พระควรแปรงฟันวันละกี่ครั้ง กิจวัตรเล็ก ๆ ที่ไม่ควรถูกมองข้าม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพพระถือแปรงสีฟันอาจดูเป็นเรื่องธรรมดาจนไม่น่าตั้งคำถาม แต่หลายคนยังสงสัยว่าเมื่อฉันอาหารไม่เหมือนคนทั่วไป พระต้องแปรงฟันบ่อยแค่ไหน คำตอบสั้น ๆ คือ อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง เหมือนคนทั่วไป โดยเฉพาะหลังตื่นนอนและก่อนนอน

การเป็นพระไม่ได้ทำให้ฟันผุยากขึ้น หรือทำให้เหงือกอักเสบน้อยลง เชื้อแบคทีเรียในคราบพลัคยังทำงานตามปกติเมื่อมีเศษอาหาร น้ำตาล และเวลาสะสมอยู่บนผิวฟัน การดูแลช่องปากจึงเป็นเรื่องสุขภาพ ไม่ใช่เรื่องฟุ่มเฟือยหรือขัดกับความเรียบง่ายของชีวิตในวัด

มื้อเช้าสำคัญ แต่มื้อก่อนนอนสำคัญกว่า

หลายวัดมีกิจวัตรตื่นเช้า ทำวัตรเช้า เตรียมบิณฑบาต หรือออกบิณฑบาต การแปรงฟันหลังตื่นนอนจึงเข้ากับตารางชีวิตได้ไม่ยาก ช่วยลดกลิ่นปากและคราบที่สะสมตลอดคืน แต่รอบที่ไม่ควรข้ามที่สุดคือก่อนนอน เพราะเป็นช่วงที่ปล่อยให้คราบอาหารอยู่กับฟันนานหลายชั่วโมง

แม้พระหลายรูปจะฉันเพลหรือฉันอาหารก่อนเที่ยงเป็นหลัก ไม่ได้แปลว่าหลังจากนั้นปากจะสะอาดไปทั้งวัน เครื่องดื่มหวาน นม น้ำผลไม้ ยาอม หรืออาหารที่ติดซอกฟันจากมื้อเช้ายังทิ้งคราบไว้ได้ ยิ่งผู้สูงอายุที่น้ำลายน้อย หรือมีโรคประจำตัวบางอย่าง ก็อาจเสี่ยงฟันผุและเหงือกอักเสบได้มากขึ้น

ดังนั้นสูตรที่ใช้ได้จริงคือแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ครั้งละประมาณ 2 นาที วันละ 2 ครั้ง ใช้แปรงขนนุ่ม และไม่ต้องออกแรงจนเหงือกร่น ถ้าฉันหรือดื่มของเปรี้ยวมาก เช่น น้ำผลไม้หรือเครื่องดื่มรสเปรี้ยว ควรรอสักครู่แล้วค่อยแปรง เพื่อไม่ให้ผิวฟันที่เพิ่งโดนกรดถูกขัดแรงเกินไป

แปรงมากกว่าสองครั้งได้ไหม

ได้ หากจำเป็นหลังอาหารหรือมีกลิ่นปากระหว่างวัน แต่ไม่จำเป็นต้องถูแรงหรือแปรงทุกครั้งที่กินอะไรเล็กน้อย บางครั้งแค่บ้วนน้ำสะอาดก็ช่วยชะเศษอาหารได้ ส่วนคนที่มีอาหารติดซอกฟันบ่อย การใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันวันละครั้งมักช่วยได้มากกว่าเพิ่มแรงแปรงบนผิวฟัน

ความท้าทายของพระในบางวัดอาจไม่ใช่ความรู้ แต่เป็นอุปกรณ์และเวลา วัดที่มีพระสูงอายุจำนวนมาก การจัดมุมล้างหน้าให้มีแสงสว่าง น้ำสะอาด กระจก และที่เก็บแปรงสีฟันเป็นสัดส่วน ก็อาจช่วยให้การดูแลตัวเองทำได้ต่อเนื่องกว่าการบอกว่า “ต้องรักษาสุขภาพ” ลอย ๆ

อีกเรื่องที่ไม่ควรปล่อยผ่านคืออาการผิดปกติ เช่น เหงือกเลือดออกบ่อย ปวดฟัน กลิ่นปากแรง ฟันโยก แผลในปากเกิน 2 สัปดาห์ หรือเคี้ยวอาหารแล้วเจ็บ เพราะอาการเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องที่ต้องอดทนตามลำพัง การพบทันตแพทย์เร็วช่วยรักษาได้ง่ายและประหยัดกว่าเมื่อปัญหาลุกลาม

กิจวัตรเล็กที่ส่งผลถึงการฉันและการสอนธรรม

สุขภาพช่องปากที่ดีไม่ได้มีผลแค่รอยยิ้ม พระที่ไม่ปวดฟันย่อมฉันอาหารได้สะดวก พูดสอนหรือสวดได้นานขึ้น และพักผ่อนได้ดีขึ้นด้วย หลักสำคัญจึงไม่ใช่ต้องแปรงให้พิเศษกว่าคนอื่น แต่คือทำให้สม่ำเสมอพอ ๆ กับกิจวัตรประจำวันอื่น

สรุปแบบจำง่าย ๆ พระควรแปรงฟัน วันละ 2 ครั้ง เช้าและก่อนนอน ใช้แปรงขนนุ่มกับยาสีฟันฟลูออไรด์ และเพิ่มไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันเมื่อเหมาะสม เรื่องนี้ดูเล็กมาก แต่ฟันที่ไม่ปวดอาจทำให้ทั้งวันของคนคนหนึ่งเบาลงได้จริง ๆ