แปรงฟันวันละกี่ครั้งถึงพอดี คำตอบไม่ใช่ยิ่งบ่อยยิ่งดี

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คำตอบสั้นที่สุดคือ วันละ 2 ครั้ง ครั้งละประมาณ 2 นาที โดยใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ และมีหนึ่งครั้งที่สำคัญมากเป็นพิเศษ คือก่อนนอน

หลายคนแปรงฟันมากกว่านั้นเพราะรู้สึกปากไม่สะอาดหลังมื้ออาหาร หรือเผลอคิดว่าการแปรงบ่อยย่อมป้องกันฟันผุได้ดีกว่า แต่ฟันไม่ได้แข่งสะสมแต้ม ความถี่ที่พอดีต้องมาคู่กับวิธีที่พอดีด้วย แปรงแรงเกินไปหรือถี่เกินจำเป็นอาจทำให้เหงือกร่น คอฟันสึก และเสียวฟันได้

สองครั้งที่ควรล็อกไว้ในชีวิตประจำวัน

ครั้งแรกจะเป็นหลังอาหารเช้าหรือช่วงอื่นของวันก็ได้ตามตารางชีวิต แต่ครั้งที่สองควรเป็นก่อนเข้านอน หลังจากนั้นพยายามไม่กินหรือดื่มอะไรที่มีน้ำตาลอีก เพราะตอนนอนน้ำลายลดลง ปากจึงชะล้างเศษอาหารและกรดได้ไม่ดีเท่าตอนตื่น

คราบพลัคไม่ได้เป็นแค่เศษอาหารที่มองเห็น มันคือฟิล์มของแบคทีเรียที่เกาะอยู่บนผิวฟัน เมื่อได้เจอน้ำตาล แบคทีเรียจะสร้างกรดมาทำร้ายเคลือบฟัน การแปรงจึงไม่ได้มีหน้าที่ทำให้ลมหายใจหอมอย่างเดียว แต่เป็นการตัดวงจรเล็ก ๆ ที่เกิดซ้ำทุกวัน

เวลาประมาณ 2 นาทีฟังเหมือนนาน แต่ถ้าแบ่งเป็นด้านนอก ด้านใน และด้านบดเคี้ยวของฟันบน-ล่าง จะพบว่าเวลาหายไปไวมาก จุดที่มักถูกลืมคือด้านในของฟันหน้าและแนวรอยต่อฟันกับเหงือก ซึ่งเป็นที่ที่คราบชอบซ่อนตัวเงียบ ๆ

ให้ใช้แปรงขนนุ่ม วางขนแปรงเอียงเข้าหาแนวเหงือกเล็กน้อย แล้วขยับสั้น ๆ อย่างนุ่มนวล ไม่จำเป็นต้องถูจนแปรงบาน เพราะแรงกดไม่ได้แปลว่าสะอาดกว่า ความละเอียดต่างหากที่ช่วยให้ทั่วถึงกว่า

ถ้าเพิ่งกินข้าวหรือดื่มของเปรี้ยว แปรงทันทีได้ไหม

หลังมื้อปกติ การแปรงฟันเป็นเรื่องดี แต่ถ้าเพิ่งดื่มน้ำอัดลม น้ำผลไม้รสเปรี้ยว หรือกินอาหารที่มีกรดมาก ลองรอสักราว 30 นาทีแล้วค่อยแปรงจะอ่อนโยนต่อผิวฟันกว่า ระหว่างนั้นดื่มน้ำเปล่าหรือบ้วนปากเบา ๆ เพื่อช่วยลดเศษอาหารและความเป็นกรดได้

ส่วนคนที่รู้สึกปากไม่สดชื่นระหว่างวัน ไม่จำเป็นต้องหยิบแปรงทุกครั้ง อาจดื่มน้ำ เคี้ยวหมากฝรั่งไม่มีน้ำตาล หรือบ้วนปากด้วยน้ำเปล่าแทน การเพิ่มรอบแปรงเป็นครั้งที่ 3 ทำได้ในบางสถานการณ์ แต่ควรเน้นว่าเป็นการแปรงเบาและไม่ถูรุนแรง

เด็กเล็กไม่ได้ใช้ยาสีฟันเท่าผู้ใหญ่

เด็กควรเริ่มแปรงเมื่อฟันซี่แรกขึ้น และควรแปรงวันละ 2 ครั้งเช่นกัน แต่ปริมาณยาสีฟันต้องน้อยตามวัย เด็กอายุต่ำกว่า 3 ปีใช้เพียงป้ายบาง ๆ ขนาดใกล้เมล็ดข้าว ส่วนเด็กอายุราว 3–6 ปีใช้ขนาดเท่าเมล็ดถั่วลันเตา ผู้ใหญ่ควรช่วยหรือคอยดูแลจนเด็กแปรงได้ทั่วถึงและบ้วนยาสีฟันได้ดี

เรื่องสำคัญไม่แพ้จำนวนครั้งคือไม่ปล่อยให้เด็กกินยาสีฟันเล่น ฟลูออไรด์มีประโยชน์ต่อการป้องกันฟันผุเมื่อใช้ในปริมาณที่เหมาะสม แต่ไม่ใช่ของว่างรสมินต์ในหลอดสีสด

แปรงแล้ว ยังต้องใช้ไหมขัดฟันไหม

ยังควรใช้ เพราะขนแปรงเข้าไม่ถึงพื้นที่ระหว่างซี่ฟันได้ทุกจุด เศษอาหารและคราบพลัคที่ค้างตรงนั้นอาจกลายเป็นปัญหาฟันผุหรือเหงือกอักเสบได้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันวันละครั้งจึงเป็นคู่หูของการแปรงฟัน ไม่ใช่ภารกิจเสริมสำหรับคนขยันเกินเหตุ

หากใช้แล้วเลือดออก อย่าเพิ่งสรุปว่าไหมขัดฟันทำร้ายเหงือก การมีเลือดออกอาจสัมพันธ์กับเหงือกอักเสบจากคราบพลัคได้ แต่ถ้าเลือดออกบ่อยมาก เจ็บ บวม มีกลิ่นปากต่อเนื่อง หรือฟันโยก ควรพบทันตแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

สูตรที่จำง่ายกว่าซื้ออุปกรณ์แพง

• แปรงวันละ 2 ครั้ง ครั้งละประมาณ 2 นาที

• เลือกยาสีฟันผสมฟลูออไรด์และแปรงขนนุ่ม

• แปรงให้ถึงแนวเหงือก ด้านใน และด้านบดเคี้ยว

• บ้วนส่วนเกินออกหลังแปรง แต่ไม่ต้องบ้วนน้ำหลายรอบทันที เพื่อให้ฟลูออไรด์อยู่บนฟันต่อ

• ทำความสะอาดซอกฟันอย่างน้อยวันละครั้ง

แปรงฟันที่ดีไม่ใช่การขัดฟันให้เอี๊ยด แต่เป็นกิจวัตรสั้น ๆ ที่ทำสม่ำเสมอและไม่ทำร้ายเหงือกตัวเอง ถ้าจะเริ่มเปลี่ยนอะไรวันนี้ ให้เริ่มจากการกันเวลา 2 นาทีไว้ก่อนนอน นั่นอาจคุ้มกว่าการจำได้ว่าควรแปรงฟันวันละกี่ครั้งเสียอีก