จังหวัดไหนของไทยที่น้ำกับไฟยังเข้าไม่ถึงทุกบ้าน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าถามว่ามีจังหวัดไหนในไทยที่ “ทั้งจังหวัด” ยังไม่มีน้ำประปาและไฟฟ้าใช้ คำตอบคือ ไม่มีจังหวัดที่ขาดทั้งระบบทั้งจังหวัด แต่ถ้ามองให้ละเอียดลงไปถึงระดับหมู่บ้านและครัวเรือน ยังมีคนจำนวนไม่น้อยที่อยู่ปลายทางของโครงข่ายจริง ๆ

ไฟฟ้าเป็นตัวอย่างที่เห็นภาพชัด ข้อมูลการสำรวจที่ภาครัฐนำมาใช้ในปี 2566 ระบุว่าพบครัวเรือนที่ยังไม่มีไฟฟ้าใช้ 59,122 ครัวเรือน กระจายอยู่ใน 48 จังหวัด หลายแห่งตั้งอยู่ในอุทยาน ป่าสงวน พื้นที่ลุ่มน้ำชั้น 1 หรืออยู่ไกลจากแนวสายส่งมาก จึงไม่ได้เป็นเรื่องแค่ปักเสาแล้วลากสายเข้าไปได้ทันที

หากถามหาจังหวัดที่เคยมีสัดส่วนครัวเรือนไม่มีไฟฟ้าสูงสุด ข้อมูล จปฐ. ปี 2562 ที่ถูกรวบรวมเผยแพร่โดยหน่วยงานรัฐชี้ไปที่ แม่ฮ่องสอน ด้วยลักษณะภูเขาสูง ชุมชนกระจายตัว และเส้นทางเข้าถึงยาก แต่ไม่ควรตีความว่าแม่ฮ่องสอนทั้งจังหวัดไม่มีไฟฟ้า เพราะในเมืองและชุมชนส่วนใหญ่มีใช้ตามปกติ ปัญหาอยู่ที่บ้านบางกลุ่มซึ่งห่างไกลมากกว่า

ด้านน้ำประปาซับซ้อนกว่า เพราะคำว่า “มีน้ำใช้” อาจหมายถึงประปาส่วนภูมิภาค ประปาเทศบาล ประปาหมู่บ้าน น้ำบาดาล หรือการขนน้ำเอง การประปาส่วนภูมิภาคให้บริการใน 74 จังหวัดและมีผู้ใช้น้ำกว่า 5.29 ล้านครัวเรือน แต่ไม่ได้แปลว่าทุกบ้านในพื้นที่นั้นต่อท่อประปาแล้ว

ข้อมูลที่ถูกอ้างถึงในประเด็นการเข้าถึงน้ำสะอาดประเมินว่าคนไทยราว 8.25 ล้านคนยังเข้าไม่ถึงน้ำประปา โดยมากอยู่ในชนบทและเมืองขนาดเล็ก ตัวเลขนี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีน้ำดื่มแม้แต่หยดเดียว แต่สะท้อนว่าหลายครัวเรือนยังต้องพึ่งบ่อ น้ำฝน รถส่งน้ำ หรือระบบประปาชุมชนที่อาจไม่สม่ำเสมอ

ดังนั้นคำตอบที่ตรงที่สุดจึงไม่ใช่รายชื่อจังหวัดเดียว แต่คือ พื้นที่ห่างไกลในหลายจังหวัด โดยเฉพาะแนวภูเขา ป่าอนุรักษ์ และชุมชนที่การก่อสร้างโครงข่ายติดข้อจำกัดด้านสิทธิที่ดินและสิ่งแวดล้อม บางแห่งใช้โซลาร์เซลล์กับแบตเตอรี่แทนไฟฟ้าจากสายส่ง ขณะที่น้ำต้องแก้ด้วยระบบเก็บน้ำและประปาหมู่บ้าน

เรื่องนี้ทำให้เห็นว่า “มีไฟฟ้าใช้เกือบทั้งประเทศ” กับ “ทุกบ้านมีไฟฟ้าใช้แล้ว” เป็นคนละประโยคกัน เช่นเดียวกับน้ำประปา โครงข่ายอาจเดินมาถึงตำบล แต่บ้านที่อยู่สุดทางขึ้นเขาอาจยังต้องเดินต่อเองอีกไกล

ภาพประกอบในบทความเป็นภาพสร้างขึ้นเพื่ออธิบายลักษณะปัญหา ไม่ใช่ภาพจากพื้นที่หรือเหตุการณ์จริง