อำเภอในประเทศไทยที่เสี่ยงภัยแล้งและขาดแคลนน้ำซ้ำซากมากที่สุด

ลองจินตนาการว่าเช้าวันหนึ่งที่คุณเปิดก๊อกน้ำแล้วไม่มีน้ำไหลออกมาแม้แต่หยดเดียว และสภาพนั้นคงอยู่ยาวนานนับเดือน! สำหรับคนเมืองหลวง นี่ยกให้เป็นเรื่องไกลตัว แต่สำหรับชาวบ้านในหลายอำเภอของไทย มันคือ "ฝันร้ายประจำฤดูกาล" ที่ต้องเผชิญจริงทุกปี

วิกฤตภัยแล้งของไทยไม่ได้เกิดขึ้นแบบสุ่ม แต่มีกลุ่มพื้นที่ความเสี่ยงสูงที่เรียกกันว่า "พื้นที่แล้งซ้ำซาก" ซึ่งเกิดจากปัจจัยทางภูมิศาสตร์ เช่น อยู่นอกเขตชลประทาน สภาพดินเป็นดินร่าร่วนปนทรายที่ไม่เก็บกักน้ำ และปริมาณฝนตกสะสมเฉลี่ยต่อปีต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานอย่างมาก

อันดับ 5: อำเภอแล้งซ้ำซาก แถบจังหวัดนครราชสีมา (เช่น โนนไทย / พระทองคำ)

พื้นที่ด่านแรกของภาคอีสานที่มีลักษณะเป็นพื้นที่ราบสูง ดินส่วนใหญ่เป็นดินเค็มและดินทราย เก็บกักน้ำได้แย่มาก เมื่อเข้าสู่ช่วงฤดูแล้ง อ่างเก็บน้ำขนาดเล็กในพื้นที่มักแห้งขอดจนถึงก้นสระ ชาวบ้านต้องพึ่งพารถน้ำจากเทศบาลเป็นหลัก

อันดับ 4: อำเภอแถบขอบรอยต่อทุ่งกุลาร้องไห้ (เช่น พยัคฆภูมิพิสัย จังหวัดมหาสารคาม)

แม้จะขึ้นชื่อเรื่องการปลูกข้าวหอมมะลิคุณภาพดี แต่ในทางภูมิศาสตร์ พื้นที่นี้คือแอ่งกระทะที่รับน้ำในฤดูน้ำท่วม แต่น้ำกลับระเหยและซึมลงดินอย่างรวดเร็ว พอถึงฤดูแล้ง ลำน้ำสาขาธรรมชาติจะแห้งกลายเป็นร่องดินแตกระวิง

อันดับ 3: อำเภอแถบภาคตะวันตกตอนบน (เช่น เลาขวัญ จังหวัดกาญจนบุรี)

หลายคนประหลาดใจว่ากาญจนบุรีมีเขื่อนขนาดใหญ่ แต่ทำไมบางอำเภอถึงแล้ง? คำตอบคืออำเภอเลาขวัญตั้งอยู่ในเขต "เงาฝน" (Rain Shadow) ที่มีเทือกเขาทัดเทียมบดบังทิศทางลมมรสุม ทำให้ฝนตกน้อยมากจนได้ฉายาว่า "อีสานของภาคตะวันตก"

อันดับ 2: อำเภอแถบภาคเหนือตอนล่าง (เช่น พรานกระต่าย จังหวัดกำแพงเพชร)

พื้นที่เกษตรกรรมสำคัญแต่กลับประสบปัญหาน้ำใต้ดินลดระดับลงอย่างรวดเร็ว แหล่งน้ำธรรมชาติมีน้อย และระบบชลประทานส่งไปไม่ครอบคลุม เมื่อเกิดสภาวะเอลนีโญ พื้นที่นี้จะกลายเป็นจุดแรกๆ ที่พืชผลเกษตรเสียหายจากการขาดน้ำอย่างรุนแรง

อันดับ 1: อำเภอบรบือ จังหวัดมหาสารคาม

จุดไข่แดงของวิกฤตภัยแล้งภาคอีสาน ด้วยสภาพโครงสร้างทาง geological ที่ไร้แหล่งน้ำธรรมชาติขนาดใหญ่ประกอบกับเนื้อดินที่ไม่เก็บน้ำ สถิติย้อนหลังระบุว่าแทบทุกปี อำเภอนี้ต้องประกาศเป็นเขตพื้นที่ประสบภัยพิบัติกรณีฉุกเฉิน (ภัยแล้ง) ก่อนใครเพื่อนเสมอ สิ่งที่ผมสัมผัสได้จากการลงพื้นที่พูดคุยกับเกษตรกรในเขตแล้งซ้ำซากคือ "ความยากจนเชิงโครงสร้าง" เมื่อแล้ง ทำเกษตรไม่ได้ ก็ต้องกู้หนี้ยืมสินมาซื้อน้ำหรือขุดเจาะบ่อบาดาล พอฝนมาท่วมซ้ำ หนี้นั้นก็ยอกย้อนกลายเป็นวงจรอุบาทว์ที่ไม่สิ้นสุด

ภัยแล้งไม่ได้แก้ได้ด้วยการแจกน้ำสไลด์ข้างทางเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยการวางระบบผันน้ำและการจัดการน้ำใต้ดินอย่างเป็นรูปธรรม แล้วพื้นที่บ้านของคุณ เคยเจอวิกฤติน้ำประปาไม่ไหลยาวนานที่สุดกี่วันครับ?