เปิด 5 จังหวัด เด็กต้องเดินทางไกลไปเรียน เพราะโรงเรียนอยู่ห่างไกล

เปิด 5 จังหวัด เด็กต้องเดินทางไกลไปเรียน เพราะโรงเรียนอยู่ห่างไกล

สำหรับเด็กบางพื้นที่ การไปโรงเรียนไม่ได้หมายถึงการเดินออกจากบ้านแล้วถึงโรงเรียนในเวลาไม่กี่นาที แต่ต้องเดินทางข้ามตำบล ข้ามอำเภอ หรือบางครั้งต้องพักนอนที่โรงเรียน เพราะบ้านอยู่บนภูเขา อยู่ตามแนวชายแดน หรืออยู่ในชุมชนที่มีโรงเรียนเปิดสอนไม่ครบทุกระดับชั้น

 

ข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานมีการเก็บสถิตินักเรียนที่อยู่ห่างจากโรงเรียนเกิน 3 กิโลเมตรและจำแนกตามวิธีเดินทาง สะท้อนว่าปัญหาระยะทางยังเป็นหนึ่งในอุปสรรคสำคัญของการเข้าถึงการศึกษา แต่ยังไม่มีฐานข้อมูลสาธารณะที่จัดอันดับจังหวัดตามจำนวน “นักเรียนข้ามอำเภอไปเรียน” โดยตรง ดังนั้น 5 จังหวัดต่อไปนี้จึงเป็นจังหวัดที่มีหลักฐานชัดเจนว่าพื้นที่ห่างไกลส่งผลต่อการเดินทางและการเข้าถึงโรงเรียนอย่างมาก

 

1. แม่ฮ่องสอน – เด็กบางคนต้องพักนอนที่โรงเรียน

 

แม่ฮ่องสอนเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่เห็นปัญหาการเดินทางไปโรงเรียนได้ชัดเจนที่สุด เพราะภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นภูเขาและมีชุมชนกระจายอยู่ตามหุบเขา

 

ที่โรงเรียนบ้านห้วยสิงห์ อำเภอแม่สะเรียง มีนักเรียนจากหลายพื้นที่บนพื้นที่สูง โดยนักเรียนมากกว่าครึ่งต้องพักนอนที่โรงเรียน เนื่องจากบ้านอยู่ห่างไกลและการเดินทางไปกลับในแต่ละวันทำได้ยาก โรงเรียนมีนักเรียนตั้งแต่อนุบาล 2 ถึง ม.3 รวม 304 คน และมากกว่า 200 คนเป็นนักเรียนระดับมัธยมต้น

 

อีกตัวอย่างคือโรงเรียนบ้านนาดอย อำเภอสบเมย ซึ่งมีเด็กเกือบ 200 คน หลายคนต้องเดินทางจากบ้านมาพักนอนที่โรงเรียน เพราะใช้เวลาเดินทางหลายชั่วโมง โดยเฉพาะช่วงฤดูฝนที่เส้นทางบนภูเขายิ่งเดินทางลำบาก บางครอบครัวอาจต้องให้เด็กกลับบ้านเพียงสัปดาห์ละครั้ง เดือนละครั้ง หรือบางครั้งถึงขั้นกลับบ้านช่วงปิดเทอม

 

2. ตาก – พื้นที่ชายแดนทำให้การเดินทางไปโรงเรียนไม่เหมือนพื้นที่ทั่วไป

 

จังหวัดตากมีทั้งพื้นที่ภูเขา ชายแดน และชุมชนที่อยู่ห่างจากตัวเมือง ทำให้โรงเรียนหลายแห่งต้องรับเด็กจากพื้นที่กระจายตัวเป็นระยะทางไกล

 

อำเภออุ้มผางเป็นตัวอย่างที่ชัดเจน โรงเรียนตำรวจตระเวนชายแดนบ้านหม่องกั๊วะตั้งอยู่ในพื้นที่ห่างไกลและทุรกันดาร ห่างจากตัวจังหวัดตากประมาณ 337 กิโลเมตร การเดินทางและระบบสื่อสารมีข้อจำกัดอย่างมาก โดยโรงเรียนมีนักเรียน 453 คนในข้อมูลที่เผยแพร่ และพื้นที่ดังกล่าวทำให้เด็กจำนวนหนึ่งมีอุปสรรคต่อการเรียนต่อในระดับที่สูงขึ้น

 

ขณะเดียวกัน จังหวัดตากยังมีบริบทการศึกษาชายแดนที่ซับซ้อน โดยข้อมูลการศึกษาก่อนหน้านี้พบว่านักเรียนไม่มีสัญชาติไทยใน 5 อำเภอชายแดนมีจำนวน 26,660 คน และบางส่วนเป็นเด็กที่บ้านอยู่ห่างไกลหรือเดินทางข้ามพื้นที่เพื่อเข้าสู่ระบบการศึกษา

 

3. เชียงราย – เด็กบนดอยต้องเดินทางผ่านพื้นที่ภูเขา

 

เชียงรายไม่ได้มีปัญหาเฉพาะเรื่องระยะทาง แต่ยังมีโรงเรียนจำนวนมากอยู่ในพื้นที่สูงและบริเวณชายแดน โดยเฉพาะพื้นที่ตามแนวภูเขาและดอยต่าง ๆ

 

ข้อมูลจากองค์กรที่ทำงานด้านเด็กในพื้นที่ระบุว่า โรงเรียนหลายแห่งในเชียงรายตั้งอยู่ในพื้นที่ห่างไกล บางแห่งติดชายแดนไทย–เมียนมา และต้องเผชิญกับภูมิประเทศที่เป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน ทำให้การเดินทางของนักเรียนและการเข้าถึงบริการพื้นฐานทำได้ยากกว่าพื้นที่เมือง

 

กสศ. ยังระบุว่าเชียงรายมีโรงเรียนจำนวนมากอยู่บนพื้นที่ดอยสูงและห่างไกล โดยตำบลเทอดไทย อำเภอแม่ฟ้าหลวง เป็นพื้นที่ที่พบความหนาแน่นของนักเรียนยากจนและด้อยโอกาสในระดับสูง ซึ่งสะท้อนว่าปัญหาไม่ได้อยู่เพียงเรื่องระยะทาง แต่เกี่ยวข้องกับฐานะครอบครัวและโอกาสทางการศึกษาด้วย

 

4. กาญจนบุรี – บางโรงเรียนอยู่ไกลจนต้องเปิดโรงเรียนเพื่อรองรับชุมชน

 

กาญจนบุรีเป็นจังหวัดที่มีพื้นที่กว้างและมีภูเขา รวมถึงแนวชายแดนไทย–เมียนมา ทำให้บางชุมชนอยู่ห่างจากโรงเรียนขนาดใหญ่เป็นระยะทางมาก

 

กรณีโรงเรียนบ้านบ้องตี้ อำเภอไทรโยค เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน โรงเรียนอยู่ในพื้นที่สูงและทุรกันดาร โดยโรงเรียนมัธยมปลายของรัฐที่อยู่ใกล้ที่สุดมีระยะทางเดินทางประมาณ 28 กิโลเมตร ทำให้เด็กที่จบ ม.3 ในพื้นที่มีอุปสรรคในการศึกษาต่อ และเป็นหนึ่งในเหตุผลที่ชุมชนสนับสนุนให้โรงเรียนเปิดสอนถึงระดับ ม.6 เพื่อให้เด็กไม่ต้องเดินทางไกลออกจากพื้นที่

 

จังหวัดกาญจนบุรียังมีโรงเรียนที่ถูกจัดอยู่ในลักษณะ Stand Alone ซึ่งเป็นโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลและการคมนาคมไม่สะดวก จนไม่สามารถให้ผู้เรียนเดินทางไปเรียนโรงเรียนอื่นได้ง่าย การมีโรงเรียนอยู่ในชุมชนจึงกลายเป็นสิ่งจำเป็นมากกว่าการเป็นเพียงสถานศึกษาแห่งหนึ่ง

 

5. น่าน – โรงเรียนบนภูเขากับระยะทางที่กลายเป็นอุปสรรค

 

น่านเป็นอีกจังหวัดที่มีชุมชนกระจายอยู่ตามพื้นที่ภูเขา โดยเฉพาะบริเวณอำเภอบ่อเกลือและพื้นที่สูงหลายแห่ง โรงเรียนบางแห่งจึงต้องทำหน้าที่รองรับเด็กจากชุมชนที่อยู่ห่างไกล

 

ในปี 2568 มีการจัดกิจกรรมเพื่อสนับสนุนนักเรียนพื้นที่ห่างไกลที่โรงเรียนบ้านนาบง อำเภอบ่อเกลือ โดยเน้นทั้งอุปกรณ์การเรียนรู้ สิ่งจำเป็นต่อการดำรงชีวิต และการพัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวกภายในโรงเรียน สะท้อนว่าพื้นที่ดังกล่าวยังมีความต้องการด้านโอกาสและทรัพยากรทางการศึกษาอย่างต่อเนื่อง

 

นอกจากนี้ ยังมีโรงเรียนในพื้นที่ห่างไกลของอำเภอนาน้อยที่ได้รับการสนับสนุนด้านโภชนาการและคุณภาพชีวิตนักเรียน เนื่องจากเป็นกลุ่มเด็กที่อยู่ในพื้นที่ชนบทและเข้าถึงบริการต่าง ๆ ได้ยากกว่าพื้นที่เมือง

 

ทำไมเด็กบางพื้นที่จึงต้องเดินทางข้ามอำเภอไปเรียน

 

เหตุผลสำคัญไม่ได้มีเพียงโรงเรียนอยู่ไกลจากบ้าน แต่เกี่ยวข้องกับการที่โรงเรียนในชุมชนเปิดสอนไม่ครบทุกระดับชั้น โรงเรียนขนาดเล็กบางแห่งอาจเปิดถึงเพียงประถมศึกษาหรือมัธยมต้น เมื่อเด็กเรียนจบจึงต้องเดินทางไปยังโรงเรียนที่มีระดับชั้นสูงกว่า

 

อีกปัจจัยคือภูมิประเทศ หากระยะทางบนแผนที่ดูเหมือนจะไม่ไกลมาก แต่เป็นถนนบนภูเขา ถนนลูกรัง หรือเส้นทางที่ต้องใช้เวลานาน ระยะเวลาเดินทางจริงอาจมากกว่าการเดินทางในเมืองหลายเท่า

 

บางพื้นที่จึงเลือกใช้วิธีจัดโรงเรียนพักนอนหรือขยายชั้นเรียน เพื่อไม่ให้ระยะทางกลายเป็นเหตุผลที่ทำให้เด็กต้องหยุดเรียน โดยเฉพาะพื้นที่ชายแดนและพื้นที่สูงที่การเดินทางทุกวันอาจไม่เหมาะกับเด็ก

 

ท้ายที่สุด ปัญหานักเรียนเดินทางไกลจึงไม่ได้วัดกันที่จำนวนกิโลเมตรเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูทั้งสภาพถนน ภูมิประเทศ จำนวนโรงเรียน ระดับชั้นที่เปิดสอน และฐานะของครอบครัวประกอบกัน เพราะสำหรับเด็กบางคน “โรงเรียนอยู่ไกล” อาจหมายถึงต้องเสียค่าเดินทางเพิ่ม ต้องออกจากบ้านตั้งแต่เช้ามืด หรือถึงขั้นต้องย้ายไปพักที่โรงเรียนเพื่อให้สามารถเรียนต่อได้อย่างต่อเนื่อง