ทำไมยอดผู้เสียชีวิตจากแผ่นดินไหวจึงเพิ่มขึ้นได้แม้พื้นดินหยุดสั่นแล้ว

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังเกิดแผ่นดินไหว ข่าวด่วนมักรายงานยอดผู้เสียชีวิตเป็นตัวเลขแรก ๆ แต่ตัวเลขนั้นแทบไม่ใช่ “ยอดสุดท้าย” เพราะในชั่วโมงแรก หน่วยกู้ภัยยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าใต้ซากอาคารมีใครอยู่กี่คน ใครถูกนำส่งโรงพยาบาลแล้ว และใครเป็นผู้สูญหายที่ยังติดต่อไม่ได้

ดังนั้นการที่ยอดผู้เสียชีวิตเพิ่มขึ้นในวันต่อมา หรือยืดไปถึงหลายสัปดาห์ ไม่ได้แปลว่ามีแรงสั่นสะเทือนครั้งใหม่เสมอไป บ่อยครั้งมันคือภาพความเสียหายที่ค่อย ๆ ถูกเปิดออกทีละชั้น

ค้นหาให้ทั่วก่อน จึงนับได้ครบ

อาคารที่พังถล่มไม่ได้เปิดให้เข้าไปค้นหาได้ทันทีทุกจุด ทีมกู้ภัยต้องประเมินก่อนว่าซากคอนกรีตจะทรุดเพิ่มหรือไม่ ต้องตัดไฟ ปิดแก๊ส และหาทางเข้าที่ไม่ทำให้ผู้รอดชีวิตหรือเจ้าหน้าที่เสี่ยงกว่าเดิม การใช้สุนัขกู้ภัย กล้องสอดหาช่องว่าง เครื่องฟังเสียง หรือกล้องตรวจจับความร้อน ล้วนต้องใช้เวลา

บางพื้นที่เข้าถึงยากอยู่แล้ว เช่น หมู่บ้านบนภูเขา ถนนขาด สะพานเสียหาย หรือเกิดฝนตามมา จึงอาจต้องรอให้เครื่องจักรหนักและทีมแพทย์เดินทางถึง ก่อนจะรู้ว่ามีผู้ติดค้างหรือเสียชีวิตอยู่ภายในบ้านและอาคารกี่คน

เวลาที่ผ่านไปยังเปลี่ยนโอกาสรอดของคนเจ็บหนักด้วย ผู้ที่รอดจากการถล่มอาจมีภาวะขาดน้ำ บาดเจ็บภายใน ถูกกดทับเป็นเวลานาน หรือมีแผลที่ติดเชื้อได้ หากการรักษาไปไม่ถึงทัน ระบบสุขภาพที่เสียหายก็ทำให้เหตุบาดเจ็บเดิมกลายเป็นการเสียชีวิตในเวลาต่อมา

โรงพยาบาลก็อาจเป็นผู้ประสบภัย

แผ่นดินไหวไม่ได้ทำลายเฉพาะบ้านเรือน โรงพยาบาล ถนน ระบบไฟฟ้า น้ำสะอาด และการสื่อสารอาจหยุดพร้อมกัน คนป่วยโรคหัวใจ ไต เบาหวาน หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ที่ต้องใช้ออกซิเจนและยาต่อเนื่อง จึงอาจขาดบริการที่จำเป็น แม้ไม่ได้ถูกอาคารถล่มทับโดยตรง

องค์การอนามัยโลกระบุว่าผลกระทบระยะกลางหลังแผ่นดินไหวรวมถึงการติดเชื้อจากบาดแผลที่ไม่ได้รับการรักษา ภาวะแทรกซ้อนจากการหยุดรักษาโรคเรื้อรัง และความเสี่ยงจากบริการแม่และเด็กที่สะดุด ยอดผู้เสียชีวิตจึงไม่ใช่ภาพของวินาทีที่แผ่นดินไหวอย่างเดียว แต่เป็นภาพของระบบช่วยชีวิตที่ต้องแข่งกับเวลา

ตัวเลขแรกยังมีชื่อซ้ำและคนที่ยังไม่มีชื่อ

ในภาวะฉุกเฉิน รายชื่อผู้เสียชีวิตอาจมาจากหลายทางพร้อมกัน ทั้งโรงพยาบาล หน่วยกู้ภัย ชุมชน ศูนย์พักพิง และญาติที่แจ้งคนหาย รายชื่อหนึ่งคนอาจถูกบันทึกซ้ำ ขณะที่ผู้เสียชีวิตบางรายยังระบุตัวตนไม่ได้ หรือถูกพบในพื้นที่ที่เพิ่งเปิดเส้นทางเข้าไปถึง

เจ้าหน้าที่จึงต้องเทียบข้อมูลระหว่างรายงานคนหาย รายชื่อผู้รับการรักษา เอกสารประจำตัว และการพิสูจน์อัตลักษณ์ กระบวนการนี้ดูเหมือนงานเอกสาร แต่มีความหมายมาก เพราะการรีบรวมยอดโดยไม่ตรวจสอบอาจนับคนคนเดียวซ้ำ หรือปล่อยให้บางครอบครัวยังไม่รู้ชะตาของญาติ

อันตรายไม่ได้จบพร้อมแรงสั่น

แผ่นดินไหวอาจตามด้วยอาฟเตอร์ช็อก ดินถล่ม ไฟไหม้ การรั่วไหลของสารเคมี หรือในบางพื้นที่คือสึนามิและน้ำท่วม ความเสียหายเหล่านี้สร้างผู้บาดเจ็บและผู้เสียชีวิตเพิ่มได้ หลังเหตุหลักผ่านไปแล้วหลายวัน

แม้ไม่มีภัยรองขนาดใหญ่ อาคารที่ร้าวเสียหายก็ยังอันตราย คนที่กลับเข้าไปเก็บของโดยไม่มีการประเมินความปลอดภัยอาจเผชิญการพังถล่มซ้ำได้ การกันพื้นที่เสี่ยงและตรวจโครงสร้างจึงไม่ใช่งานที่ทำเพื่อความเรียบร้อย แต่คือการลดผู้สูญเสียระลอกต่อไป

เพราะเหตุนี้ ยอดในวันแรกควรถูกอ่านว่าเป็น ยอดที่ยืนยันได้ ณ เวลานั้น ไม่ใช่ข้อสรุปสุดท้าย การปรับตัวเลขขึ้นในภายหลังอาจสะเทือนใจ แต่ในอีกด้านหนึ่งมันหมายถึงการค้นหา การรักษา และการตรวจสอบกำลังเดินหน้าจนเห็นภาพจริงชัดขึ้น

สิ่งที่ควรถามไม่ใช่แค่ว่าเพิ่มขึ้นกี่คน แต่คือพื้นที่ใดเข้าถึงแล้วหรือยัง โรงพยาบาลยังทำงานได้แค่ไหน และมีคนกลุ่มใดที่ยังรอความช่วยเหลืออยู่ เพราะคำตอบเหล่านี้บอกได้มากกว่าตัวเลขเดียวว่าภัยพิบัติยังไม่จบสำหรับใครบ้าง