เปิด "อำเภอที่มีพื้นใหญ่"ของไทย ขนาดกว้างจนเทียบได้กับหลายจังหวัด

   เมื่อพูดถึงคำว่า “อำเภอ” หลายคนอาจนึกถึงพื้นที่การปกครองขนาดไม่ใหญ่มาก อยู่ภายในจังหวัดหนึ่งจังหวัด แต่ในความเป็นจริงประเทศไทยมีอำเภอจำนวนไม่น้อยที่มีพื้นที่กว้างมาก จนเมื่อนำมาเปรียบเทียบกับพื้นที่ของจังหวัดขนาดเล็ก บางจังหวัดแล้ว กลับพบว่า อำเภอเหล่านี้มีพื้นที่ใหญ่กว่าจังหวัดบางจังหวัดเสียอีก
   ความแตกต่างดังกล่าว เกิดจากลักษณะภูมิประเทศและการแบ่งเขตการปกครองของแต่ละพื้นที่ โดยเฉพาะอำเภอที่อยู่ในเขตภูเขา ป่าไม้ หรือพื้นที่ชายแดน ซึ่งมักมีอาณาเขตกว้าง แต่มีประชากรกระจายตัวอยู่ตามชุมชนต่าง ๆ

   บทความนี้ ลองมาดูกันว่า มีอำเภอใดบ้างที่มีพื้นที่กว้างจน สามารถนำไปเปรียบเทียบกับจังหวัดได้

   1. อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก
อำเภออุ้มผาง ถือเป็นหนึ่งในอำเภอที่มีพื้นที่ขนาดใหญ่มากของประเทศไทย โดยมีพื้นที่ประมาณ 4,325 ตารางกิโลเมตร หากมองจากตัวเลขเพียงอย่างเดียวอาจดูไม่มากนัก แต่เมื่อนำไปเปรียบเทียบกับจังหวัดขนาดเล็ก จะเห็นภาพได้ชัดเจนขึ้น เพราะพื้นที่ของอำเภออุ้มผาง มีขนาดใหญ่กว่าหลายจังหวัดของประเทศไทย สิ่งที่น่าสนใจคือ อำเภออุ้มผางมีพื้นที่ใกล้เคียงกับ จังหวัดบึงกาฬ ทั้งจังหวัด โดยบึงกาฬมีพื้นที่ประมาณ 4,306 ตารางกิโลเมตร ต่างกันเพียงประมาณ 19 ตารางกิโลเมตรเท่านั้น  นอกจากนี้ อุ้มผางยังมีพื้นที่ใหญ่กว่าจังหวัดขนาดเล็กอีกหลายแห่ง เช่น จังหวัดภูเก็ต จังหวัดสมุทรสงคราม และจังหวัดสิงห์บุรี โดยหากเทียบ กับ สมุทรสงครามแล้ว อำเภออุ้มผางมีพื้นที่มากกว่าประมาณ 10 เท่า

   อุ้มผางยังมีลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นภูเขาและพื้นที่ป่า มีสถานที่ท่องเที่ยวทางธรรมชาติที่มีชื่อเสียง เช่น น้ำตกทีลอซู ทำให้พื้นที่ของอำเภอไม่ได้มีลักษณะเป็นชุมชนเมืองหนาแน่น แต่เป็นพื้นที่ธรรมชาติขนาดกว้าง
   ดังนั้น แม้จะมีสถานะเป็นเพียง “อำเภอ” แต่อาณาเขตของอุ้มผางกลับกว้างขวางอย่างมาก จนสามารถนำพื้นที่ไปเทียบกับจังหวัดทั้งจังหวัดได้เลย

   2. อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี
อีกหนึ่งอำเภอที่มีพื้นที่กว้างมากคือ อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี มีพื้นที่ประมาณ 3,655 ตารางกิโลเมตร พื้นที่ส่วนใหญ่มีภูมิประเทศเป็นภูเขาและป่าไม้ และมีพื้นที่ติดกับแนวชายแดนไทย–เมียนมา

   หากนำพื้นที่ของทองผาภูมิไปเปรียบเทียบกับจังหวัดขนาดเล็ก จะพบว่ามีพื้นที่มากกว่าหลายจังหวัดอย่างชัดเจน ตัวอย่างเช่น จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งมีพื้นที่ประมาณ 417 ตารางกิโลเมตร อำเภอทองผาภูมิจึงมีพื้นที่มากกว่าประมาณ 8.8 เท่า เมื่อเทียบกับ จังหวัดภูเก็ต ที่มีพื้นที่ประมาณ 570 ตารางกิโลเมตร ทองผาภูมิก็มีพื้นที่มากกว่าประมาณ 6 เท่า
   นั่นหมายความว่า แม้ทองผาภูมิจะเป็นเพียงหนึ่งอำเภอของจังหวัดกาญจนบุรี แต่พื้นที่ของอำเภอกลับกว้างกว่าจังหวัดขนาดเล็กบางจังหวัดหลายเท่า

   ทองผาภูมิยังเป็นพื้นที่สำคัญด้านธรรมชาติและการท่องเที่ยวของจังหวัดกาญจนบุรี โดยมีสถานที่ท่องเที่ยวและแหล่งธรรมชาติหลายแห่ง รวมถึงพื้นที่อ่างเก็บน้ำและป่าเขาที่มีความอุดมสมบูรณ์

   3. อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน
อำเภอแม่สะเรียง เป็นอีกพื้นที่หนึ่งที่มีอาณาเขตกว้าง โดยมีพื้นที่ประมาณ 2,500 ตารางกิโลเมตรกว่า แม้จะไม่ได้มีพื้นที่มากเท่าอำเภออุ้มผาง แต่ก็ถือว่ามีขนาดใหญ่มากเมื่อเทียบกับอำเภอทั่วไป

   หากนำมาเปรียบเทียบกับจังหวัดขนาดเล็ก จะพบว่า แม่สะเรียงมีพื้นที่มากกว่า จังหวัดสมุทรสงคราม จังหวัดภูเก็ต และจังหวัดสิงห์บุรีหลายเท่า ซึ่ง เมื่อเทียบกับจังหวัดสมุทรสงครามที่มีพื้นที่ประมาณ 417 ตารางกิโลเมตร อำเภอแม่สะเรียงมีพื้นที่มากกว่าประมาณ 6 เท่า
   พื้นที่ของแม่สะเรียงมีทั้งภูเขา ป่าไม้ และชุมชนที่ตั้งอยู่ตามแนวเส้นทางสำคัญ ทำให้ลักษณะการกระจายตัวของประชากรแตกต่างจากพื้นที่เมืองใหญ่
แม่สะเรียงยังเป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญ ของจังหวัดแม่ฮ่องสอน และมีความโดดเด่นทั้งด้านธรรมชาติ วัฒนธรรม และวิถีชีวิตของผู้คนในพื้นที่

   4. อำเภอสบเมย จังหวัดแม่ฮ่องสอน
อำเภอสบเมย ก็เป็นอำเภอที่มีพื้นที่กว้างขวาง โดยมีพื้นที่ประมาณ 1,400 ตารางกิโลเมตรกว่า โดยพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาและป่าไม้ รวมทั้งมีชุมชนที่กระจายอยู่ตามพื้นที่ต่าง ๆ

   เมื่อเปรียบเทียบกับจังหวัดขนาดเล็ก จะพบว่าอำเภอสบเมยมีพื้นที่มากกว่าหลายจังหวัดเช่นกัน อย่าง จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งมีพื้นที่ประมาณ 417 ตารางกิโลเมตร ดังนั้นอำเภอสบเมยจึงมีพื้นที่ประมาณ 3 เท่ากว่า ของจังหวัดสมุทรสงคราม
   ส่วนเมื่อเทียบกับ จังหวัดภูเก็ต ที่มีพื้นที่ประมาณ 570 ตารางกิโลเมตร อำเภอสบเมยก็มีพื้นที่มากกว่าประมาณ 2.5 เท่า

    ลักษณะของอำเภอสบเมยจึงแตกต่างจากอำเภอที่อยู่ในพื้นที่ราบหรือเขตเมืองอย่างชัดเจน เพราะแม้จะมีพื้นที่กว้าง แต่ประชากรไม่ได้อยู่อย่างหนาแน่นทั่วทั้งพื้นที่ นี่เป็นอีกตัวอย่างที่สะท้อนว่า ขนาดของอำเภอไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นพื้นที่เมืองขนาดใหญ่เสมอไป

   5. อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่
อีกหนึ่งอำเภอที่มีพื้นที่กว้างและมีภูมิประเทศโดดเด่นคือ อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ แม่แจ่ม มีพื้นที่ประมาณ 2,700 ตารางกิโลเมตร และพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขาและพื้นที่เกษตรกรรม เมื่อเปรียบเทียบกับจังหวัดขนาดเล็ก จะพบว่าแม่แจ่ม มีพื้นที่มากกว่าหลายจังหวัด เช่น จังหวัดสมุทรสงคราม ที่มีพื้นที่ประมาณ 417 ตารางกิโลเมตร อำเภอแม่แจ่มมีพื้นที่มากกว่าประมาณ 6 เท่า
หากเปรียบเทียบกับ จังหวัดภูเก็ต ซึ่งมีพื้นที่ประมาณ 570 ตารางกิโลเมตร แม่แจ่มก็มีพื้นที่มากกว่าประมาณ 4–5 เท่า

   อำเภอแห่งนี้มีชื่อเสียงด้านวิถีชีวิตชุมชนบนพื้นที่สูง การทำเกษตร และภูมิประเทศที่สวยงาม จึงเป็นพื้นที่ที่มีลักษณะเฉพาะแตกต่างจากเขตเมืองเชียงใหม่อย่างชัดเจน แม้จะเป็นเพียงหนึ่งอำเภอของจังหวัดเชียงใหม่ แต่เมื่อดูจากพื้นที่แล้วก็ถือว่ามีขนาดใหญ่มาก

   ทำไมบางอำเภอถึงมีพื้นที่ใหญ่ขนาดนี้?
เหตุผลสำคัญมาจาก ลักษณะภูมิประเทศและรูปแบบการแบ่งเขตการปกครอง พื้นที่ภูเขาและป่าไม้จำนวนมากอาจมีประชากรไม่หนาแน่น จึงสามารถรวมพื้นที่กว้างให้อยู่ภายใต้การปกครองของอำเภอเดียวได้

  ในทางกลับกัน พื้นที่เมือง หรือ พื้นที่ที่มีประชากรหนาแน่น อาจมีการแบ่งเขตการปกครอง ออกเป็นหลายอำเภอ แม้จะมีพื้นที่รวมไม่มากนัก ดังนั้น การเป็น “อำเภอ” ไม่ได้หมายความว่าพื้นที่จะต้องมีขนาดเล็กกว่าจังหวัดเสมอไป

   อำเภอใหญ่ ไม่ได้หมายถึงมีประชากรมากที่สุด
อีกเรื่องที่หลายคนอาจเข้าใจผิดคือ เมื่ออำเภอมีพื้นที่ขนาดใหญ่ ก็น่าจะมีประชากรมากตามไปด้วย แต่ความจริงแล้ว พื้นที่กับจำนวนประชากรเป็นคนละเรื่องกัน อย่างอำเภอ ที่มีพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นภูเขา และป่าไม้ อาจมีพื้นที่หลายพันตารางกิโลเมตร แต่มีประชากรอาศัยอยู่ไม่หนาแน่น เพราะพื้นที่จำนวนมากไม่เหมาะกับการตั้งถิ่นฐาน
    และในขณะที่อำเภอในเขตเมือง อาจมีพื้นที่เพียงไม่กี่ร้อยตารางกิโลเมตร แต่มีประชากรจำนวนมากกว่าอย่างเทียบกันไม่ได้ ดังนั้น หากจะดูว่าอำเภอใด “ใหญ่” เราต้องแยกให้ออกระหว่าง ขนาดพื้นที่ กับ จำนวนประชากร เพราะเป็นคนละตัวชี้วัดกัน