เจาะลึก 5 เรือนจำขนาดใหญ่ที่ใช้งบดูแลสูง ค่าใช้จ่ายต่อผู้ต้องขังอยู่ที่เท่าไร

เรือนจำไม่ได้มีเพียงกำแพงสูงและห้องขัง แต่ภายในยังต้องมีค่าอาหาร การรักษาพยาบาล เครื่องใช้จำเป็น ระบบรักษาความปลอดภัย ตลอดจนการศึกษาและฝึกอาชีพให้ผู้ต้องขัง ซึ่งทั้งหมดล้วนเป็นภาระค่าใช้จ่ายของภาครัฐ

 

ข้อมูลที่น่าสนใจคือ ในปีงบประมาณ 2569 มีการระบุต้นทุนการดูแลผู้ต้องขัง 1 คนต่อปีไว้ประมาณ 23,657 บาทสำหรับผู้ต้องขังชาย และ 23,900 บาทสำหรับผู้ต้องขังหญิง ตัวเลขนี้เป็นต้นทุนพื้นฐาน ไม่ใช่งบประมาณรวมทั้งหมดของเรือนจำ ดังนั้นเมื่อเรือนจำใดมีผู้ต้องขังจำนวนมาก ภาระค่าใช้จ่ายพื้นฐานก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย

 

1. เรือนจำกลางคลองเปรม

 

เรือนจำกลางคลองเปรม หรือที่รู้จักกันในชื่อ “คุกลาดยาว” เป็นเรือนจำความมั่นคงสูงในกรุงเทพมหานคร และมีหน้าที่รองรับผู้ต้องขังที่มีคดีและโทษในระดับสูง

 

ข้อมูลที่มีการเผยแพร่ในช่วงการระบาดของโควิด-19 ระบุว่า เรือนจำกลางคลองเปรมมีผู้ต้องขัง 8,088 คน หากนำจำนวนดังกล่าวมาคำนวณกับต้นทุนพื้นฐาน 23,657 บาทต่อคนต่อปี จะอยู่ที่ประมาณ 191.3 ล้านบาทต่อปี

 

อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้ไม่ควรถูกเรียกว่า “งบเรือนจำคลองเปรมทั้งหมด” เพราะเป็นเพียงการนำจำนวนผู้ต้องขังมาคูณกับ Unit Cost เท่านั้น ขณะที่ค่าใช้จ่ายจริงยังมีรายการอื่นอีกจำนวนมาก

 

2. เรือนจำกลางเชียงใหม่

 

เรือนจำกลางเชียงใหม่เป็นอีกหนึ่งเรือนจำขนาดใหญ่ที่เคยมีจำนวนผู้ต้องขังสูงมาก โดยข้อมูลที่กรมราชทัณฑ์เปิดเผยในช่วงปี 2564 ระบุว่ามีผู้ต้องขังทั้งหมด 6,469 คน

 

หากใช้ตัวเลข Unit Cost 23,657 บาทต่อคนต่อปีเป็นฐาน จะเท่ากับค่าใช้จ่ายพื้นฐานประมาณ 153 ล้านบาทต่อปี

 

ความน่าสนใจของเรือนจำขนาดใหญ่คือ ค่าใช้จ่ายไม่ได้จบอยู่ที่อาหารหรือของใช้ประจำวันเท่านั้น แต่ยังต้องมีระบบดูแลสุขภาพ การควบคุม การฟื้นฟูพฤตินิสัย และการเตรียมผู้ต้องขังก่อนกลับคืนสู่สังคมด้วย ปัจจุบันเรือนจำกลางเชียงใหม่ยังมีการทำงานร่วมกับหน่วยงานด้านสาธารณสุขเพื่อดูแลสุขภาพผู้ต้องขังอย่างต่อเนื่อง

 

3. เรือนจำกลางบางขวาง

 

ถ้าพูดถึงเรือนจำที่มีภารกิจด้านความมั่นคงเข้มข้น ชื่อของเรือนจำกลางบางขวางมักถูกกล่าวถึง เพราะเป็นเรือนจำความมั่นคงสูงที่ควบคุมผู้ต้องขังชายซึ่งมีโทษตั้งแต่ 15 ปีขึ้นไปจนถึงโทษประหารชีวิต

 

ข้อมูลช่วงปี 2564 ระบุว่ามีผู้ต้องขังประมาณ 5,592 คน หากคำนวณด้วยต้นทุนพื้นฐาน 23,657 บาทต่อคนต่อปี จะคิดเป็นเงินประมาณ 132.3 ล้านบาทต่อปี

 

แต่บางขวางมีภารกิจที่แตกต่างจากเรือนจำทั่วไป เพราะต้องควบคุมผู้ต้องขังที่มีความเสี่ยงและอัตราโทษสูง จึงมีภาระด้านการรักษาความปลอดภัยและการควบคุมที่ต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมาก ขณะเดียวกันก็มีการดำเนินงานด้านการพัฒนาพฤตินิสัยและฝึกอาชีพผู้ต้องขังควบคู่กันไป

 

4. เรือนจำกลางนครปฐม

 

เรือนจำกลางนครปฐมเป็นอีกแห่งที่มีจำนวนผู้ต้องขังอยู่ในระดับหลายพันคน และมีอำนาจควบคุมผู้ต้องขังที่กำหนดโทษตั้งแต่ 15 ปีถึงตลอดชีวิต

 

ข้อมูลที่กรมราชทัณฑ์เผยแพร่เมื่อปี 2567 ระบุว่ามีผู้ต้องขังอยู่ในการควบคุม 4,015 คน แบ่งเป็นชาย 3,610 คน และหญิง 405 คน

 

หากคำนวณแบบง่ายโดยใช้ต้นทุน 23,657 บาทต่อคนต่อปี จะได้ประมาณ 95 ล้านบาทต่อปี และหากแยกตามเพศแล้วใช้ Unit Cost ชายและหญิงที่แตกต่างกัน ตัวเลขจะสูงขึ้นเล็กน้อย

 

สิ่งที่น่าสนใจคือภายในเรือนจำยังมีการจัดการศึกษาและฝึกอาชีพหลายรูปแบบ เช่น งานช่าง การเพาะพันธุ์ปลา งานประดิษฐ์ และการเรียนออนไลน์ โดยเป้าหมายสำคัญคือให้ผู้ต้องขังมีทักษะติดตัวก่อนกลับเข้าสู่สังคม

 

5. เรือนจำกลางขอนแก่น

 

เรือนจำกลางขอนแก่นเป็นเรือนจำขนาดใหญ่ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ โดยข้อมูลจากหน่วยงานภาครัฐในปี 2568 ระบุว่ามีผู้ต้องขังรวม 3,446 คน แบ่งเป็นชาย 2,789 คน และหญิง 657 คน

 

หากนำจำนวนผู้ต้องขังมาคูณกับต้นทุนพื้นฐาน 23,657 บาทต่อคนต่อปี จะอยู่ที่ประมาณ 81.5 ล้านบาทต่อปี

 

นอกจากการควบคุมผู้ต้องขังแล้ว เรือนจำยังต้องจัดบริการด้านสุขภาพ การตรวจรักษา และการส่งต่อผู้ป่วย รวมถึงการศึกษาและการฝึกอาชีพ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไมการดูแลผู้ต้องขังจึงมีค่าใช้จ่ายมากกว่าค่าอาหารเพียงอย่างเดียว

 

แล้วผู้ต้องขัง 1 คน รัฐต้องใช้เงินเท่าไร

 

ถ้าดูเฉพาะตัวเลข Unit Cost ที่ใช้อ้างอิงในปีงบประมาณ 2569 จะอยู่ที่ประมาณ 23,657 บาทต่อผู้ต้องขังชาย 1 คนต่อปี หรือเฉลี่ยประมาณ 65 บาทต่อวัน

 

ส่วนผู้ต้องขังหญิงอยู่ที่ประมาณ 23,900 บาทต่อคนต่อปี หรือประมาณ 65.5 บาทต่อวัน

 

แต่ตัวเลขนี้ไม่ควรตีความว่า รัฐใช้งบทั้งหมดเพียงวันละประมาณ 65 บาทเพื่อดูแลผู้ต้องขังหนึ่งคน เพราะยังมีค่าใช้จ่ายระดับเรือนจำและกรมราชทัณฑ์ที่ไม่ได้ถูกรวมอยู่ใน Unit Cost ดังกล่าว เช่น บุคลากร อาคาร ระบบรักษาความปลอดภัย ระบบไฟฟ้าและน้ำ การรักษาพยาบาล และการลงทุนปรับปรุงสถานที่

 

เมื่อมองภาพรวม กรมราชทัณฑ์ต้องดูแลผู้ต้องขังทั่วประเทศจำนวนมาก โดยสถิติเดือนสิงหาคม 2569 ระบุผู้ต้องขังรวม 320,525 คน จากเรือนจำและทัณฑสถานทั่วประเทศ ดังนั้นแม้ต้นทุนต่อคนจะดูไม่สูงเมื่อมองเป็นรายบุคคล แต่เมื่อคูณกับจำนวนผู้ต้องขังหลายแสนคน ภาระด้านงบประมาณจึงกลายเป็นตัวเลขขนาดใหญ่อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

 

ประเด็นสำคัญจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่า “นักโทษหนึ่งคนเสียเงินเท่าไร” แต่ยังต้องมองว่ารัฐต้องใช้เงินจำนวนเท่าไรเพื่อรักษาความปลอดภัย ดูแลสุขภาพ จัดอาหาร และฟื้นฟูคนที่อยู่หลังเรือนจำให้สามารถกลับออกมาใช้ชีวิตในสังคมได้อีกครั้ง

 

และนี่คือเหตุผลที่เรือนจำขนาดใหญ่ซึ่งมีผู้ต้องขังหลายพันคน จึงกลายเป็นหน่วยงานที่มีภาระการบริหารและค่าใช้จ่ายสูง แม้ตัวเลขต้นทุนพื้นฐานต่อคนจะดูไม่มากเมื่อแยกออกมาเป็นรายวันก็ตาม