Jupiter ทำไมหนังนิวเคลียร์จึงถูกอ่านเป็นการเมือง

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนพรมแดงของเทศกาลภาพยนตร์เวนิส หนังบางเรื่องทำให้คนดูพูดถึงนักแสดงหรือฉากที่สวยที่สุด แต่ Jupiter พาความสนใจไปอยู่กับคำถามที่หนักกว่านั้นว่า หากประเทศหนึ่งกำลังถูกบีบให้ตัดสินใจเรื่องอาวุธนิวเคลียร์ คนดูควรมองสิ่งที่เห็นเป็นเพียงเรื่องแต่ง หรือควรอ่านมันเป็นข้อเสนอทางการเมืองที่ซ่อนอยู่ในความบันเทิง

ความรู้สึกเช่นนี้เกิดขึ้นได้ง่ายกับหนังที่หยิบความกลัวของโลกจริงมาเล่า โดยเฉพาะในช่วงที่ความสัมพันธ์ระหว่างมหาอำนาจ ความมั่นคงของยุโรป และบทบาทของสหรัฐฯ ถูกถกเถียงอยู่แล้ว ภาพบนจอจึงไม่ได้จบลงพร้อมเครดิตท้ายเรื่อง แต่อาจเดินทางต่อไปในบทสนทนาของคนดู

เรื่องราวในพื้นที่ปิด Jupiter เป็นภาพยนตร์ฝรั่งเศสความยาว 87 นาทีของ Alexandre Smia เข้าฉายในสาย Venice Open – Out of Competition ที่เวนิส ตัวเรื่องติดตาม Paul Archambault ประธานาธิบดีฝรั่งเศสคนใหม่ ซึ่งถูกเรียกลงไปยังศูนย์บัญชาการต่อต้านนิวเคลียร์ใต้ทำเนียบเอลีเซเพื่อรับมือวิกฤตระหว่างประเทศ

จุดตั้งต้นของวิกฤตคือประธานาธิบดีรัสเซียถูกลอบสังหาร รัสเซียกล่าวโทษยูเครนและเตรียมตอบโต้ ขณะที่สถานการณ์ขยับเข้าใกล้สงครามนิวเคลียร์ ประธานาธิบดีฝรั่งเศสกับที่ปรึกษาทางการเมืองและทหารจึงต้องเผชิญการตัดสินใจที่ไม่มีทางเลือกใดปลอดภัยทั้งหมด ข้อมูลเหล่านี้เป็นพล็อตของหนัง ไม่ใช่รายงานว่าเหตุการณ์ดังกล่าวเกิดขึ้นจริง

ความน่าสนใจอยู่ที่หนังไม่ได้ขายภาพการระเบิดเป็นหลัก แต่ให้คนดูอยู่กับโต๊ะประชุม โทรศัพท์ แผนที่ และคำพูดที่อาจเปลี่ยนชะตาของผู้คนนับล้าน การทำให้ภัยพิบัติดูเหมือนเกิดจากกระบวนการตัดสินใจธรรมดา ๆ กลับทำให้มันใกล้ตัวกว่าหนังสงครามที่เต็มไปด้วยฉากแอ็กชัน

ความเป็นไปได้ที่ผู้สร้างยืนยัน ผู้กำกับ Alexandre Smia อธิบายว่าเขากับผู้เขียนบทต้องการเล่าเรื่องนี้ให้สมจริงที่สุด และมองสถานการณ์ในหนังว่าไม่ได้ไกลเกินจินตนาการ เขาชี้ถึงความไม่แน่นอนว่าหากเกิดการโจมตีในยุโรป ประเทศต่าง ๆ จะยังมั่นใจได้เพียงใดว่าสหรัฐฯ จะเข้ามารับภาระด้านนิวเคลียร์แทน

นี่คือจุดที่คำว่าเป็นไปได้ต้องถูกแยกออกจากคำว่ากำลังจะเกิดขึ้น หนังอาจตั้งสมมติฐานที่สอดคล้องกับความกังวลในโลกจริงได้ แต่ไม่ได้ทำหน้าที่พยากรณ์อนาคต และความสมจริงของฉากก็ไม่ได้ทำให้ข้อเสนอทางยุทธศาสตร์ในเรื่องกลายเป็นข้อเท็จจริงโดยอัตโนมัติ

อย่างไรก็ตาม เมื่อผู้สร้างเลือกให้ฝรั่งเศสเป็นศูนย์กลางของการตัดสินใจ เรื่องก็เริ่มมีน้ำหนักทางการเมืองมากกว่าหนังระทึกขวัญทั่วไป ฝรั่งเศสในเรื่องถูกวางให้ต้องเติมช่องว่างด้านการนำของยุโรป ขณะที่ผู้นำต้องแสดงท่าทีแข็งกร้าวและอาจถึงขั้นทำตัวคาดเดาไม่ได้เพื่อให้อีกฝ่ายเชื่อว่าคำขู่ของตนมีน้ำหนัก วิธีคิดนี้เชื่อมโยงกับแนวคิด madman theory ซึ่งมีประวัติอยู่ในโลกการเมืองจริงและมีความเสี่ยงสูง

แม้ Smia จะย้ำถึงความกำกวมและอันตรายของการเล่นบทผู้นำที่ดูไร้เหตุผล แต่ผู้ชมบางส่วนอาจเห็นว่าหนังกำลังทำให้การแสดงแสนยานุภาพดูเป็นทางออกที่จำเป็น ขณะเดียวกันก็มีเสียงจากฝ่ายขวาจัดในฝรั่งเศสที่กล่าวหาว่าหนังเป็นงานโฆษณาชวนเชื่อเพื่อหนุนฝ่ายการเมืองสายกลาง ข้อกล่าวหานี้เป็นการตีความทางการเมือง ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่พิสูจน์แล้วว่าผู้สร้างมีเจตนาเช่นนั้น

บริบทของการฉายยิ่งทำให้การอ่านแบบนี้เกิดขึ้นง่าย เพราะหนังมีกำหนดเข้าฉายในฝรั่งเศสช่วงเดือนพฤศจิกายน ก่อนการเลือกตั้งประธานาธิบดีในเดือนเมษายนปีถัดไป นักข่าวฝรั่งเศสที่ชมหนังในเวนิสจึงถกเถียงกันว่ามันกำลังโฆษณาความเป็นผู้นำฝรั่งเศสที่แข็งกร้าว หรือกำลังเตือนว่าการคิดแบบนั้นอาจพาโลกเข้าใกล้หายนะ

สิ่งที่กระทบคนดูทั่วไป ไม่ใช่การที่หนังเรื่องหนึ่งจะทำให้เกิดสงครามขึ้นจริง แต่คือหนังสามารถจัดวางอารมณ์และลำดับความสำคัญให้เราได้ เมื่อเห็นผู้นำคนหนึ่งอยู่ในห้องใต้ดิน รายล้อมด้วยแผนที่และโทรศัพท์ เราอาจรู้สึกว่าการตัดสินใจแข็งกร้าวเป็นสิ่งจำเป็น ก่อนจะทันถามว่าหนังให้เสียงแก่คนกลุ่มไหน และตัดคนกลุ่มไหนออกจากภาพ

สำหรับผู้ชมไทย วิธีดูเรื่องนี้อย่างปลอดภัยทางความคิดคือแยกสามชั้นออกจากกัน ชั้นแรกคือข้อเท็จจริงเกี่ยวกับหนัง เช่น ใครสร้าง หนังเล่าเหตุการณ์อะไร และฉายที่ไหน ชั้นที่สองคือสมมติฐานว่าเหตุการณ์แบบนั้นมีโอกาสเกิดขึ้นเพียงใด ซึ่งต้องใช้ข้อมูลด้านความมั่นคงและการเมืองระหว่างประเทศมาตรวจสอบ ชั้นสุดท้ายคือคุณค่าหรือข้อเสนอที่หนังชวนให้เราเชื่อ เช่น โลกต้องการผู้นำที่แข็งกร้าวขึ้นหรือไม่

ดังนั้น Jupiter จึงน่าสนใจไม่ใช่เพราะมันพิสูจน์ว่าภัยนิวเคลียร์กำลังจะมาถึง แต่เพราะมันทำให้เห็นว่า ภาพยนตร์สามารถกลายเป็นส่วนหนึ่งของบรรยากาศทางการเมืองได้อย่างไร การดูให้สนุกกับการตั้งคำถามไปพร้อมกันจึงสำคัญพอ ๆ กับการตัดสินว่าหนังทำได้ดีแค่ไหน