เปิดรายชื่อจังหวัดที่ไม่มีทางรถไฟผ่าน

ถ้าถามว่า “จังหวัดไหนในประเทศไทยไม่มีทางรถไฟผ่าน?” หลายคนอาจนึกว่ามีอยู่เพียงจังหวัดเดียว

แต่ความจริงคือ ไม่ได้มีแค่จังหวัดเดียว

เมื่อดูจากโครงข่ายทางรถไฟของการรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) และรายชื่อที่มีการรวบรวมจากข้อมูลโครงข่ายปัจจุบัน พบว่ามี 29 จังหวัดที่ไม่มีแนวทางรถไฟของ รฟท. พาดผ่านพื้นที่จังหวัด

และรายชื่อบางจังหวัดอาจทำให้หลายคนแปลกใจ เพราะเป็นจังหวัดใหญ่ เป็นเมืองท่องเที่ยว หรือเป็นจังหวัดที่อยู่ไม่ไกลจากเส้นทางรถไฟเลย

29 จังหวัดที่ไม่มีทางรถไฟผ่าน มีที่ไหนบ้าง?

หากแบ่งตามภูมิภาคเพื่อให้อ่านง่าย รายชื่อที่มีการรวบรวมไว้มีดังนี้

ภาคเหนือ 7 จังหวัด

• เชียงราย
• พะเยา
• น่าน
• แม่ฮ่องสอน
• ตาก
• กำแพงเพชร
• เพชรบูรณ์

ภาคกลาง 4 จังหวัด

• อุทัยธานี
• ชัยนาท
• สิงห์บุรี
• อ่างทอง

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 12 จังหวัด

• เลย
• หนองบัวลำภู
• บึงกาฬ
• สกลนคร
• นครพนม
• กาฬสินธุ์
• มหาสารคาม
• ร้อยเอ็ด
• มุกดาหาร
• ยโสธร
• อำนาจเจริญ

รวมถึง เพชรบูรณ์ ซึ่งบางแหล่งจัดไว้ในกลุ่มภาคเหนือ ขณะที่การแบ่งภูมิภาคอาจแตกต่างกันตามบริบท

ภาคตะวันออก 2 จังหวัด

• จันทบุรี
• ตราด

ภาคใต้ 4 จังหวัด

• ระนอง
• พังงา
• กระบี่
• ภูเก็ต
• สตูล

หมายเหตุ: รายชื่อข้างต้นเมื่อจัดหมวดหมู่ตามภูมิภาคอาจมีความแตกต่างเล็กน้อยระหว่างแหล่งข้อมูล แต่รายชื่อที่เผยแพร่กันอยู่มีจำนวน 29 จังหวัด

คำว่า “ไม่มีรถไฟผ่าน” จริง ๆ หมายถึงอะไร?

จุดนี้สำคัญ เพราะคำว่า “ไม่มีรถไฟ” กับ “ไม่มีทางรถไฟผ่าน” ไม่ได้มีความหมายเหมือนกัน

จังหวัดหนึ่งอาจไม่มีรางรถไฟตัดผ่านพื้นที่ แต่ประชาชนยังสามารถเดินทางด้วยรถไฟได้ โดยไปขึ้นรถไฟที่สถานีในจังหวัดใกล้เคียงแล้วต่อรถยนต์หรือรถโดยสาร

เชียงรายเป็นตัวอย่างที่ชัดเจน เอกสารของสำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจรระบุว่า จังหวัดเชียงราย ไม่มีทางรถไฟ และการเดินทางด้วยรถไฟจำเป็นต้องลงสถานีในจังหวัดใกล้เคียงแล้วเดินทางต่อทางถนน

สตูลก็มีลักษณะคล้ายกัน โดยเอกสารของ สนข. ระบุว่าไม่มีทางรถไฟมุ่งตรงมายังจังหวัด และสามารถเดินทางด้วยรถไฟไปยังชุมทางหาดใหญ่ ก่อนเดินทางต่อมายังสตูลทางถนน

ดังนั้น การบอกว่า “จังหวัดนี้ไม่มีรถไฟ” จึงอาจทำให้เข้าใจผิดได้

คำที่แม่นกว่าคือ “ไม่มีทางรถไฟผ่านพื้นที่จังหวัด”

แล้วทำไมรถไฟถึงไม่ผ่านทุกจังหวัด?

แผนที่รถไฟไทยไม่ได้ถูกสร้างขึ้นเพื่อให้ครบทุกจังหวัดตั้งแต่แรก แต่พัฒนาตามเส้นทางเศรษฐกิจ เมืองสำคัญ ภูมิประเทศ และความต้องการด้านการเดินทางและขนส่งในแต่ละช่วงเวลา

ปัจจุบัน รฟท. ระบุโครงข่ายหลัก ได้แก่ สายเหนือ สายตะวันออกเฉียงเหนือ สายตะวันออก สายใต้ และสายแม่กลอง ทำให้แนวทางรถไฟจำนวนมากกระจุกตัวอยู่ตามเส้นทางหลัก ขณะที่จังหวัดที่อยู่นอกแนวเส้นทางเหล่านี้จึงยังไม่มีรางรถไฟผ่าน

อีกเหตุผลหนึ่งคือการสร้างทางรถไฟสายใหม่ต้องใช้ทั้งงบประมาณ การเวนคืนที่ดิน การออกแบบเส้นทาง และการประเมินความคุ้มค่าของโครงการ

จึงไม่ใช่เรื่องง่ายที่จะลากเส้นทางใหม่เข้าไปยังทุกจังหวัดพร้อมกัน

แต่รายชื่อ 29 จังหวัดนี้อาจเปลี่ยนได้

เรื่องนี้ไม่ควรมองว่าเป็นรายชื่อที่ “ถาวร”

เพราะภาครัฐมีการศึกษาและวางแผนเส้นทางรถไฟสายใหม่หลายเส้นทาง ตัวอย่างสำคัญคือโครงการ รถไฟสายบ้านไผ่–มหาสารคาม–ร้อยเอ็ด–มุกดาหาร–นครพนม ซึ่งเกี่ยวข้องกับจังหวัดที่อยู่ในรายชื่อไม่มีทางรถไฟผ่านในปัจจุบันหลายจังหวัด

อีกโครงการคือ สายเด่นชัย–เชียงราย–เชียงของ ซึ่งหากเกิดขึ้นตามแผน จะทำให้พื้นที่เชียงรายมีโครงข่ายรถไฟสายใหม่เข้าถึงในอนาคต

เช่นเดียวกับพื้นที่ภาคตะวันออกที่เคยมีการศึกษาเส้นทางใหม่ต่อไปยัง จันทบุรีและตราด

เพราะฉะนั้น คำว่า “ไม่มีทางรถไฟผ่าน” ควรเข้าใจว่าเป็น สถานะของโครงข่ายที่เปิดใช้งานอยู่ในช่วงเวลาที่ตรวจสอบ ไม่ใช่คำตอบตลอดไป

เรื่องที่น่าสนใจกว่าการนับจำนวนจังหวัด

เมื่อมองจากแผนที่ จะเห็นว่ารถไฟไทยไม่ได้กระจายตัวอย่างสม่ำเสมอทั่วประเทศ

บางจังหวัดอยู่ติดกับแนวรถไฟ แต่บางจังหวัดต้องเดินทางด้วยรถยนต์ไปอีกจังหวัดหนึ่งก่อนจึงจะขึ้นรถไฟได้

นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไมคำถามสั้น ๆ อย่าง “จังหวัดไหนไม่มีรถไฟผ่าน?” ถึงสะท้อนภาพใหญ่ของการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานไทยได้เหมือนกัน

เพราะสิ่งที่อยู่บนแผนที่ไม่ได้มีแค่ “รางรถไฟ”

แต่มันคือ เส้นทางเศรษฐกิจ การเดินทาง และการเชื่อมต่อของแต่ละพื้นที่

สรุป

ดังนั้น ถ้าเคยได้ยินว่า “ประเทศไทยมีจังหวัดเดียวที่ไม่มีทางรถไฟผ่าน” ข้อมูลนี้ไม่ถูกต้อง

จากรายชื่อที่มีการรวบรวมและตรวจสอบกับโครงข่ายรถไฟปัจจุบัน พบว่า มี 29 จังหวัดที่ยังไม่มีแนวทางรถไฟของ รฟท. ผ่านพื้นที่จังหวัด

และบางจังหวัดในรายชื่ออาจมีโครงการหรือแผนพัฒนาเส้นทางใหม่ในอนาคต

จึงต้องแยกให้ออกระหว่าง “ยังไม่มีทางรถไฟผ่านในวันนี้” กับ “จะไม่มีรถไฟผ่านตลอดไป” เพราะสองประโยคนี้ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน