ตัวเลขต่อหัวที่ทำให้จังหวัดริมทะเลแห่งหนึ่งแซงเมืองใหญ่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาได้ยินคำว่า “รายได้ต่อหัวสูงที่สุด” หลายคนมักนึกถึงกรุงเทพฯ ก่อนเป็นชื่อแรก เพราะทั้งสำนักงานใหญ่ บริษัทใหญ่ งานบริการ และเงินเดือนสูง ดูจะกระจุกอยู่ที่นั่นหมด แต่พอเปิดตัวเลขเศรษฐกิจรายจังหวัด กลับมีจังหวัดหนึ่งที่อยู่นอกกรุงเทพฯ และขึ้นไปอยู่เหนือเมืองหลวงค่อนข้างห่าง

ตัวเลขที่ใช้เปรียบเทียบนี้คือ ผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดต่อหัว หรือ GPP per capita ไม่ใช่ผลสำรวจเงินเดือน และไม่ใช่เงินที่ทุกคนได้รับเข้ากระเป๋าโดยตรง มันคำนวณจากมูลค่าการผลิตทั้งหมดในจังหวัด แล้วหารด้วยจำนวนประชากร จึงเป็นภาพว่าเศรษฐกิจในพื้นที่สร้างมูลค่าได้มากเพียงใดต่อคนหนึ่งคน

เมื่อดูข้อมูลปี 2566 จังหวัดที่มี GPP ต่อหัวสูงที่สุดของไทย และไม่ใช่กรุงเทพฯ คือ ระยอง ที่ประมาณ 942,205 บาทต่อคนต่อปี ขณะที่กรุงเทพมหานครอยู่ในกลุ่มบนของประเทศเช่นกัน แต่ไม่ใช่อันดับหนึ่งของตัวชี้วัดนี้

ความน่าสนใจไม่ได้อยู่แค่ตัวเลขเกือบล้านบาท แต่คือความต่างของภาพจำ ระยองอาจเป็นจังหวัดที่คนจำนวนมากนึกถึงทะเล เกาะเสม็ด ผลไม้ หรือการไปเที่ยวช่วงสุดสัปดาห์ ทว่าในทางเศรษฐกิจ จังหวัดนี้เป็นฐานการผลิตขนาดใหญ่ของประเทศมานาน ทั้งอุตสาหกรรมปิโตรเคมี โรงกลั่น น้ำมัน เคมีภัณฑ์ ยานยนต์ และกิจกรรมโลจิสติกส์ที่เชื่อมกับท่าเรือและเขตอุตสาหกรรมชายฝั่ง

โรงงานขนาดใหญ่หนึ่งแห่งสร้างมูลค่าการผลิตได้สูงมาก แม้ใช้แรงงานไม่มากเท่าธุรกิจบริการที่ต้องพึ่งคนจำนวนมาก ยิ่งมีการลงทุน เครื่องจักร วัตถุดิบ และสินค้าที่มีมูลค่าสูง ตัวเลข GPP ก็ยิ่งขยับขึ้นแรงได้ นี่จึงเป็นเหตุผลว่าจังหวัดที่มีประชากรไม่มากเท่ากรุงเทพฯ แต่มีฐานอุตสาหกรรมเข้มข้น สามารถมีมูลค่าเศรษฐกิจ “ต่อหัว” สูงกว่าได้

อีกด้านหนึ่ง ตัวเลขนี้ช่วยให้เห็นว่าการเติบโตของไทยไม่ได้กระจุกอยู่แค่ในเมืองหลวง ภาคตะวันออกมีบทบาทมากจากโครงสร้างอุตสาหกรรมและการส่งออก โดยระยองเป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญที่สุดของภาพนั้น ไม่ใช่เพียงเมืองโรงงาน แต่เป็นพื้นที่ที่กิจกรรมการผลิตจำนวนมากเชื่อมต่อกันตั้งแต่วัตถุดิบ การแปรรูป การขนส่ง ไปจนถึงการส่งออก

แต่มีจุดที่ต้องแยกให้ชัด: GPP ต่อหัวไม่เท่ากับเงินเดือนเฉลี่ยของชาวระยอง มูลค่าที่นับรวมใน GPP อาจเป็นกำไรของบริษัท ค่าเสื่อมราคา ผลตอบแทนจากทุน หรือมูลค่าการผลิตของกิจการขนาดใหญ่ จึงไม่ควรเอา 942,205 บาทไปหาร 12 แล้วสรุปว่าคนในจังหวัดได้เงินเดือนเฉลี่ยเท่านั้นต่อเดือน

ชีวิตจริงของคนในพื้นที่ยังแตกต่างกันมาก ทั้งอาชีพ รายได้ ค่าครองชีพ โอกาสเข้าถึงงาน และผลกระทบจากการอยู่ใกล้เขตอุตสาหกรรม ตัวเลขต่อหัวจึงตอบคำถามว่า “จังหวัดสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้แค่ไหน” มากกว่าคำถามว่า “ทุกคนอยู่ดีกินดีเท่ากันหรือไม่”

ถึงอย่างนั้น การที่ระยองขึ้นมาอยู่เหนือกรุงเทพฯ ก็เป็นตัวอย่างชัดว่าถ้ามองเศรษฐกิจผ่านตัวเลขอย่างเดียว เราอาจพลาดความจริงอีกชั้นหนึ่งไป เมืองที่ดูเงียบกว่าบนแผนที่ อาจกำลังขับเคลื่อนมูลค่าการผลิตมหาศาลอยู่ทุกวัน