ย้อนตำนานไอ้มดแดง จากตั๊กแตนกลายมาเป็นมดแดงมดดำได้ไง

ย้อนกลับไปในช่วงต้นทศวรรษที่ 2510 เมื่อซีรีส์คาเมนไรเดอร์จากญี่ปุ่นถูกนำเข้ามาฉายในประเทศไทยเป็นครั้งแรกทางสถานีโทรทัศน์ช่อง 7 เดิมซึ่งต่อมาเปลี่ยนเป็นช่อง 5 ทีมงานฝั่งไทยได้รับเพียงภาพถ่ายและสิทธิ์ในการเผยแพร่โดยไม่มีข้อมูลรายละเอียดจากต้นทางเลยว่าตัวละครนี้ถูกออกแบบมาจากอะไร ภาพที่เห็นมีลักษณะหัวกลม ๆ มีหนวดสองเส้นยื่นออกไปด้านข้างและดวงตาสีแดงสดชัดเจน จึงทำให้ผู้รับผิดชอบด้านการโปรโมชันมองว่าใกล้เคียงกับมดมากกว่าสิ่งอื่นใด จึงตั้งชื่อเรียกในการโฆษณาว่าไอ้มดแดงอาละวาด คำว่าไอ้ในสมัยนั้นยังไม่ใช่คำหยาบกร้านแบบที่เข้าใจกันในปัจจุบัน แต่เป็นคำนำหน้าชื่อพระเอกผู้ชายในภาพยนตร์หรือซีรีส์ทั่วไปที่สื่อถึงความมุ่งมั่นและแข็งแกร่ง เช่นเดียวกับชื่ออื่น ๆ ที่นิยมใช้กันในยุคนั้น ชื่อนี้จึงติดปากผู้ชมชาวไทยอย่างรวดเร็วและกลายเป็นชื่อเรียกหลักที่สืบทอดกันมาจนถึงทุกวันนี้

ในความเป็นจริงต้นแบบจากประเทศญี่ปุ่นนั้นเป็นตั๊กแตนอย่างชัดเจน โชทาโร่ อิชิโนะโมริ นักวาดการ์ตูนผู้สร้างสรรค์ได้ออกแบบโดยผสมผสานแนวคิดจากมังงะเรื่อง Skull Man ที่เคยวาดไว้ก่อนหน้าเข้ากับลักษณะของตั๊กแตนซึ่งเป็นแมลงที่เด็กญี่ปุ่นในสมัยนั้นนิยมสะสมและชื่นชอบ การเลือกตั๊กแตนยังเชื่อมโยงกับธีมการปกป้องธรรมชาติและการต่อสู้กับองค์กรที่ทำลายสิ่งแวดล้อมอีกด้วย ตัวละครหลักคนแรกอย่างฮอนโกะ ทาเคชิ จึงมีเกราะสีเขียวเข้ม ดวงตาแดง และลำตัวที่มีแผ่นเกราะคล้ายส่วนท้องของตั๊กแตน เมื่อเข้ามาฉายในบ้านเราช่วงเดือนกันยายน พ.ศ. 251๔ (ค.ศ. 1๙71) ภาพขาวดำและคุณภาพการพิมพ์ในยุคนั้นทำให้รายละเอียดบางอย่างเลือนราง ดวงตาสีแดงที่โดดเด่นจึงกลายเป็นจุดสนใจหลักที่นำไปสู่การตีความว่าเป็นมดแดง

ต่อมาเมื่อมีตัวละครคนที่สองอย่างฮายาโตะ อิจิมอนจิ เข้ามาแทนที่ในช่วงที่นักแสดงนำคนแรกประสบอุบัติเหตุ เกราะยังคงลักษณะคล้ายคลึงกันแต่มีการปรับสีและรายละเอียดเล็กน้อย ผู้ชมชาวไทยยังคงเรียกรวมกันว่าไอ้มดแดงต่อไป แม้จะมีบางคนเริ่มแยกเป็นหมายเลขหนึ่งและหมายเลขสองก็ตาม การเรียกแบบนี้แพร่หลายมากขึ้นเมื่อซีรีส์ภาคต่อ ๆ เข้ามาฉาย อย่างเช่นภาควีสามที่ชุดมีสีเขียวเด่นชัด ทีมงานจึงตั้งชื่อเพิ่มเติมว่าไอ้มดเขียว วีสาม เพื่อแยกแยะจากตัวก่อนหน้า การใช้ตัวอักษรวีตามด้วยตัวเลขก็เกิดจากการตีความในบ้านเราเองเช่นกัน โดยอ้างอิงจากลักษณะหัวที่คล้ายตัววีหรือจากลำดับการเข้ามาฉาย

ส่วนคำว่ามดดำนั้นเกิดขึ้นในภายหลังเมื่อซีรีส์คาเมนไรเดอร์แบล็กเข้ามาฉายในช่วงปลายทศวรรษที่ 25๓0 เกราะสีดำทั้งชุดพร้อมดวงตาสีแดงทำให้ผู้ชมไทยเชื่อมโยงกับมดดำโดยตรง แม้ต้นแบบยังคงเป็นตั๊กแตนดำก็ตาม ชื่อไอ้มดดำจึงถูกใช้เรียกอย่างแพร่หลายควบคู่กับไอ้มดแดง และกลายเป็นคู่ที่คุ้นเคยในความทรงจำของคนรุ่นนั้น การที่ชุดสีดำดูมืดและดุดันกว่าชุดสีเขียวแดงเดิมยังช่วยเสริมให้ภาพจำของมดดำแข็งแกร่งขึ้นในสายตาผู้ชม

ตลอดระยะเวลาหลายสิบปีที่ผ่านมา ไม่มีตัวละครใดในยุคโชวะที่ถูกออกแบบมาจากมดจริง ๆ เลย ไม่ว่าจะเป็นวีสามที่ผสมแมลงปอ เอ็กซ์ที่มาจากแมลงดานา อะมาซอนที่ผสมกิ้งก่าและปลาปิรันย่า สตรองเกอร์ที่อิงด้วงแรด สกายไรเดอร์ที่เป็นตั๊กแตนบินได้ ซูเปอร์วันที่ผสมแตน หรือแม้แต่แบล็กและแบล็ก อาร์เอ็กซ์ที่ยังคงเป็นตั๊กแตน ชื่อมดแดงและมดดำจึงเป็นเพียงการตีความจากภาพลักษณ์ภายนอกที่เกิดขึ้นในประเทศไทยเท่านั้น จนกระทั่งหลายทศวรรษต่อมาในยุคเรวะจึงมีตัวละครที่ใช้ต้นแบบมดปรากฏขึ้นจริง ๆ เป็นครั้งแรก

ชื่อที่ตั้งขึ้นจากความเข้าใจผิดในช่วงแรกกลับกลายเป็นเอกลักษณ์ที่ทำให้คนไทยจดจำซีรีส์นี้ได้อย่างรวดเร็วและใกล้ชิด แม้ภายหลังจะรู้ความจริงว่าเป็นตั๊กแตนก็ตาม แต่คำว่าไอ้มดแดงและไอ้มดดำยังคงถูกใช้สืบต่อกันมาในฐานะชื่อที่คุ้นเคยและอบอุ่นสำหรับผู้ที่เติบโตมากับซีรีส์เรื่องนี้ การเปลี่ยนจากตั๊กแตนมาเป็นมดแดงมดดำจึงไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงในต้นฉบับ แต่เป็นการสร้างสรรค์ชื่อใหม่ที่เกิดขึ้นจากบริบทและวัฒนธรรมการรับชมในบ้านเราเอง ซึ่งทำให้ตำนานนี้มีสีสันเฉพาะตัวที่ไม่เหมือนประเทศอื่นใด