพิษ” หรือ “การถูกเงี่ยงแทง” เพราะวิธีช่วยเหลือแตกต่างกัน แต่ทั้งสองกรณีไม่ควรประมาท หากมีอาการรุนแรงควรพบแพทย์ทันที