ไขข้อข้องใจ: 6 จังหวัดไม่มีศาลหลักเมือง เรื่องจริงหรือตำนานเก่า

หลายคนคงเคยผ่านตากับข้อมูลในโลกออนไลน์ที่ระบุว่า ประเทศไทยมี 6 จังหวัดที่ไม่มีศาลหลักเมือง ได้แก่ ชลบุรี, พัทลุง, นครพนม, มุกดาหาร, หนองบัวลำภู และ บึงกาฬ

เรื่องนี้สร้างความสงสัยให้กับผู้คนจำนวนมากว่า ในยุคปัจจุบัน ข้อมูลนี้ยังเป็นความจริงอยู่หรือไม่? หรือเป็นเพียงข้อมูลเก่าที่ไม่ได้อัปเดต?

หากสืบค้นจากหลักฐานการจัดสร้างศาลหลักเมืองและการตั้งเมืองในประเทศไทย จะพบว่า ข้อมูลนี้ถูกต้องเพียงบางส่วนในอดีต แต่ปัจจุบันเกือบทั้งหมดเปลี่ยนไปแล้ว และมีเพียงจังหวัดเดียวเท่านั้นที่ยังไม่มีศาลหลักเมืองประจำจังหวัดอย่างเป็นทางการ

อัปเดตสถานะจริงรายจังหวัด: 6 เมืองที่เคยถูกระบุว่าไร้ศาลหลักเมือง

1. พัทลุง — (ปัจจุบัน: มีแล้ว)

ในอดีต พัทลุงเป็นหนึ่งในจังหวัดที่ไม่มีศาลหลักเมืองกลางประจำจังหวัดมาอย่างยาวนาน จนกระทั่งมีการขับเคลื่อนและจัดสร้าง ศาลหลักเมืองจังหวัดพัทลุง ขึ้นอย่างเป็นทางการ ณ บริเวณวัดควนปรง อำเภอเมืองพัทลุง โดยมีการประกอบพิธีตั้งเสาหลักเมืองและเปิดให้ประชาชนเข้าสักการะเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวพัทลุงเรียบร้อยแล้ว

2. บึงกาฬ — (ปัจจุบัน: มีแล้ว)

หลังจากได้รับการยกฐานะเป็นจังหวัดที่ 77 ของประเทศไทยในปี พ.ศ. 2554 จังหวัดบึงกาฬได้ดำเนินการจัดสร้าง ศาลหลักเมืองจังหวัดบึงกาฬ ขึ้นบริเวณศูนย์ราชการจังหวัด เพื่อให้เป็นสิริมงคลและเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวเมืองตามประเพณีการตั้งเมืองใหม่

3. หนองบัวลำภู — (ปัจจุบัน: มีแล้ว)

หนองบัวลำภูมี ศาลพระวอ-พระตา และ ศาลหลักเมืองหนองบัวลำภู ซึ่งตั้งอยู่บริเวณสวนสาธารณะสมเด็จพระนเรศวรมหาราช อำเภอเมืองหนองบัวลำภู เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองที่ชาวจังหวัดให้ความเคารพนับถือมาอย่างยาวนาน

4. มุกดาหาร — (ปัจจุบัน: มีแล้ว)

มุกดาหารมี ศาลเจ้าพ่อฟ้ามุง ซึ่งถือเป็นศาลหลักเมืองมุกดาหาร ตั้งอยู่บริเวณหน้าศาลากลางจังหวัดมุกดาหาร เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่เมืองมาตั้งแต่สมัยก่อตั้งเมืองมุกดาหารในอดีต

5. นครพนม — (ปัจจุบัน: มีแล้ว)

จังหวัดนครพนมมี ศาลหลักเมืองนครพนม ตั้งอยู่ ณ บริเวณอำเภอเมืองนครพนม เป็นสถานที่ประกอบพิธีสำคัญทางศาสนาและความเชื่อของจังหวัดอย่างเป็นทางการ

6. ชลบุรี — (ปัจจุบัน: ยังไม่มีศาลหลักเมืองประจำจังหวัดอย่างเป็นทางการ)

ชลบุรีเป็นจังหวัดเดียวในบรรดา 6 จังหวัดนี้ที่ ยังไม่มี "ศาลหลักเมืองประจำจังหวัด" ที่สร้างขึ้นเป็นศูนย์กลางของทั้งจังหวัดโดยมติมหาดไทยเหมือนจังหวัดอื่น

อย่างไรก็ตาม ชลบุรีมี "หอพระพุทธสิหิงค์" บริเวณหน้าศาลากลางจังหวัด ซึ่งทำหน้าที่เป็นปูชนียสถานและศูนย์รวมจิตใจหลักของชาวชลบุรีแทน นอกจากนี้ในระดับอำเภอ เช่น อำเภอพนัสนิคม ก็มีศาลหลักเมืองประจำท้องถิ่นของตนเองเช่นกัน

ทำไมบางจังหวัดในอดีตถึงไม่มีศาลหลักเมือง?

การตั้งศาลหลักเมืองเป็นวัฒนธรรมการตั้งเมืองตามความเชื่อแบบโบราณเพื่อความมั่นคงและเป็นสิริมงคล แต่ในประวัติศาสตร์ไทย บางพื้นที่ไม่ได้เริ่มต้นจากการเป็น "เมืองมณฑลหลัก" ในรูปแบบเดียวกัน หรือมีศูนย์รวมจิตใจในรูปแบบอื่นอยู่แล้ว เช่น:

• มีพระธาตุหรือปูชนียสถานสำคัญ: บางจังหวัดใช้พระเจดีย์หรือพระธาตุสำคัญประจำเมืองเป็นศูนย์รวมจิตใจหลักแทนเสาหลักเมือง

• การเปลี่ยนแปลงเขตการปกครอง: หลายจังหวัดแยกตัวหรือควบรวมในยุคหลัง ทำให้การสร้างศาลหลักเมืองเพิ่งมาดำเนินการในยุครัตนโกสินทร์ตอนปลายหรือยุคปัจจุบัน

สรุป

หากถามว่า "6 จังหวัดที่เคยถูกระบุว่าไม่มีศาลหลักเมือง ปัจจุบันยังไม่มีจริงหรือไม่"

คำตอบคือ "ไม่จริงแล้วสำหรับ 5 จังหวัด" (พัทลุง, บึงกาฬ, หนองบัวลำภู, มุกดาหาร, นครพนม) เนื่องจากทุกจังหวัดมีศาลหลักเมืองหรือสถานะสิ่งศักดิ์สิทธิ์หลักเมืองอย่างเป็นทางการแล้ว

มีเพียง จังหวัดชลบุรี เพียงแห่งเดียวที่ยังคงใช้หอพระพุทธสิหิงค์เป็นศูนย์รวมจิตใจหลักประจำจังหวัด โดยไม่มีการสร้างศาลหลักเมืองกลางประจำจังหวัดเหมือนพื้นที่อื่น