วัดพระบาทน้ำพุยังดูแลใครบ้างในวันนี้

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ชื่อของวัดพระบาทน้ำพุมักพาคนไทยย้อนกลับไปยังภาพจำในยุคที่คำว่าเอดส์เต็มไปด้วยความหวาดกลัว ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งถูกเลิกจ้าง ถูกครอบครัวปฏิเสธ หรือแม้แต่ไม่มีใครกล้าเข้าใกล้ วัดในจังหวัดลพบุรีแห่งนี้จึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงรับคนมารักษาตัว แต่รับผู้ที่ถูกผลักออกมาจากพื้นที่อื่นของสังคมด้วย

หลายสิบปีผ่านไป ยาต้านไวรัสและระบบหลักประกันสุขภาพทำให้ชีวิตของผู้ติดเชื้อ HIV เปลี่ยนไปอย่างมาก คนที่ตรวจพบเร็วและรับยาอย่างต่อเนื่องสามารถเรียน ทำงาน และใช้ชีวิตตามปกติได้ ภาพของวัดพระบาทน้ำพุจึงควรเปลี่ยนตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่หยุดอยู่กับภาพผู้ป่วยระยะสุดท้ายในอดีต

จากวัดเชิงเขาสู่พื้นที่รองรับคนที่ไม่มีทางไป

วัดพระบาทน้ำพุมีชื่อทางการว่า วัดพระพุทธบาทประทานพร ตั้งอยู่ที่ตำบลเขาสามยอด อำเภอเมืองลพบุรี และเป็นที่ตั้งของโครงการธรรมรักษ์นิเวศน์ การดูแลผู้ติดเชื้อและผู้ป่วยเอดส์เริ่มขึ้นในช่วงต้นทศวรรษ 2530 ก่อนขยายเป็นที่พักฟื้นและระบบดูแลระยะยาว

ความสำคัญของสถานที่แห่งนี้ไม่ได้อยู่ที่การจ่ายยาแทนโรงพยาบาล เพราะปัจจุบันคนไทยเข้าถึงการตรวจและยาต้านไวรัสผ่านระบบสุขภาพได้แล้ว สิ่งที่โรงพยาบาลให้แทนกันได้ยากกว่าคือที่พัก อาหาร ผู้ดูแล การพาไปพบแพทย์ และชุมชนสำหรับคนที่กลับบ้านไม่ได้

คนในความดูแลไม่ได้มีเพียงผู้ป่วย HIV

ข้อมูลจากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดลพบุรีในเดือนสิงหาคม 2568 ระบุว่าการดูแลแบ่งเป็นสองพื้นที่ ได้แก่ ธรรมรักษ์นิเวศน์ 1 ภายในวัด และธรรมรักษ์นิเวศน์ 2 ที่อำเภอหนองม่วง ส่วนภายในวัดยังมีสถานชีวาภิบาลซึ่งเปิดเมื่อเดือนเมษายน 2567 สำหรับผู้ป่วยติดเตียงและผู้ป่วยระยะท้าย รวมถึงผู้ที่ป่วยด้วยมะเร็งหรือโรคหลอดเลือดสมอง ไม่ได้จำกัดเฉพาะโรคเอดส์

รายงานของไทยพีบีเอสเมื่อวันที่ 14 สิงหาคม 2568 พบผู้ป่วยในความดูแลมากกว่า 125 คน ในจำนวนนี้ประมาณ 65 คนช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ ขณะที่อีกประมาณ 60 คนยังทำกิจกรรมเบา ๆ ได้ ตัวเลขดังกล่าวเป็นภาพ ณ เวลาที่สำรวจ ไม่ควรนำไปใช้เป็นยอดปัจจุบันแบบตายตัว ส่วนข้อมูลราชการเดือนกรกฎาคม 2569 ยังกล่าวถึงผู้ป่วยในพื้นที่ธรรมรักษ์นิเวศน์มากกว่า 100 คน แสดงว่าภารกิจดูแลยังดำเนินอยู่

ยาต้านเปลี่ยนโรคแต่ไม่ได้แก้ทุกปัญหาชีวิต

ผู้ติดเชื้อ HIV ในไทยสามารถรับยาต้านไวรัสโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายตามสิทธิการรักษา การกินยาอย่างสม่ำเสมอช่วยกดปริมาณไวรัส รักษาสุขภาพ และลดโอกาสถ่ายทอดเชื้อได้อย่างมาก แต่ยาไม่สามารถสร้างบ้าน คืนความสัมพันธ์ในครอบครัว หรือจัดหาคนดูแลผู้ป่วยพิการและติดเตียงให้ได้

คนที่ยังต้องพึ่งสถานที่ลักษณะนี้จึงมักมีปัญหาซ้อนกันหลายชั้น เช่น ไม่มีญาติ ไม่มีรายได้ มีความพิการ มีโรคร่วม หรือไม่สามารถเดินทางไปรับยาด้วยตนเอง ช่องว่างที่วัดช่วยเติมจึงเป็นเรื่องสังคมมากพอ ๆ กับเรื่องสุขภาพ

ช่วงเปลี่ยนผ่านที่ต้องตรวจสอบและไม่ทอดทิ้งผู้ป่วย

หลังอดีตเจ้าอาวาสถูกดำเนินคดีในปี 2568 หน่วยงานรัฐเข้าตรวจสอบทรัพย์สิน การดำเนินงาน และแนวทางดูแลกลุ่มเปราะบาง หลักสำคัญคือต้องแยกการตรวจสอบบุคคลและเส้นทางเงินออกจากสิทธิของผู้ป่วย ผู้ถูกกล่าวหายังต้องเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม ขณะที่ผู้ป่วยต้องได้รับยา อาหาร และการดูแลต่อเนื่องโดยไม่กลายเป็นผู้รับผลกระทบจากคดี

เหตุการณ์นี้ยังทำให้คำว่า “ทำบุญ” ต้องมีรายละเอียดมากขึ้น ผู้บริจาคมีสิทธิ์ตรวจสอบว่าช่องทางรับเงินเป็นของหน่วยงานใด ใครเป็นผู้รับผิดชอบ มีบัญชีรายรับรายจ่ายหรือไม่ และสิ่งของที่นำไปให้ตรงกับความต้องการจริงเพียงใด ความโปร่งใสไม่ได้ทำลายศรัทธา ตรงกันข้าม มันช่วยให้ความช่วยเหลือไปถึงคนที่ควรได้รับอย่างสม่ำเสมอ

วันนี้วัดพระบาทน้ำพุจึงไม่ใช่เพียงอนุสรณ์จากยุคที่สังคมหวาดกลัวโรคเอดส์ แต่เป็นภาพสะท้อนของปัญหาที่ยังแก้ไม่หมด แม้การแพทย์จะพาผู้ติดเชื้อไปได้ไกลกว่าเดิมมากแล้ว ประเทศไทยยังต้องมีระบบรองรับคนป่วยติดเตียง คนไร้ญาติ และคนที่ไม่มีบ้านให้กลับ ภารกิจต่อจากนี้จึงต้องยืนอยู่บนสองขาพร้อมกัน คือ เมตตาต่อผู้ป่วยและความโปร่งใสต่อสาธารณะ