สีของลิ้นบอกอะไรได้บ้าง โดยเฉพาะลิ้นขาวที่หลายคนเจอตอนส่องกระจก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาป่วยหรือพักผ่อนน้อย หลายคนมักเริ่มจากการแลบลิ้นส่องกระจก แล้วก็สะดุดใจกับคราบขาวที่เคลือบอยู่บนลิ้นก่อนเลย แต่ สีของลิ้นเป็นเบาะแส ไม่ใช่คำวินิจฉัยโรค เพราะอาหาร เครื่องดื่ม การสูบบุหรี่ ยา สุขอนามัยในช่องปาก และภาวะในร่างกาย ล้วนทำให้หน้าตาของลิ้นเปลี่ยนได้

ลิ้นปกติมักออกชมพู มีปุ่มเล็ก ๆ บนผิวลิ้นอยู่แล้ว ถ้าลิ้นดูขาวขึ้นแบบบาง ๆ โดยไม่มีแผลหรือปวดมาก สาเหตุที่พบบ่อยคือเศษอาหาร แบคทีเรีย และเซลล์ที่ตายแล้วไปติดอยู่ระหว่างปุ่มลิ้น ซึ่งจะเห็นชัดขึ้นเมื่อปุ่มลิ้นบวม หรือยาวกว่าปกติ

ลิ้นขาวไม่ได้แปลว่าเป็นเชื้อราเสมอไป

สาเหตุธรรมดาที่เจอได้บ่อยคือปากแห้ง ดื่มน้ำน้อย นอนอ้าปาก คัดจมูกจนต้องหายใจทางปาก สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ หรือทำความสะอาดลิ้นไม่ทั่วถึง คราบชนิดนี้มักดีขึ้นได้เมื่อดื่มน้ำให้พอ แปรงฟันสม่ำเสมอ และใช้แปรงขนนุ่มหรือที่ทำความสะอาดลิ้นอย่างเบามือ

อีกสาเหตุหนึ่งคือเชื้อราในปากหรือ oral thrush ซึ่งมักเห็นเป็นคราบขาวครีม ๆ คล้ายคราบนม บางครั้งเช็ดออกได้แต่พื้นผิวด้านล่างแดง แสบ หรือมีเลือดซึมได้ อาจมีรสชาติในปากเปลี่ยน มุมปากแตก หรือกลืนเจ็บร่วมด้วย ผู้ที่ใช้ยาพ่นสเตียรอยด์ ผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่ปากแห้งมาก มีโอกาสพบได้มากขึ้น

ถ้าใช้ยาพ่นสเตียรอยด์อยู่ การบ้วนปากด้วยน้ำหลังพ่นยาช่วยลดโอกาสเกิดเชื้อราในปากได้ อย่าซื้อยาฆ่าเชื้อรามาใช้เองเพียงเพราะเห็นลิ้นขาว เพราะหน้าตาที่คล้ายกันอาจมีสาเหตุคนละอย่าง

สีอื่น ๆ ที่พบได้ และควรอ่านอย่างมีเหตุผล

• ลิ้นแดงจัดหรือเรียบผิดปกติ อาจเกิดจากการระคายเคือง การอักเสบ การติดเชื้อ หรือภาวะขาดสารอาหารบางชนิด จึงควรดูร่วมกับอาการแสบ เจ็บ หรือแผลในปาก

• ลิ้นเหลืองหรือน้ำตาล มักเกี่ยวกับคราบสะสม การสูบบุหรี่ อาหาร เครื่องดื่ม หรือปากแห้งได้

• ลิ้นดำและดูมีขน แม้หน้าตาจะน่าตกใจ แต่เกิดได้จากปุ่มลิ้นยาวและกักคราบสีไว้ เช่น จากบุหรี่ กาแฟ หรือสุขอนามัยในช่องปากที่ไม่ดี มักไม่ใช่ภาวะอันตรายโดยตรง แต่ควรให้ทันตแพทย์ช่วยประเมินหากไม่ดีขึ้น

• ปื้นขาวหนา เช็ดไม่ออก ไม่ควรเดาเองว่าเป็นเพียงคราบลิ้น เพราะอาจเป็นรอยโรคจากการระคายเคืองเรื้อรัง เช่น ฟันคม ฟันปลอม หรือยาสูบ และบางกรณีต้องตรวจแยกโรคเพิ่มเติม

จุดที่น่าจำคือ อย่าตัดสินจากสีเพียงอย่างเดียว ให้สังเกตระยะเวลาที่เป็น ตำแหน่งที่เปลี่ยนไป อาการเจ็บ แสบร้อน เลือดออก มีก้อน กลืนลำบาก รวมถึงพฤติกรรมอย่างสูบบุหรี่หรือดื่มหนักด้วย

เมื่อไรควรไปพบทันตแพทย์หรือแพทย์

ควรนัดตรวจหากคราบหรือปื้นขาวไม่หายภายในประมาณ 2 สัปดาห์ เช็ดไม่ออก มีแผลหรือก้อน เจ็บมาก เลือดออก น้ำหนักลด เสียงเปลี่ยน หรือกลืนอาหารลำบาก โดยเฉพาะคนที่สูบบุหรี่ ใช้ยาสูบ หรือดื่มแอลกอฮอล์หนักเป็นประจำ ส่วนถ้ามีลิ้น คอ หรือใบหน้าบวม หายใจหรือกลืนลำบาก ควรไปฉุกเฉินทันที

สำหรับคนส่วนใหญ่ การดูแลพื้นฐานเริ่มได้ง่ายมาก: ดื่มน้ำให้พอ แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ทำความสะอาดลิ้นอย่างอ่อนโยน ลดบุหรี่และแอลกอฮอล์ และตรวจฟันตามนัด ลิ้นอาจกำลังบอกว่าช่องปากต้องการการดูแลเพิ่มขึ้น แต่ถ้ามีปื้นผิดปกติที่ค้างอยู่นาน ให้มืออาชีพเป็นคนช่วยตอบจะปลอดภัยกว่า