จังหวัดไหนมีสตรีทฟู้ดหนาแน่นที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บางจังหวัดเดินไม่กี่ร้อยเมตรก็เจอทั้งรถเข็นก๋วยเตี๋ยว เตาถ่านขายหมูปิ้ง ร้านผลไม้ และตลาดเย็นอีกหนึ่งแห่ง ภาพตรงหน้าจึงทำให้รู้สึกได้ทันทีว่าเมืองนี้น่าจะมีสตรีทฟู้ดหนาแน่นกว่าที่อื่น

ปัญหาคือความรู้สึกจากย่านดังหนึ่งย่านยังใช้ตัดสินทั้งจังหวัดไม่ได้ เมืองท่องเที่ยวอาจมีแผงอาหารอัดแน่นอยู่รอบตลาดกลางคืน แต่บางอำเภอแทบไม่มี ขณะที่จังหวัดขนาดใหญ่ซึ่งมีร้านจำนวนมาก อาจไม่ได้มีร้านหนาแน่นเมื่อเทียบกับพื้นที่หรือประชากรเลย

คำว่าแผงลอยยังถูกนับไม่เหมือนกัน

ถ้าจะตอบให้ตรงคำถาม เราต้องมีจำนวนแผงอาหารริมทางจริงของทุกจังหวัดในปีเดียวกัน ใช้นิยามเดียวกัน และกำหนดก่อนว่าจะนำตัวเลขไปหารด้วยอะไร เช่น จำนวนประชากร พื้นที่จังหวัด พื้นที่เขตเมือง หรือความยาวถนน

ข้อมูลของภาครัฐที่เผยแพร่ในปัจจุบันยังไม่มีตารางเดียวซึ่งนับแผงลอยขายอาหารริมทางทุกแห่งทั่วประเทศแบบเทียบจังหวัดต่อจังหวัดได้โดยตรง แผงที่ได้รับอนุญาต แผงในตลาด รถเข็นเคลื่อนที่ ร้านชั่วคราว และผู้ค้าที่ไม่ได้อยู่ในทะเบียน อาจปรากฏอยู่คนละฐานข้อมูลหรือไม่ถูกนับเลย

แม้การจัดประเภทธุรกิจของไทยจะมีรหัส TSIC 56102 สำหรับ “การบริการด้านอาหารบนแผงลอยและตลาด” แต่ข้อมูลทะเบียนธุรกิจย่อมนับได้เฉพาะกิจการที่เข้าสู่ระบบตามขอบเขตของฐานนั้น จึงไม่เท่ากับการเดินสำรวจรถเข็นและแผงอาหารทุกจุดบนถนนจริง

คำว่า มากที่สุด กับ หนาแน่นที่สุด ก็ไม่ใช่คำเดียวกัน จังหวัดหนึ่งอาจมีแผง 10,000 แผงและประชากรสองล้านคน ส่วนอีกจังหวัดมีเพียง 6,000 แผงแต่ประชากรครึ่งล้าน จังหวัดแรกชนะด้านจำนวน แต่จังหวัดหลังกลับมีแผงต่อประชากรมากกว่า

ตัวเลขใกล้เคียงที่สุดชี้ไปที่ภาคเหนือ

ข้อมูลสำมะโนธุรกิจและอุตสาหกรรม พ.ศ. 2565 ที่ถูกรวบรวมในบทวิเคราะห์ธุรกิจร้านอาหารและเครื่องดื่มของวิจัยกรุงศรี พบว่า เมื่อไม่นับกรุงเทพมหานคร จังหวัดที่มีธุรกิจร้านอาหารและเครื่องดื่มรวมมากที่สุดคือ เชียงใหม่ 15,824 แห่ง ตามด้วยชลบุรี 15,565 แห่ง สุราษฎร์ธานี 11,506 แห่ง และเชียงราย 9,099 แห่ง

ดังนั้น หากยอมใช้ “จำนวนธุรกิจร้านอาหารและเครื่องดื่มทั้งหมด” เป็นตัวแทนคร่าว ๆ คำตอบที่ใกล้ที่สุดคือ จังหวัดเชียงใหม่ แต่ตัวเลขนี้รวมร้านอาหารหลายรูปแบบ ไม่ได้แยกเฉพาะรถเข็นหรือแผงริมทาง และยังเป็นจำนวนรวม ไม่ใช่อัตราความหนาแน่น

เราอาจพูดได้ว่าเชียงใหม่เป็นจังหวัดนอกกรุงเทพฯ ที่มีฐานธุรกิจอาหารและเครื่องดื่มใหญ่ที่สุดตามชุดข้อมูลดังกล่าว แต่ยังพูดไม่ได้เต็มปากว่าเป็นจังหวัดที่มี “แผงลอยริมทางหนาแน่นที่สุด” ของประเทศ หากไม่มีตัวเลขแผงจริงและตัวหารที่ตกลงกันก่อน

จังหวัดท่องเที่ยวอาจพลิกอันดับได้

ถ้านำจำนวนร้านไปหารด้วยประชากร จังหวัดท่องเที่ยวซึ่งมีประชากรทะเบียนไม่มากแต่อาศัยกำลังซื้อจากนักท่องเที่ยวอาจขยับขึ้นมา ถ้าหารด้วยพื้นที่ จังหวัดขนาดเล็กก็อาจดูหนาแน่นกว่าจังหวัดใหญ่ และถ้านับเฉพาะเขตเทศบาล ผลอาจเปลี่ยนอีกครั้ง เพราะสตรีทฟู้ดมักกระจุกตัวตามตลาด สถานีขนส่ง โรงเรียน แหล่งงาน และย่านท่องเที่ยวมากกว่ากระจายทั่วจังหวัด

การจัดอันดับที่น่าเชื่อถือจึงควรรายงานอย่างน้อยสามค่า ได้แก่ จำนวนแผงทั้งหมด แผงต่อประชากร 10,000 คน และแผงต่อตารางกิโลเมตรของเขตเมือง พร้อมระบุปีและนิยามว่าแผงประเภทใดถูกนับ

ตัวเลขที่แม่นขึ้นไม่ได้มีไว้เพื่อหาผู้ชนะอย่างเดียว ท้องถิ่นสามารถใช้วางจุดล้างมือ ระบบเก็บขยะ น้ำสะอาด ห้องน้ำ พื้นที่จอดรถ และเส้นทางคนเดินให้สัมพันธ์กับจำนวนผู้ค้าได้ ผู้บริโภคก็ได้ตลาดที่สะอาดและปลอดภัยขึ้น โดยไม่จำเป็นต้องผลักผู้ค้ารายเล็กออกจากพื้นที่

บทสรุปจึงมีสองชั้น หากถามถึงจังหวัดนอกกรุงเทพฯ ที่มีธุรกิจอาหารและเครื่องดื่มมากที่สุดตามข้อมูลสำมะโนปี 2565 คำตอบคือเชียงใหม่ แต่ถ้าถามอย่างเคร่งครัดว่าแผงลอยขายอาหารริมทางหนาแน่นที่สุดอยู่จังหวัดใด ข้อมูลสาธารณะที่เปรียบเทียบได้ทั้งประเทศยังไม่เพียงพอให้ฟันธง การตอบชื่อจังหวัดเดียวโดยไม่บอกนิยามและวิธีคำนวณจึงอาจแม่นเพียงภาพจำ ไม่ใช่แม่นด้วยสถิติ