จังหวัดไหนใช้บัตรคนจนมากที่สุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บัตรประชาชนหนึ่งใบที่แตะกับเครื่องรับชำระเงินในร้านเล็ก ๆ อาจดูเป็นเรื่องธรรมดา แต่เมื่อเกิดขึ้นพร้อมกันทั่วประเทศ มันคือภาพของเงินช่วยค่าครองชีพที่ไหลเข้าสู่ร้านชุมชนทุกวัน คำถามที่น่าสนใจจึงไม่ใช่แค่คนใช้สิทธิเท่าไร แต่คือเงินก้อนนี้ไปหมุนอยู่จังหวัดไหนมากที่สุด

คำตอบฟังดูเหมือนน่าจะมีตารางอันดับพร้อมตัวเลข แต่พอตามหาข้อมูลจริง สิ่งที่พบกลับต่างออกไปพอสมควร

ตัวเลขที่รัฐเผยแพร่ มักเป็นภาพรวมทั้งประเทศ

ข้อมูลความคืบหน้าที่หน่วยงานรัฐเผยแพร่เกี่ยวกับบัตรสวัสดิการแห่งรัฐ มักรายงานจำนวนผู้มีสิทธิ ยอดใช้สิทธิรวม และแยกตามประเภทสวัสดิการ มากกว่าจะเปิดยอดใช้จ่ายสะสมครบทุกจังหวัดในรูปแบบที่นำมาเทียบอันดับกันได้

ตัวอย่างในช่วงเริ่มใช้สิทธิรอบใหม่เมื่อเดือนเมษายน 2566 สำนักงานเศรษฐกิจการคลังรายงานผ่านสื่อสาธารณะว่า มียอดใช้สิทธิสะสมกว่า 1,990.17 ล้านบาท จากผู้มีสิทธิกว่า 6.64 ล้านคน โดยส่วนใหญ่เป็นวงเงินซื้อสินค้าอุปโภคบริโภคที่จำเป็นผ่านร้านค้าที่เข้าร่วมโครงการ

ส่วนโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจปี 2567 ที่จ่ายเงิน 10,000 บาทให้ผู้มีบัตรสวัสดิการแห่งรัฐและคนพิการ รัฐก็รายงานยอดจ่ายสำเร็จรวม 14,437,625 ราย หรือเม็ดเงิน 144,376.25 ล้านบาทในภาพประเทศ ข้อมูลชุดนี้มีประโยชน์มากในการเห็นขนาดของมาตรการ แต่ไม่ได้บอกว่าแต่ละจังหวัดใช้จ่ายจริงเท่าไร

จึงยังตั้งอันดับจังหวัดไม่ได้อย่างน่าเชื่อถือ

ณ ข้อมูลสาธารณะที่ตรวจพบ ยังไม่มีตารางทางการระดับประเทศที่เปิดยอดใช้จ่ายผ่านบัตรสวัสดิการแห่งรัฐแยกรายจังหวัดครบถ้วนในช่วงเวลาเดียวกัน เพราะฉะนั้นจึงยังระบุไม่ได้อย่างมีหลักฐานว่า จังหวัดใด “ใช้มากที่สุด”

การเดาจากจำนวนประชากร จำนวนผู้ถือบัตร หรือจำนวนร้านค้าที่รับชำระ อาจทำให้เห็นแนวโน้มบางอย่าง แต่ไม่ใช่ยอดใช้จ่ายจริง จังหวัดใหญ่ไม่ได้แปลว่าจะขึ้นอันดับหนึ่งเสมอไป เพราะการใช้สิทธิยังขึ้นอยู่กับจำนวนผู้มีสิทธิที่ยืนยันตัวตนแล้ว การเข้าถึงร้านค้า รูปแบบวงเงินในแต่ละรอบ และสิทธิที่ใช้ได้จริงในพื้นที่

ทำไมตัวเลขนี้จึงสำคัญกว่าการหาแชมป์

ถ้ามีข้อมูลเปิดรายจังหวัด เราจะเห็นได้มากกว่าอันดับ เช่น บางพื้นที่อาจมีผู้มีสิทธิจำนวนมากแต่ใช้วงเงินไม่เต็ม เพราะร้านค้าเข้าร่วมไม่พอหรืออยู่ไกล ขณะที่บางพื้นที่อาจมีร้านชุมชนรองรับดีจนเงินหมุนในระบบท้องถิ่นได้รวดเร็วกว่า

ข้อมูลดังกล่าวยังช่วยให้แยกได้ว่า ปัญหากำลังซื้อเกิดจากคนไม่มีเงินพอใช้จริง หรือเกิดจากช่องทางใช้สิทธิไม่สะดวก การมองเพียงยอดรวมประเทศจึงบอกขนาดงบประมาณได้ แต่บอกประสบการณ์ของคนในแต่ละจังหวัดได้ไม่ครบ

สิ่งที่ควรมีหากอยากตอบคำถามนี้ให้ชัด

ชุดข้อมูลที่ตอบได้ตรงที่สุดควรระบุอย่างน้อย 4 เรื่อง คือ ยอดใช้จ่ายจริงรายจังหวัด จำนวนผู้ใช้สิทธิ จำนวนร้านค้าที่รับชำระ และช่วงเวลาของข้อมูล เมื่อมีครบจึงค่อยเทียบได้ทั้งยอดรวม ยอดต่อผู้มีสิทธิ และยอดต่อประชากร ซึ่งแต่ละแบบอาจให้จังหวัดอันดับหนึ่งคนละแห่ง

ดังนั้น สำหรับคำถามว่าจังหวัดไหนใช้บัตรคนจนมากที่สุด คำตอบที่ตรงไปตรงมาที่สุดตอนนี้คือ ยังไม่มีอันดับสาธารณะที่ยืนยันได้จากยอดใช้จ่ายจริงรายจังหวัดทั่วประเทศ แต่ตัวเลขภาพรวมยืนยันชัดว่าโครงการนี้มีเม็ดเงินหมุนเวียนระดับหลายพันล้านบาท และการเปิดข้อมูลให้ละเอียดขึ้นจะช่วยให้เห็นว่ากำลังซื้อระดับรากหญ้าไปถึงพื้นที่ไหนได้ผลดีแค่ไหน