ทำไมอ่อนเพลียบางครั้งหมอจึงให้น้ำเกลือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพประกอบสร้างขึ้น

เวลาได้ยินว่าใครอ่อนเพลียแล้วต้อง “นอนให้น้ำเกลือ” หลายคนอาจคิดว่าเป็นการเติมพลังแบบเร่งด่วน แต่ในทางการแพทย์ น้ำเกลือไม่ได้มีไว้แก้อ่อนเพลียทุกชนิด จุดประสงค์หลักคือ ชดเชยน้ำและเกลือแร่ให้ร่างกาย เมื่อดื่มเองไม่พอหรือดื่มไม่ได้

อาการเพลียอาจเกิดจากนอนน้อย ทำงานหนัก เครียด กินไม่พอ ติดเชื้อ โลหิตจาง น้ำตาลในเลือดผิดปกติ หรือโรคอื่นอีกมากมาย จึงไม่มีทางตัดสินจากคำว่า “เพลีย” คำเดียวว่าต้องให้น้ำเกลือหรือไม่ แพทย์จะดูสาเหตุร่วมกับชีพจร ความดัน การปัสสาวะ อาการขาดน้ำ และความสามารถในการดื่มน้ำของคนไข้

เพลียจากขาดน้ำ ร่างกายกำลังทำงานฝืด

เมื่อร่างกายเสียของเหลวมากกว่าที่รับเข้าไป ปริมาณน้ำในระบบไหลเวียนเลือดจะลดลง หัวใจต้องเต้นเร็วขึ้นเพื่อส่งเลือดไปเลี้ยงอวัยวะ ความดันอาจตกเวลาเปลี่ยนท่า และสมองอาจได้รับเลือดไม่พอชั่วคราว จึงเกิดอาการมึนหัว หน้ามืด ปวดหัว ใจสั่น ไม่มีแรง หรือคิดอะไรช้าลงได้

สาเหตุที่พบบ่อยคืออาเจียน ท้องเสีย มีไข้ เหงื่อออกมากจากอากาศร้อนหรือออกกำลังกาย ดื่มน้ำน้อย และการใช้ยาบางชนิดที่ทำให้ปัสสาวะมากขึ้น สัญญาณที่สังเกตง่ายได้แก่ ปากแห้ง กระหายน้ำ ปัสสาวะสีเข้ม ปัสสาวะน้อยกว่าปกติ และเวียนหัวเมื่อลุกยืน

ภาพประกอบสร้างขึ้น

ถ้ายังดื่มได้และอาการไม่รุนแรง การจิบน้ำบ่อย ๆ มักเป็นจุดเริ่มต้นที่ดี กรณีเสียเหงื่อหรือถ่ายเหลวมาก ร่างกายไม่ได้เสียแต่น้ำอย่างเดียว แต่เสียเกลือแร่ไปด้วย สารละลายเกลือแร่สำหรับดื่มจึงอาจเหมาะกว่าน้ำเปล่าในบางสถานการณ์ โดยเฉพาะคนที่อาเจียนง่ายควรเริ่มจากจิบทีละน้อย ไม่รีบดื่มรวดเดียวจนกระตุ้นให้อาเจียนซ้ำ

แล้วเมื่อไรจึงต้องให้น้ำเกลือทางเส้นเลือด

การให้น้ำเกลือเข้าหลอดเลือดดำทำให้ของเหลวเข้าสู่ระบบไหลเวียนได้โดยตรง จึงมีประโยชน์เมื่อคนไข้ขาดน้ำมาก หรือกินดื่มทางปากไม่ไหว เช่น อาเจียนต่อเนื่อง ดื่มแล้วอาเจียนทุกครั้ง ท้องเสียหนัก ซึมมาก หรือมีภาวะที่แพทย์ประเมินว่าจำเป็นต้องแก้ไขปริมาณน้ำและเกลือแร่เร็วขึ้น

น้ำเกลือที่ให้ก็ไม่ใช่ “วิตามินรวม” และไม่ได้เลือกสูตรเดียวกับทุกคน บุคลากรทางการแพทย์จะพิจารณาปริมาณ ชนิดของสารน้ำ ผลตรวจ และโรคประจำตัว เช่น โรคไต โรคหัวใจ หรือภาวะน้ำตาลในเลือดสูง เพราะการได้รับน้ำมากเกินไปก็อาจเป็นปัญหาได้ โดยเฉพาะในคนที่ขับน้ำส่วนเกินได้ไม่ดี

ภาพประกอบสร้างขึ้น

ก่อนเริ่มให้น้ำเกลือ จึงมักมีการซักถามว่าเริ่มเพลียเมื่อไร กินดื่มได้แค่ไหน อาเจียนหรือถ่ายเหลวหรือไม่ ปัสสาวะลดลงหรือเปล่า รวมถึงตรวจชีพจร ความดัน และสภาพทั่วไป บางคนอาจต้องตรวจเลือดหรือปัสสาวะเพิ่ม เพื่อแยกว่าความเพลียนั้นมาจากขาดน้ำจริง หรือมีสาเหตุอื่นที่ต้องรักษาให้ตรงจุด

ให้น้ำเกลือแล้วดีขึ้น ไม่ได้แปลว่าหายจากต้นเหตุ

คนไข้หลายคนรู้สึกสดขึ้นหลังได้รับสารน้ำ เพราะระบบไหลเวียนกลับมาสมดุลขึ้น แต่ถ้าต้นเหตุคืออาหารเป็นพิษ ไข้หวัด ไข้เลือดออก การติดเชื้อ ภาวะซีด หรือโรคเรื้อรัง น้ำเกลือทำหน้าที่เพียงพยุงร่างกายระหว่างรักษาสาเหตุเท่านั้น ไม่ได้รักษาโรคนั้นให้หายเอง

เพราะเหตุนี้ การไปคลินิกหรือโรงพยาบาลแล้วไม่ได้ให้น้ำเกลือ ไม่ได้หมายความว่าหมอดูแลไม่เต็มที่ หากประเมินแล้วดื่มน้ำได้ สัญญาณชีพปกติ และไม่มีภาวะขาดน้ำมาก การพักผ่อน ดื่มน้ำหรือเกลือแร่ให้เหมาะสม และติดตามอาการอาจปลอดภัยและเพียงพอกว่า

อาการแบบไหนไม่ควรรอแค่นอนพัก

• หน้ามืดจนเป็นลม สับสน ซึมลง หรือปลุกยาก

• หายใจเร็ว ใจสั่นมาก เจ็บหน้าอก หรืออ่อนแรงผิดปกติ

• อาเจียนต่อเนื่องจนดื่มอะไรไม่ได้

• ปัสสาวะน้อยมากหรือไม่ปัสสาวะเป็นเวลานาน

• ถ่ายดำ ถ่ายเป็นเลือด อาเจียนเป็นเลือด หรือปวดท้องรุนแรง

• มีไข้สูงร่วมกับอาการทรุด โดยเฉพาะเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคหัวใจหรือโรคไต

ภาพประกอบสร้างขึ้น

สรุปง่าย ๆ คือ อ่อนเพลียไม่ได้เท่ากับต้องให้น้ำเกลือ แต่หากความเพลียเกิดพร้อมการขาดน้ำมากหรือดื่มเองไม่ได้ สารน้ำทางเส้นเลือดอาจช่วยพาร่างกายกลับสู่สมดุลได้อย่างสำคัญ สิ่งที่ควรให้ความสำคัญที่สุดไม่ใช่การได้สายน้ำเกลือหรือไม่ แต่คือการหาต้นเหตุว่าเหตุใดร่างกายจึงอ่อนเพลีย แล้วรักษาให้ถูกทาง