อวัยวะที่ตัดออกได้โดยยังมีชีวิต ไม่ได้แปลว่าร่างกายไม่ต้องใช้มัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

คำตอบสั้น ๆ คือมีหลายส่วน แต่คำว่า “ตัดได้โดยไม่ตาย” ฟังดูง่ายเกินจริงมาก เพราะการผ่าตัดแต่ละครั้งมีเหตุจำเป็น มีความเสี่ยง และต้องดูว่าคนคนนั้นเหลืออวัยวะส่วนอื่นทำงานดีแค่ไหน

ร่างกายไม่ใช่รถที่ถอดอะไหล่แล้ววิ่งต่อแบบเดิมทุกอย่าง บางอวัยวะมีส่วนสำรอง บางอวัยวะตัดได้เพราะอวัยวะข้างเคียงช่วยรับงานต่อ และบางกรณีตัดได้เพียง บางส่วน ไม่ใช่ทั้งชิ้น

กลุ่มที่มักตัดออกได้ทั้งอวัยวะ

ไส้ติ่ง เป็นตัวอย่างที่คนคุ้นที่สุด หากไส้ติ่งอักเสบ แพทย์มักผ่าตัดเอาออกเพื่อป้องกันการแตกและการติดเชื้อรุนแรง เราอยู่ได้โดยไม่มีไส้ติ่ง เพราะไม่มีหน้าที่จำเป็นต่อการมีชีวิตในชีวิตประจำวัน

ถุงน้ำดี ก็เป็นอีกชิ้นที่ตัดออกได้บ่อย โดยเฉพาะเมื่อมีนิ่วหรือการอักเสบ ตับยังผลิตน้ำดีเหมือนเดิม เพียงแต่น้ำดีจะไม่ถูกเก็บสำรองไว้ในถุงน้ำดีแล้ว คนส่วนใหญ่ใช้ชีวิตได้ตามปกติ แต่อาจมีท้องเสียหรือย่อยอาหารมันแล้วไม่สบายท้องในช่วงแรก

ม้าม ตัดออกได้ในบางโรคหรือเมื่อบาดเจ็บรุนแรง แต่ไม่ใช่ชิ้นที่ควรมองว่า “ไม่สำคัญ” ม้ามเกี่ยวข้องกับการกรองเลือดและภูมิคุ้มกัน หลังผ่าตัด ผู้ป่วยอาจต้องรับวัคซีนบางชนิด ป้องกันการติดเชื้อให้มากขึ้น และปฏิบัติตามแผนของแพทย์อย่างจริงจัง

ไตหนึ่งข้าง มนุษย์จำนวนมากอยู่ได้ด้วยไตที่ทำงานดีเพียงข้างเดียว จึงมีการบริจาคไตได้ในผู้ที่ผ่านการประเมินสุขภาพอย่างละเอียด แต่ไม่ได้หมายความว่าใครก็ผ่าตัดเอาไตออกได้โดยไร้ผลตามมา ผู้ที่มีไตข้างเดียวควรติดตามความดัน การทำงานของไต และระวังยาหรือภาวะขาดน้ำตามคำแนะนำของแพทย์

แล้วอวัยวะอื่นล่ะ

บางคนอยู่ได้หลังตัด ปอดหนึ่งข้าง หรือเพียงบางกลีบของปอด หากปอดส่วนที่เหลือแข็งแรงพอ ส่วน ลำไส้ใหญ่ กระเพาะอาหาร ตับ และตับอ่อน มักเป็นกรณีตัด “บางส่วน” แล้วจัดระบบทางเดินอาหารหรือการรักษาร่วมเพิ่มเติม ไม่ใช่ตัดแล้วทุกอย่างเหมือนเดิม

สำหรับคนที่มีมดลูก รังไข่ อัณฑะ หรือเต้านม การผ่าตัดอาจไม่ทำให้เสียชีวิตทันทีเช่นกัน แต่ผลกระทบต่างกันมาก ทั้งเรื่องมีบุตร ฮอร์โมน กระดูก อารมณ์ ภาพลักษณ์ และการใช้ชีวิตระยะยาว จึงต้องชั่งประโยชน์กับผลเสียแบบเฉพาะคน

อยู่รอดได้ ไม่ได้เท่ากับไม่มีผลกระทบ

อวัยวะที่ขาดไม่ได้จริง ๆ เช่น หัวใจ สมอง ตับทั้งก้อน หรือไตทั้งสองข้าง หากไม่มีการรักษาทดแทนหรือปลูกถ่าย ย่อมไม่สามารถดำรงชีวิตได้ ส่วนการผ่าตัดเอาอวัยวะออกเอง หรือซื้อยามากินเพราะคิดว่า “ตัดแล้วไม่เป็นไร” เป็นเรื่องอันตรายมาก

ถ้ามีอาการปวดท้องรุนแรง ไข้ อาเจียนต่อเนื่อง ตัวเหลือง หรือเจ็บหน้าอก อย่าเดาเองว่าเป็นอวัยวะไหน แพทย์ต้องใช้ประวัติ ตรวจร่างกาย และอาจตรวจเลือดหรือภาพถ่ายก่อนตัดสินใจ เพราะในเรื่องอวัยวะ ไม่มีคำว่า “ชิ้นนี้ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน”