เจาะลึก 7 ถนนที่สร้างผ่านภูมิประเทศยากที่สุด เส้นทางหนึ่งสายต้องแก้ปัญหาอะไรบ้าง

 

ถนนบางสายเมื่อมองจากรถอาจดูเหมือนเป็นเพียงเส้นทางคดเคี้ยวบนภูเขา แต่กว่าจะทำให้รถสามารถวิ่งผ่านได้อย่างปลอดภัย วิศวกรต้องแก้ปัญหามากกว่าการเทยางมะตอยลงบนพื้นหลายเท่า

 

ตั้งแต่การเลือกแนวถนน การตัดภูเขา การควบคุมความลาดชัน การป้องกันดินถล่ม การระบายน้ำ ไปจนถึงการรักษาพื้นที่ป่า บางเส้นทางยังต้องรับมือกับฝนตกหนักและสภาพภูเขาที่เปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา

 

ต่อไปนี้คือ 7 เส้นทางในประเทศไทยที่สะท้อนให้เห็นว่า การสร้างถนนผ่านภูมิประเทศยาก ๆ ต้องแก้ปัญหาอะไรบ้าง

 

1. ทางหลวงหมายเลข 1095 เชียงใหม่–ปาย–แม่ฮ่องสอน

 

เส้นทางสาย 1095 เป็นถนนภูเขาที่มีโค้งต่อเนื่องและมีความชันหลายช่วง เชื่อมพื้นที่เชียงใหม่กับปายและแม่ฮ่องสอน โดยเฉพาะช่วงที่ต้องผ่านภูเขาและพื้นที่สูง การออกแบบถนนจึงไม่ได้คิดแค่เรื่องระยะทาง แต่ต้องคำนึงถึงความปลอดภัยของรถที่ต้องขึ้นลงเขาเป็นเวลานาน

 

ข้อมูลการปรับปรุงเส้นทางในปี 2569 ระบุว่าจุดเสี่ยงของถนนสายนี้เกี่ยวข้องกับโค้งต่อเนื่อง ความชัน ผิวทางลื่น น้ำขัง และทัศนวิสัยที่ลดลงในช่วงหมอกหรือฝนตก

 

โจทย์สำคัญของวิศวกรจึงอยู่ที่การควบคุมความลาดชันและการระบายน้ำ หากฝนตกหนัก น้ำจากภูเขาสามารถไหลลงมาบนผิวถนนหรือกัดเซาะบริเวณไหล่ทางได้ การออกแบบคูระบายน้ำ ท่อระบายน้ำ และโครงสร้างป้องกันพื้นที่ลาดชันจึงมีความสำคัญไม่แพ้ตัวถนนเอง

 

2. ทางหลวงหมายเลข 12 ตาก–แม่สอด

 

เส้นทางตาก–แม่สอดเป็นอีกสายที่ต้องต่อสู้กับภูมิประเทศภูเขาอย่างชัดเจน โดยเฉพาะบริเวณดอยรวก ซึ่งมีทั้งความลาดชันและทางโค้ง

 

หน่วยงานภาครัฐเคยระบุว่าเส้นทางเดิมมีข้อจำกัดจากภูมิประเทศที่เป็นภูเขา ทำให้การขนส่งสินค้าปริมาณมากทำได้ยาก และบริเวณดอยรวกมีสถิติอุบัติเหตุที่ต้องให้ความสำคัญ จึงมีการพัฒนาเส้นทางเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพด้านการเดินทางและการขนส่ง

 

ปัญหาของถนนประเภทนี้คือ รถทุกชนิดไม่ได้รับผลจากความชันเท่ากัน รถบรรทุกหนักต้องใช้กำลังมากขึ้นตอนขึ้นเขา ขณะที่ตอนลงเขาจะเกิดภาระกับระบบเบรกสูงขึ้น

 

ดังนั้นการปรับแนวถนนจึงต้องพยายามลดความรุนแรงของความชันและโค้ง พร้อมจัดการเรื่องระยะมองเห็น ช่องจราจร จุดพัก และมาตรการความปลอดภัยสำหรับรถขนาดใหญ่

 

3. ทางหลวงหมายเลข 105 แม่สอด–แม่สะเรียง

 

ทางหลวงหมายเลข 105 เป็นเส้นทางสำคัญในพื้นที่ชายแดนตากและแม่ฮ่องสอน ผ่านพื้นที่ภูเขาและชุมชนที่กระจายตัวอยู่ห่างกัน

 

ความยากของถนนสายนี้ไม่ได้มีแค่การสร้างถนนให้ผ่านภูเขา แต่คือการทำให้ถนนสามารถรับมือกับสภาพอากาศในระยะยาวได้ด้วย

 

เมื่อฝนตกหนัก น้ำสามารถซึมเข้าสู่ชั้นดินและทำให้ดินบริเวณลาดเขาสูญเสียความแข็งแรง หากเกิดการทรุดตัวหรือดินสไลด์ ถนนอาจเสียหายจนการเดินทางถูกตัดขาดได้

 

ดังนั้นถนนในพื้นที่ลักษณะนี้ต้องมีการตรวจสอบลาดเขา ระบบระบายน้ำ และโครงสร้างป้องกันดินอย่างต่อเนื่อง เพราะการสร้างเสร็จไม่ได้หมายความว่าปัญหาจบลงแล้ว

 

4. ทางหลวงหมายเลข 1256 ปัว–บ่อเกลือ จ.น่าน

 

ถนนสาย 1256 เป็นเส้นทางที่ต้องไต่ขึ้นสู่พื้นที่ภูเขาและผ่านแนวสันเขาดอยภูคา ก่อนลงไปยังอำเภอบ่อเกลือ ระยะทางประมาณหลายสิบกิโลเมตรและมีโค้งขึ้นลงต่อเนื่อง

 

สิ่งที่น่าสนใจคือการสร้างถนนบนพื้นที่แบบนี้ต้องหาสมดุลระหว่าง “ความสะดวกในการเดินทาง” กับ “การตัดภูเขาให้น้อยที่สุด”

 

หากตัดภูเขามากเกินไป จะเกิดพื้นที่ลาดเขาขนาดใหญ่และเพิ่มงานป้องกันการพังทลาย แต่ถ้าเลี่ยงภูเขามากเกินไป ถนนก็อาจมีระยะทางเพิ่มขึ้นและต้องไต่ระดับมากขึ้น

 

ดังนั้นแนวถนนจึงต้องเลือกอย่างละเอียด โดยเฉพาะบริเวณที่มีความลาดชันสูงและพื้นที่ธรรมชาติ การระบายน้ำก็สำคัญมาก เพราะน้ำฝนที่ไหลตามลาดเขาสามารถกัดเซาะไหล่ทางได้

 

5. ทางหลวงหมายเลข 304 กบินทร์บุรี–ปักธงชัย

 

ถนนสาย 304 มีโจทย์แตกต่างจากถนนภูเขาทั่วไป เพราะต้องแก้ปัญหาเรื่อง “ถนนกับสัตว์ป่า” ไปพร้อมกัน

 

เส้นทางนี้ผ่านผืนป่าดงพญาเย็น–เขาใหญ่ ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญต่อการเคลื่อนที่ของสัตว์ป่า การพัฒนาถนนจึงต้องคำนึงถึงการเชื่อมต่อของผืนป่า ไม่ให้ถนนกลายเป็นกำแพงที่ขวางการเดินทางของสัตว์

 

จึงเกิดแนวคิดสร้าง Wildlife Corridor ทั้งอุโมงค์ที่ให้รถวิ่งลอดด้านล่างและสัตว์เดินผ่านด้านบน รวมถึงสะพานยกระดับที่เปิดพื้นที่ให้สัตว์สามารถลอดผ่านด้านล่างได้

 

ในปี 2569 กรมอุทยานฯ และกรมทางหลวงยังติดตามผลของโครงการดังกล่าว โดยมีการรายงานการพบสัตว์ป่าเพิ่มขึ้น 16 ชนิด สะท้อนว่าการออกแบบถนนในพื้นที่อนุรักษ์ต้องคิดถึงระบบนิเวศไปพร้อมกับการเดินทางของมนุษย์

 

6. ทางหลวงหมายเลข 4 ช่วงชุมพร–ระนอง

 

ถนนเพชรเกษมช่วงชุมพร–ระนองแสดงให้เห็นอีกปัญหาหนึ่งของการก่อสร้างถนนภูเขา นั่นคือ “น้ำ”

 

ระหว่างการก่อสร้างถนน 4 ช่องจราจรในพื้นที่กระบุรี เคยมีประชาชนร้องเรียนปัญหาน้ำฝนไหลเข้าบ้าน การถมถนนที่สูงขึ้น และปัญหาทางเชื่อมเข้าพื้นที่ชุมชน รวมถึงข้อกังวลเรื่องการตัดภูเขาแล้วแนวถนนยังมีความโค้งและเสี่ยงอันตราย

 

กรณีนี้สะท้อนว่า การขยายถนนสามารถเปลี่ยนเส้นทางการไหลของน้ำได้

 

เดิมน้ำอาจไหลลงตามธรรมชาติ แต่เมื่อมีถนน คันทาง และโครงสร้างใหม่เข้ามาขวางทาง น้ำจำเป็นต้องถูกส่งผ่านท่อหรือคูระบายน้ำ หากออกแบบไม่เหมาะสม น้ำอาจไหลเข้าสู่พื้นที่ชุมชน กัดเซาะคันทาง หรือสร้างความเสียหายต่อถนนในภายหลัง

 

7. ทางหลวงหมายเลข 11 บริเวณเขาพลึง จ.อุตรดิตถ์

 

กรณีเขาพลึงทำให้เห็นอย่างชัดเจนว่า แม้ถนนจะสร้างเสร็จและเปิดใช้งานมานานแล้ว แต่ปัญหาทางวิศวกรรมยังสามารถเกิดขึ้นได้จากน้ำและการกัดเซาะ

 

เมื่อเดือนมิถุนายน 2569 กรมทางหลวงรายงานความเสียหายของกำแพงกันดินเสริมกำลังบริเวณทางหลวงหมายเลข 11 โดยพบว่าท่อระบายน้ำลอดใต้ถนนเกิดปัญหาและทำให้เกิดการกัดเซาะบริเวณฐาน จนเกิดโพรงและทำให้ถนนทรุดตัว

 

แนวทางซ่อมจึงไม่ได้มีเพียงการปูถนนใหม่ แต่ต้องสร้างกำแพงกันดินถาวร ปรับปรุงระบบระบายน้ำ อัดฉีดปูนเพื่อปิดช่องว่างใต้ถนน และเสริมโครงสร้างเพื่อป้องกันการเคลื่อนตัวในอนาคต

 

เส้นทางหนึ่งสายต้องแก้ปัญหาอะไรบ้าง

 

เมื่อมองรวมทั้ง 7 เส้นทาง จะเห็นว่าปัญหาของถนนภูเขาไม่ได้มีเพียงเรื่อง “ทางชัน” แต่มีอย่างน้อย 5 เรื่องใหญ่ที่วิศวกรต้องคิดพร้อมกัน

 

หนึ่ง ความลาดชันและทางโค้ง

 

ต้องออกแบบให้รถสามารถขึ้นและลงเขาได้อย่างปลอดภัย โดยเฉพาะรถบรรทุกและรถโดยสารที่มีน้ำหนักมากกว่ารถทั่วไป

 

สอง ดินถล่มและหินร่วง

 

การตัดภูเขาทำให้เกิดพื้นที่ลาดชันใหม่ หากชั้นดินหรือหินไม่มีความมั่นคงเพียงพอ อาจเกิดการพังลงมาบนถนน จึงต้องมีการประเมินสภาพพื้นที่และออกแบบโครงสร้างป้องกันให้เหมาะสม

 

สาม น้ำฝนและน้ำใต้ดิน

 

นี่คือหนึ่งในปัจจัยที่สร้างปัญหาให้ถนนภูเขามากที่สุด น้ำสามารถกัดเซาะดิน ไหลเข้าใต้โครงสร้าง และทำให้คันทางสูญเสียความแข็งแรงได้ กรณีเขาพลึงเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัดเจนว่าระบบระบายน้ำเสียหายสามารถนำไปสู่ถนนทรุดได้

 

สี่ สิ่งแวดล้อม

 

หากถนนผ่านพื้นที่ป่า การขยายถนนอาจทำให้ถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์ถูกแบ่งออกจากกัน จึงต้องมีการออกแบบอุโมงค์ ทางลอด หรือสะพานเชื่อมผืนป่า เช่นทางหลวงหมายเลข 304

 

ห้า การบำรุงรักษาระยะยาว

 

ถนนภูเขาไม่ใช่สิ่งที่สร้างครั้งเดียวแล้วจบ เพราะฝน น้ำป่า ดินถล่ม การกัดเซาะ และการเปลี่ยนแปลงของสภาพพื้นที่สามารถสร้างปัญหาใหม่ได้ตลอดเวลา

 

นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมถนนที่ดูเหมือนเป็นเพียงเส้นทางคดเคี้ยวบนภูเขา จึงมีงานวิศวกรรมซ่อนอยู่แทบทุกช่วง ตั้งแต่การเลือกแนวถนน การตัดภูเขา การทำกำแพงกันดิน ไปจนถึงการออกแบบทางระบายน้ำ

 

สำหรับคนขับรถ สิ่งที่เห็นอาจเป็นเพียงถนนหนึ่งเส้น แต่สำหรับวิศวกร ถนนภูเขาคือการหาสมดุลระหว่าง ความปลอดภัย การเดินทาง ต้นทุน ภูมิประเทศ น้ำ และสิ่งแวดล้อม ให้ทั้งหมดอยู่ร่วมกันได้ตลอดอายุการใช้งานของถนน